वराहपुराणम्

शृणु, भगवतः श्रीवराहस्य वराहपुराणे कुब्जाम्रमाहात्म्ये ‘रैभ्यप्रसादवर्णनं’ नाम षड्विंशत्यधिकशततमोऽध्यायः कथ्यते। तत्र राजपुत्रः, महातपस्वी सन्, सुवर्णरत्नवस्त्राणि, भोजनं, यच्चान्यदिष्टं ददौ। ततः पुण्यक्षेत्रस्य सीमाम् निर्धारित्य, सः विपुलं दानमकरोत्। तस्मात् अवशिष्टं लब्ध्वा, सः महातपस्वी राजपुत्रः तद् आदृत्योपयुञ्जानः। तत्र युद्धे, नकलुनेन सा पतिता। तत्र बलिनां महाशक्तिः, तपस्विनां महातपः आसीत्। श्रीभगवानुवाच—“चतुर्भुजः स भविष्यति, लोकेषु प्रतिष्ठितः, मद्भक्तानां सुखाय। किं त्वया पुनः पृच्छ्यते?” एवं कथे समाप्ते, अधुना ब्रह्मसूत्रोपनयनस्य निरूपणं प्रवक्ष्यामि। धर्मान् श्रुत्वा, मोक्षसाधनाय, तस्य क्षेत्रस्य माहात्म्यं श्रूयते—अत्यन्तं समृद्धम्। मोहशुद्धी चात्र श्रूयते, हे भगवन्! पुनः त्वां धर्मसम्बन्धिनं प्रश्नं पृच्छामि। एष मे परमं रहस्यं, परमं कौतूहलं च। पृथिव्याः वचनं मघनिनिनादसदृशं श्रुत्वा, श्रीवराहः प्रोवाच—“देवा एतन्न जानन्ति, न योगनिष्ठाश्च। एष धर्म्यमार्गः, शुभः, मम वक्त्रात् उक्तः। यद् त्वया पृष्टं, सौभाग्यवती, तदुपनयनं दिव्यं चोपदेशं। यः केनचित् उपनयनं मया निर्दिष्टं प्राप्नोति, सः सुखमवाप्नोति। येन जनाः संसारसागरात् जन्मनः चोद्धृताः भवन्ति।” तत्र देवी प्रोवाच—“गुरुमुपसृत्य, मां शिष्यां विद्धि, हे गुरो! मां शिक्षय।” तदा हविषां लाजानां, मधुना, कुशैः, घृतं चामृतकल्पं च समर्पयेत्। कृष्णाजिनं, पलाशदण्डं, जलपात्रं च दद्यात्। पात्रं, चमसः, पाचनपात्रं, सर्पिणां च समर्पणीयम्। भोज्यं पेयञ्च, यथायोग्यं, यद् यज्ञोपयोगि, तत् दद्यात्। यानि बीजानि, नानाविधानि रत्नानि च, तानि एव गुरोः पादयोः समर्पयेत्, अन्यन्न किञ्चिद्। गुरोः पादौ गृहीत्वा वदेत्—“किं करवाणि ते?” ततः ब्राह्मणः उपनयनार्थं षोडशहस्तपरिमितं चतुरश्रं क्षेत्रं निर्माय, तत्रैव तस्योपरि कुम्भं स्थापयेत्। तत्र नियमानुसारं नवान्नस्य स्तरं स्थापयित्वा, तदुपरि तिलपूर्णं पात्रं यथाविधि स्थापयेत्। तत्र पूजां कृत्वा, गुरोः कृत्यं निश्चित्य, चतुर्दिक्षु चतुर्णां कुम्भान् स्थापयेत्। सर्वतः शुभ्रसूत्रेण बद्ध्वा, मन्त्रेण संस्कृत्य, दीक्षां दद्यात्। सर्वं यथाविधि संगृह्य, गुरोः कृत्यं निश्चित्य, शुद्धः पूर्वदिशं प्रेक्ष्य, भक्तान् पश्यन् स्वयमपि भक्तः सन्, कन्यां दत्त्वा, तान् पुनः कर्मणि न नियोजयेत्। यो निर्दयः सत्स्वपत्यां वा प्रियायां हिंसां करोति, ब्राह्मणघ्नः, कृतघ्नः, गवां हन्ता—एते महापातकिनः। बिल्व, उदुम्बरादिवृक्षाश्च सर्वदा पूज्याः। एवं श्रीवराहपुराणे धर्मस्य, उपनयनस्य, क्षेत्रमाहात्म्यस्य च महिमा, गुरुपूजनस्य विधिः, पातकानां लक्षणं, च सर्वं भगवता स्वयम् उपदिष्टम्।