वराहपुराणम्

मुक्त्यर्थं सर्वकामाḥ सम्पूर्णा इति संकल्प्य दत्त्वा, तदा स उपव्रतितः भगवत्भक्तान्, सुप्रव्रजितान्, सर्वान् गुरून् च जानामि इति मन्त्रं जपन्, भगवत्भक्तेभ्यः प्रणम्य, अग्निं प्रज्वाल्य, सप्तविंशति-सर्षपोदन-होमं सम्यक् दत्वा, अश्विनौ, दिशः, सोमः, सूर्यः साक्षिणः सन्तु, वयं च तुष्टाः स्याम, मम सत्यवचनं शृण्वन्तु इति मन्त्रं उच्चारयति। सत्येनैव पृथिवी धार्यते, सत्येनैव पृथिवी तिष्ठति इति स्मरन्, एवमृशयः सत्याचरणं पुनः पालयन्ति। ततः, भगवान्, भक्तः, गुरुश्च तेषां त्रिपरिक्रमा कृत्वा, देवगुरुप्रसादेन दीक्षा कदाचिद् लभ्यते इति ज्ञात्वा, शिष्यः मन्त्रेण तुष्टिं विधाय, केवलं शिष्यं पश्यन्, कमण्डलुं गृह्णाति। विष्णुप्रसादेन तव सिद्धिः प्राप्ता, दीक्षा च कमण्डलुश्च लब्धौ इति गुरुर्वदति। ततः, मुखनिष्क्रमणं कृत्वा, गुरुशिष्यं दीक्षयति। यदि अहं अधमः अधमः भूत्वा विचरामि, तथापि गुरुणा विष्णुदीक्षा लभ्यते इति ज्ञेयम्। अस्य मन्त्रस्य मुखनिष्क्रमणं कर्तव्यम्। एवं वस्त्रं गृह्णाति, प्रियं कमण्डलुं गृहाण इति वदति। गन्धपात्राणि, सर्वाणि सुगन्धीनि गृहाणेत्यत्र मन्त्रं जपेत्। मधुपर्कं गृह्णन्, अयं मन्त्रः पठनीयः। ततो गुरोः पादौ गृहीत्वा, परितोषं प्रयत्नेन विधाय, गुरुवचनं स्मरन्, मन्त्रं पठेत्—सर्वे भक्ताः मम वचनं शृण्वन्तु, मम गुरुणा सर्वे कामाः पूर्णाः। एवं पृथिव्यां ब्राह्मणस्य दीक्षा शास्त्रेणोक्ताऽस्ति। अस्मिन्नेव विधिना, हे पृथिवि, दीक्षा कार्याऽस्ति। एवं श्रीवराहपुराणे सप्तविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः ब्राह्मणदीक्षासूत्रनामा सम्पूर्णः। अथ वक्ष्ये कषत्रियस्य दर्पणाञ्जनमेखलादीक्षाविधानं, शृणु पृथिवि। पूर्वमुक्तमन्त्रेणैव तस्य दीक्षा कार्याऽस्ति। सर्वाणि पूर्वोक्तानि द्रव्याणि संगृह्य, एकं विहाय, पलाशदण्डः दीक्षायां न गृह्यः। ततः, अश्वत्थदण्डः दीक्षायां गृह्यः। यत् मया उक्तं, यच्च पूर्वं निगदितं, तत्सर्वं कर्तव्यम्। पादौ गृहीत्वा, मन्त्रं पठेत्—हे विष्णो, सर्वाणि शस्त्राणि परित्यक्तानि, सर्वे कषत्रियकृत्या अपि परित्यक्ताः। एवं वदित्वा, कषत्रियः मम समीपे तिष्ठति। मन्त्रं पठेत्—हे देवदेव, अहं शस्त्रं न स्पृशामि, नापि निन्दां वदामि, प्रभो। ततोऽनन्तरं, सर्वं पूजयित्वा, पूर्ववत् भूमौ भोज्यं दद्यात्। एषा कषत्रियस्य दीक्षा, या संसारमुक्तिदायिनी, देवी। अथ वक्ष्यामि वैश्यस्य दीक्षां, शृणु तस्य सत्यम्, सुन्दरी। वैश्यकृत्यं त्यक्त्वा, स मम सेवायाम् प्रवर्तते। पूर्वोक्तं सर्वं तत्र संगृह्य, आदौ भूमिं गोमयेन मृद्नाति, यथापूर्वम्।