वराहपुराणम्

सौम्ये! एतत् गृह्य, जपमालायाः समीपे स्थापनीयम् इति विद्धि। तत्र उत्तमा जपमाला शताष्टकपरिमिता, मध्यमा चतुःषष्टिपरिमिता, अधमा द्वात्रिंशद्भिः कणकैः युक्ता इति निरूपितम्। उत्तमा रुद्राक्षमणिभिः निर्मिता, मध्यमा पुत्रजीवबीजैः; एतत् रहस्यं शतजन्मान्तरेष्वपि न कश्चित् वेत्ति। अशुचिः कदापि तां न स्पृशेत्, न च स्त्रीणां हस्तेषु स्थापनीया। नापि कस्यचित् दर्शनीया; चिन्तयित्वा एव पूजनं कार्यम्। एवं विधिना जपमालां रक्षेत्। एवं विष्णोः वचनानि श्रुत्वा, पृथ्वी सा व्रते धृता, प्राञ्जलिः समभाषत— "कथमिदं दर्पणं दातव्यम्? तद् ब्रूहि माधव।" पृथिव्याः वाक्यं श्रुत्वा, वराहः punar वचनं प्राह। "नारायणाय नमः" इति उच्चार्य, एष मन्त्रः पठनीयः— "परमभागवतशास्त्रं श्रोत्रम्, अग्निश्च द्विजातयश्च तव वक्त्रं, अश्विनौ नासिके, चन्द्रसूर्यौ नेत्रे, मुखं चन्द्रसमानं, अङ्गानि च विश्वस्य प्रधानानि तत्त्वानि। एष दर्पणः पश्य, एष रूपं पश्य।" यः एतेन विधिना मम कर्मणि भक्तः स्यात्, स मन्त्रेण पृथिवि, हवं दद्यात्। एवं श्रीवराहपुराणे कङ्कताञ्जनदर्पणनामकं अष्टाविंशत्यधिकशततमं (१२८) अध्यायः समाप्तः। अथ चतुर्णां वर्णानां दीक्षा प्रवृत्ता। यः मम कर्मणि भक्तः, स सम्पूज्य भूषयित्वा, पृथ्वी पुनः प्राञ्जलिः शिरसि कृत्वा उवाच— "इदं परमं रहस्यं भक्तजनानां त्वया प्रकाशनीयम्। तां विशुद्धां भागवतीं, या तव नियतक्रिया, तस्याः कथां ब्रूहि।" तदा भगवान् वराहरूपधारी पृथ्वीं प्रत्युवाच— "माधवि! यथार्थं पृच्छसि, तस्मात् यथा धर्मज्ञैः राजभिः ज्ञातं, तथा वक्ष्यामि। धर्मिष्ठाः भागवताः सम्यक् सन्ध्योपासनां कुर्वन्तु। क्षणं ध्यानासनं गृहीत्वा, मन्त्रं पठेत्। मन्त्रेषु श्रेष्ठः, तपःषु महान्, गुह्येषु परमं रहस्यं एषः। अनदीक्षिताय, यज्ञोपवीतवर्जिताय, कदापि न दातव्यः। अन्यदपि ते कथयामि, देवि, शृणु। मम विधिं कृत्वा, दीपं उत्तमं गृहीत्वा, मन्त्रं पठेत्— 'ॐ अनुग्रहशक्तिसम्पन्नाय श्रीविष्णवे नमः। सर्वे देवाः अग्नौ प्रतिष्ठिताः; तस्मात् अग्ने, स्वतेजसा दीप्यस्व। अस्य मन्त्रस्य प्रभावेन, शीघ्रं मोक्षायोद्धारो मम स्यात्। भगवन्, एष दीपः मन्त्रमयः, गृहाण; मम कर्म निष्फलं न भूयात्। अनेन पितरः पितामहाश्च शुद्धाः, अवशेषरहिताः स्यु:'। अन्यदपि जगत्सुखदं कर्म वक्ष्यामि।" पृथ्वी पुनः पप्रच्छ— "केन मन्त्रेण तिलकं ललाटे स्थापयामि?" भगवान् प्रत्युवाच— "मन्त्रः— 'वदनभूषणं चिन्तय वासुदेव, यत् त्वया दत्तं मया च ग्राहितम्'।" अनेन मन्त्रेण, पृथिवि, तिलकं ललाटे स्थापयेत्। पुनः— 'मङ्गलार्थं एते पुष्पाणि, भगवन्, समर्पितानि; सर्वं मङ्गलं कुरु। त्वया सृष्टानि, मया च हिताय स्वीकृतानि। स्वाहा।' इति मन्त्रेण पुष्पाणि समर्प्य, धूपमपि दद्यात्। 'नारायणाय नमः' इति उच्चार्य, मन्त्रं पठेत्— "एष धूपः, अनघे, तव हवनानि पावितानि। एष मम धूपः गृहाण, सर्वसंसारविमुक्तिदः। अर्पितः सन्, भक्तानां सुखदः मया स्वीकृतः।" तदनन्तरं जानौ स्थापयित्वा, मन्त्रं पठेत्— 'श्रीविष्णवे तेजसे नमः; सर्वे देवाः अग्नौ प्रतिष्ठिताः।' पुनः— 'भगवन्, संसारमोक्षणाय, एष दीपः गृह्यताम्।' यः सम्यक् दीपं ददाति, स मां यथायोग्यं कुर्यात्। नारायणवचनं श्रुत्वा, वसुधा विस्मिता बभूव। सा उवाच— "श्रुतं मया, भक्ताः तव कर्मसु निष्ठिताः। केषु पात्रेषु तव नियतं कर्म कर्तव्यम्?" पृथिव्याः वाक्यं श्रुत्वा, जगन्नाथः प्रत्युवाच— "यानि पूर्वं पृष्टानि, तानि ते कथयिष्यामि। इह सर्वाणि परित्यज्य, ताम्रं मे प्रियम्।" सा मधुरं वचनं जनार्दनं जगन्नाथं प्रति उक्तवती। पृथिव्याः वाक्यं श्रुत्वा, अनादिरजितो भगवान् पुनरुवाच— "शृणु अनघे! यथार्थं ते प्रवक्ष्यामि। आदौ, माधवि, सप्तसहस्रयुगानि आसन्।" एवं श्रीवराहपुराणे कङ्कताञ्जनदर्पणवर्णनं, पूजाविधानं, मन्त्रप्रदर्शनं, पात्रनिरूपणं, चतुर्वर्णदीक्षा, तथा युगप्रारम्भकथनं सम्यक् निरूपितम्।