वराहपुराणम्

नारायणाय नम इति उच्चार्य, ततो मन्त्रं जपेत्। स मन्त्रः—"परमभागवतशास्त्रं श्रोत्रम्, अग्निश्च द्विजातयश्च तव वक्त्रं, अश्विनौ नासिके, चन्द्रसूर्यौ नेत्रे, मुखं चन्द्रसदृशं, अङ्गानि च मुख्यभूतानि जगतः। एतद् दर्पणं पश्य, रूपं पश्य।" इति। यः एतया विध्या मम विधिं भक्त्या आचरति, सः एतेनैव मन्त्रेण, हे पृथिवि, यथोक्तेन प्रकारेण होमं कुर्यात्। एवं श्रीवराहपुराणे कङ्कताञ्जनदर्पणाख्यं अष्टादशोत्तरशततमोऽध्यायः समाप्तः। अथ चतुर्णां वर्णानां दीक्षा प्रवर्तते। यः मम विधिं सम्यक् आचरति, सः अलङ्कृत्य भूषयित्वा, अञ्जलिं शिरसि कृत्वा, भूः punar एवम् उवाच—"एष परमगुह्यः धर्मः, त्वद्भक्तेभ्यः प्रकाश्यः। शुद्धा भगवती या तव नियोगेन कर्माणि करोति, तस्याः कथां ब्रूहि।" तदा भगवान् वराहरूपधारी पृथिवीं प्रत्युवाच—"हे माधवि, यथार्थतः त्वया पृष्टं, तथा पुण्यैः राजभिः श्रुतं वक्ष्यामि। धर्मिष्ठा भागवता यथास्थितमुत्तमं सन्ध्योपासनं कुर्वन्ति। ततः क्षणमेकं ध्यानासनं कृत्वा, एष मन्त्रः जपनीयः—मन्त्रेषु श्रेष्ठः, तपःषु परमः, गुह्येषु परमगुह्यतमः। अदीक्षिताय, यज्ञोपवीतवर्जिताय च, कदापि न दातव्यः। अद्य तव पुनः अन्यं वक्ष्यामि, शृणु। मम विधिं कृत्वा, दीपं गृहित्वा, मन्त्रं जपेत्—'ॐ श्रीमान्नमो भगवते कृपाशक्तिविष्णवे, सर्वे देवाः अग्नौ प्रतिष्ठिताः। तस्मात् अग्ने, त्वं स्वतेजसा विराजस्व। अस्य मन्त्रस्य प्रभावेन, मम शीघ्रं मोक्षार्थं उद्धारणं भवतु। हे भगवन्, दीपमेतं मन्त्रमयम् गृहाण, कर्म च मे निष्फलं न भवतु। अनेन पितरः पितामहाश्च उद्धृताः, शेषदोषविनिर्मुक्ताः भवन्ति।' अन्यं च कर्म वक्ष्यामि, यः लोकाय सुखदायकः।" भूः पुनरपि पप्रच्छ—"केन मन्त्रेण तिलकं ललाटे स्थापनीयम्?" तदा मन्त्रः—"वसुदेव, त्वया समर्पितं, मया च स्वीकृतं, मुखालङ्कारं चिन्तयामि।" एतेन मन्त्रेण, हे पृथिवि, मम ललाटे चित्रितं तिलकं स्थापयेत्। ततो मन्त्रः—"शुभायै एते पुष्पाणि समर्पयामि, भगवन्, सर्वं मंगलं कुरु। त्वया सृष्टानि, मया च स्वीकृतानि, शुभायै। स्वाहा।" इति। पुष्पार्पणं कृत्वा, धूपं दद्यात्। ततः नारायणाय नम इति उच्चार्य, मन्त्रं जपेत्। "एष धूपः, हे पापवर्जिते, तव समर्पणं पावनं कृतम्।" "ममायं धूपः, सर्वसंसारविमोचनदायकः, गृहाण।" "अर्पितेऽस्मिन्यहं गृह्णामि, भक्तानां परमानन्ददायकः।" इति। ततश्च जानुपृष्ठे स्थाप्य, मन्त्रं जपेत्—"श्रीमान्नमो भगवते तेजसे विष्णवे, सर्वे देवाः अग्नौ प्रतिष्ठिताः।" "भगवन्, संसारविमोचनार्थं दीपमेतं गृहाण।" यः दीपं सम्यक् समर्पयति, स मां यथार्हं कुर्यात्। एवं नारायणस्य वचः श्रुत्वा, वसुंधरा विस्मिता बभूव। सा उवाच—"श्रुतं मया, भगवन्, यत् तव भक्ताः तव विधिं अनुवर्तन्ते। केषु पात्रेषु तव विधिः कर्तव्यः?" इति। तदा भगवान् जगन्नाथः पृथिव्याः वचनं श्रुत्वा, प्रत्युवाच—"ये यानि पूर्वं त्वया पृष्टानि, तानि वक्ष्यामि। सर्वाणि अन्यानि त्यक्त्वा, ताम्रमेव मम प्रियं।" पुनः सा मधुरं वचनं जगन्नाथं प्रति अवदत्। ततः पृथिव्याः वचनं श्रुत्वा, अनादिनिधनः, अजितः भगवान् उवाच—"शृणु, पापवर्जिते, यथार्थं ते कथयिष्यामि। आदौ, हे माधवि, सप्तसहस्रयुगानि अतीतानि। तत्र पूर्वं, कमललोचने, गुडाकेश नाम महानसुरः आसीत्। स माम् चतुर्दशवर्षाणि सम्यक् उपासितवान्। तस्य घोरतपसा, दृढनिश्चयेन च अहं तुष्टः। तस्य आश्रमं दृष्ट्वा, शुभानि किञ्चित् वाक्यानि शृत्वा, चतुर्भुजं मां स्वकर्तव्येषु प्रवृत्तं दृष्ट्वा, तमपि दृष्ट्वा, हृष्टचित्तः अहं अब्रुवम्—'गुडाकेश, सौभाग्यशालिन्, वद—किं ते करोमि?' यत् त्वया चिन्तितं, कर्मणा, मनसा, वाचा वा, तत्।" मम वचनं शृत्वा, गुडाकेशः एवमुवाच—"यदि त्वं मयि सन्तुष्टः, भगवन्, सर्वान्तःकरणेन, तर्हि त्वया एव केशव, चक्रेण मया वधः इच्छितः।" एवं श्रीवराहपुराणे, भगवतः उपदेशः, पृथिव्याः प्रश्नोत्तरं, तथा असुरगुडाकेशस्य तपोवर्णनं च, एकस्मिन् सुश्लिष्टे आख्याने सम्प्रकाशितम्।