वराहपुराणम्

यत्र शुद्धा गाङ्गता गङ्गाजलेन संयुक्ता दृश्यते, तत्र देवी सदा स्वेच्छया सुगन्धितमाल्यपुष्पनैवेद्यं भुङ्क्ते। यथा धूमकेतुश्चाग्निश्च तत्र रमन्ते, तथा सैव। ततः राजकुमारः क्रुद्धः राजकन्यां प्रति वाक्यमभाषत। स तु रूपवान्, आकर्षकः, राजन्यगृहाणां योग्योऽभवत्। सदा च तस्य सन्निधौ सा अपि पूर्ववत् तद्रूपा जाता। तदा तं पतितं पुरतः दृष्ट्वा मम कोपः समुत्पन्नः। ततः कोसलाधिपः स्वपत्नीपुत्रयोर्वचनानि श्रुत्वा—'एष वचनं मम साक्षात् समक्षे वक्तव्यम्,' इति निश्चित्य, राजा सस्मितं पुत्रं प्राह—'वत्स, पूर्वं यदहं त्वां पृच्छितवान्, तद्वद सौभाग्यवन्।' ततः सुवर्णरत्नवस्त्रभोजनादिसर्वाभिलषितवस्तूनि दत्त्वा, तीर्थस्य सीमाम् स्थाप्य, स राजा विपुलं दानं कृतवान्। शेषभागं प्राप्य स राजपुत्रः, तपसा महान् अभवत्। तदा युध्यन्ती सा नारी नकुलेन निपातिता। स तु बलवान्, महाशक्तिमान्, तपस्विनां च महातपाः आसीत्। वराहभगवान् उवाच—'स चतुर्भुजः स्यात्, लोकानां मध्ये स्थितः, मन्मतभक्तानां सुखाय जन्म लभते। किं अन्यत् पृच्छसि?' एवं श्रीवराहपुराणे भगवतः शास्त्रे कुब्जाम्रमाहात्म्ये 'रैभ्यप्रसादो नाम' षड्विंशत्यधिकशततमोऽध्यायः समाप्तः। अथ ब्रह्मसूत्रोपवीतवर्णनं प्रवक्ष्यामि। धर्मान् एवं श्रुत्वा, मोक्षार्थं—अहो, अस्य पुण्यतीर्थस्य प्रभावः परमाधिकः इति श्रुयते। मोहश्च शुद्धिश्च, एते द्वौ त्वत्तः शृणोम्यहम्, भगवन्। पुनरपि धर्मसम्बद्धं प्रश्नं त्वां पृच्छामि। एष मम परं रहस्यं, महती च जिज्ञासा अस्ति। तदा पृथिव्याः शब्दं मेघनिनादसदृशं श्रुत्वा, श्रीवराहः उवाच—'देवाः न जानन्ति एतत्, योगनिष्ठाश्च न।' 'सुन्दरि, एष धर्मः श्रेयस्करः, मम वक्त्रात् कथितः। यत् त्वया मम पृष्टं, सौभाग्यवति, उपनयनं दिव्योपदेशश्च। यः उपनयनं मया निर्दिष्टं प्राप्नोति, स सुखं लभते। येन जनाः संसारसागरात् जन्मबन्धनात् त्रायन्ते।' 'गुरुमुपेत्य, देवी, मां शिष्यं विद्धि, गुरोः शिष्यत्वेन मां शाधि।' तत्र लाजानां मधूनां कुशानां घृतस्य च हविः निवेद्यं कार्यम्। कृष्णाजिनं, पलाशदण्डं, जलकुम्भं च धारयेत्। पात्रं, चमसः, पाका पात्रं च सर्पिसंयुक्तम्। भोक्तव्यं भोजनं, पेयं, यज्ञसाधनानि च। यानि यानि बीजानि, रत्नानि च विविधानि। एतान्येव गुरुपादयोः समर्पयेत्, अन्यन्न किञ्चन। गुरुपादौ गृहीत्वा वदेत्—'किं ते करोमि?' इति। उपनयनीयः ब्राह्मणः षोडशहस्तपरिमितं चतुरश्रं वेदीं निर्माय, तत्रैव जलेन पूर्णं कुम्भं स्थापयेत्। तस्योपरि नवधान्यस्तरणं नियोजयेत्। तत्र तिलपूर्णपात्रं स्थापयेत्, विधिपूर्वकम्। तत्र पूजां कृत्वा, गुरोः कर्तव्यं निश्चितम्।