वराहपुराणम्

एवं पृथिव्यां ब्राह्मणस्य दीक्षा यथाविधि विधानं शास्त्रेण निरूपिता। तेनैव विधिना, हे पृथिवि, दीक्षा कार्या इति पूर्वं निरदिष्टम्। एवं श्रीवराहपुराणे सप्तविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः “ब्राह्मणदीक्षा-सूत्र” नाम्ना संप्राप्तः। अथ वर्त्मान्यहम् उच्ये, दर्पणस्य, अञ्जनस्य, मेखलायाः च विधिं क्षत्रियस्य दीक्षायाः, शृणु, हे पृथिवि। पूर्वेणैव मन्त्रेण क्षत्रियस्य दीक्षा विधेया। सर्वाणि तानि द्रव्याणि संगृह्य, एकं विहाय, दीक्षा क्रिया कार्या। दीक्षायां दण्डरूपेण पलाशदण्डः न ग्राह्यः, किन्तु तस्य स्थाने अश्वत्थदण्डः ग्राह्यः। यदुक्तं मया पूर्वं, तत्सर्वं कर्तव्यम्, अन्यच्च यथोक्तम्। ततः मम पादयोः गृहीत्वा, अयं मन्त्रः उच्चार्यः— “हे विष्णो, सर्वाणि शस्त्राणि परित्यक्तानि, सर्वाः क्षात्रधर्माः परित्यक्ताः।” एवं वचः उक्त्वा, क्षत्रियः मम समीपे तिष्ठति। पुनः, अयं मन्त्रः पठनीयः— “देवदेव, अहं शस्त्रं न स्पृशामि, न च निन्दां ब्रवीमि, प्रभो।” एवं उक्त्वा, सर्वस्य पूजनं करणीयम्। अनन्तरं, पूर्वोक्तविधिना, भूमौ भोजनं दातव्यम्। एषा, हे देवी, क्षत्रियस्य दीक्षा, या संसारमोचनकारिणी। अथ वक्ष्यामि वैश्यस्य दीक्षां, तत्त्वेन शृणु, सुन्दरी। स्वधर्मं परित्यज्य, सः मम सेवायाम् एव प्रवर्तते। यत् पूर्वं मया उक्तं, तत्सर्वं तत्र संग्राह्यम्। पूर्ववत्, स्थलम् गोमयेन लेपनीयम्। दन्तधावनार्थं उदुम्बरदण्डं दक्षिणहस्तेन गृह्णीयात्। भूमौ जानुना स्पृशित्वा, अयं मन्त्रः पठनीयः— “अहं वैश्यो, सर्वं वैश्यकर्म त्यक्त्वा, सर्वसंगं च, त्वत्समीपं आगतः।” एवं वचः उक्त्वा, सः अपि मम सेवायाम् प्रवर्तते। कृषिं, पशुपालनं, व्यापारं, विक्रयं च परित्यज्य, देवतानां भगवतां च पुरतः प्रणिपत्य, एवं वैष्या ये मम मार्गं अनुगच्छन्ति, तेषां दीक्षा इति निश्चिता। अथ वक्ष्यामि, कल्याणि, शूद्रस्य दीक्षां, या मय्येकनिष्ठस्य। शूद्रस्य दीक्षा इच्छतः, एतानि कर्माणि शीघ्रं कारयेत्। ततः, हे देवी, अष्टहस्तपरिमाणेन अभ्यक्तं कृत्वा, तं अनयेत्। तस्मै वैष्णवदण्डं नीलवस्त्रं च दद्यात्। मयि एव शरणं गत्वा, अयं मन्त्रः पठनीयः— “भोजन्याभोजन्यं च, शूद्रधर्मं च परित्यज्य, सर्वपापविनिर्मुक्तः, बोधसम्पन्नः, निरासः सन्, गुरुप्रीत्यर्थं अयं मन्त्रः पठनीयः।” मन्त्रः— “विष्णोः प्रसादात्, संसारमोचनार्थं, पूर्ववत्, अनुग्रहीतस्य रहस्यं प्राप्य, कृत्यं करोमि; प्रीयताम्।” एवं मन्त्रं सम्यगुच्चार्य, तत्र प्रदक्षिणं कुर्यात्। अनन्तरं, गन्धमाल्यादिभिः पूजनं करणीयम्। एषा शूद्रस्य दीक्षा, एवं विधिः निश्चितः। अथान्यदपि वक्ष्यामि, शृणुष्व, हे वसुधरे।