वराहपुराणम्

त्रयाणि वर्षाणि मक्षिका भवित्वा, एकादश वर्षाणि चटिका रूपेण, शतं वर्षाणि गजेन्द्रभावेन, द्वात्रिंशद्वर्षाणि गर्दभत्वेन च, सः स्वदोषेण ममार्थे कर्मनिष्ठः जातः। तदा हरिवचनं श्रुत्वा, सः क्लेशेन पृष्टवान्। पृथ्वी उवाच—“तव वचनानि, अतीव भीषणानि, मम हृदयम् अस्यन्ति। सः सदाचारात् पतितः, तव कर्मसु एव निष्ठां यातः।” पृथिव्याः वचनं श्रुत्वा, लोकनाथः जनार्दनः, श्रीवराहः उवाच—“ततः, पञ्चदशदिनानि एकभुक्तेन वर्तितव्यम्। ततः, विधिवत् कृत्यं सम्पाद्य, पञ्चगव्यं पीत्वा शुद्धिः सम्पद्यते। एषा विधिः ते उक्ता देवी, मृतस्पर्शसंबन्धिनी च। यः कश्चन एतत् प्रायश्चित्तं विधिना आचरति, सः पापात् विमुच्यते।” एवं श्रीवराहपुराणे द्वात्रिंशदधिकशततमोऽध्यायः, “मृतस्पर्शप्रायश्चित्तवर्णनं” नाम, समाप्तः। अथ, पूजादिके, कृत्ये, मूत्रपुरीषस्पर्शे च प्रायश्चित्तम्—“माम् (पृथ्वीम्) स्पृशन्, देहे वातः निष्क्रामति।” मक्षिका पञ्चवर्षाणि, मूषकः त्रयाणि वर्षाणि—एवं दण्डः। “एषा, देवि, मम इदानीं महती पीडा, मोहश्च।“ एतद्वचनं श्रुत्वा, वसुन्धरा हृषीकेशं प्रत्युवाच—“तव कर्मनिष्ठभक्तः अतुलं पापं प्राप्नोति। तस्य सुखार्थं, देव, शुद्धिं त्वं विज्ञापय। मम वचनं शृणु, निष्पाप—विस्तरेण प्रवक्ष्यामि। एतदपकारं कृत्वा, विधिना कृत्येन तत्रातिक्रमः कार्यः। तदनन्तरं, मयि तस्य दोषः न भवति। एषा, सौम्ये, कर्मदोषस्य महान् विधिः तुभ्यं उक्तः।“ श्रीभगवानुवाच—“श्रृणु, पृथिवि, यथार्थं प्रवक्ष्यामि। रौरव नरके सहस्रं दिव्यवर्षाणि वसति। तस्मात्, येन प्रायश्चित्तेन पापात् विमुक्तिः स्यात् तदिह वदामि। उदकेकशय्या, आकाशशय्या च कर्तव्या। एषा, सौम्ये, विहारिणां विषये (मलोत्सर्गकर्तुः) उक्ता विधिः।” एवं त्रयश्चत्वारिंशदधिकशततमोऽध्यायः, “पूजाकृत्यमूत्रपुरीषप्रायश्चित्तवर्णनं” नाम, श्रीवराहपुराणे समाप्तः। अथ, पूजाकृत्यादिषु अपराधेषु प्रायश्चित्तानि, मम कर्मणः विना, हे मम कर्मभक्त। “यः मम कर्मसु निष्ठः, सः मूढो भवति, शुभे स्फिग्भागिनी।“ आकाशशय्यां पञ्चदशदिनानि कर्तव्यम्। मौनत्यागस्य प्रायश्चित्तं—नीलवस्त्रधारी यः मामुपैति। तस्य दोषक्षालनं प्रवक्ष्यामि, शुभे। विधिवत् चन्द्रायणव्रतं कृत्वा, यः माम् अयुक्तः उपैति। यत् किञ्चित् सः समर्पयति—चन्दनपुष्पगन्धयुक्तम्। एवं नारायणस्य वचनं श्रुत्वा, सा व्रतनिष्ठा पृथ्वी उवाच—“स्वयं शुद्धा भूत्वा, त्वं रहस्यकर्म प्रकाशय। केन विधिना, पृथिव्यां भक्तः सन्, शुद्धिं लभेत। एष मे संशयः, प्रभो, महती मे जिज्ञासा।” श्रीवराहः उवाच—“एषा परमा गूढा रहस्यविधिः यथार्थरूपेण ते निवेदिता। यः सर्वकर्माणि त्यक्त्वा मामुपैति—स शुद्धिं लभते।