एवं सः स्वदोषान् निन्दन्, धर्मभ्रष्ट इवात्मानं तुदति स्म। अहं निषादकुले जातः, भोक्तुं योग्यायोग्यं च खादितवानस्मि। पेयस्यापि योग्यायोग्यं पीत्वा, विक्रयेऽविक्रये च कृतवानस्मि। गृहेऽपि निःसंशयं, अन्नं विहिताविहितं खादितमस्ति मया। ततोऽहं चिन्तयामि—किं वा परं पापं कृतं, केन वा कृतमिति। एवमस्मिन् काले, भूमौ क्रोधवशेन निषादः स्वां धर्मपत्नीं सुलक्षणां विचिन्तयन्, अन्वेष्टुम् आरब्धवान्। सः दुःखितः स्वगृहं प्रत्येकं सुतांश्च स्मरन्, "क्व गतासि प्रिये, गृहे मम च पुत्राणां च त्वां विहाय?" इति विलपन्, "कच्चित् मम पत्नी गङ्गातटं प्राप्तवती?" इति च पृच्छति स्म। तत्र, सर्वे जनाः पवित्रे मायातीर्थे समागताः। तटस्थे तत्र तस्याः वस्त्रं कुम्भश्च दृश्यते। तदा स्नानसमये, तां तपस्विनीं काचित् मकरः गृहीत्वा नीतवान्। "न कदापि तया सह कटुवचनं मया उक्तम्। कच्चित् पिशाचैर्वा दुष्टैर्वा सा भग्ना?" इति दुःखेन विचारयन्, "किं पापं पूर्वं मया कृतं, किमिदं घोरकर्म?" इति स्वमनसि चिन्तयति। "आगच्छ प्रिये सौभाग्यवती, या सदा मम हृदयं वर्तसे। पश्य मां सुश्रोणि, एतान् च मम त्रयः पुत्रान् बालान्। एते पुत्रा रोदन्ति, ये तव प्रिया अपि। निश्चितं मां क्षुधार्तं तृषार्तं च जानासि।" एवं सः निषादः सर्वत्र विलपन्, तत्र तस्य भार्या सुखेन सह वासं कृत्वा, इदानीं प्रतिनिवृत्ता नास्ति। तदा कश्चन तस्मै निषादाय प्रोवाच— "गच्छ, किं स्वात्मानं पीडयसि?" पुत्राः कदापि परित्याज्या न स्युः। स दुःखशोकाभिभूतः सान्त्वनां मधुरवचनैः उक्तवान्। "त्वया ब्राह्मण मह्यं सान्त्वनं दत्तं मधुरैः वाक्यैः," इति निषादवचनं श्रुत्वा, स तपर्यः मुनिः तं प्रत्युवाच— "मा रुदः, शुभं ते अस्तु; या तव प्रिया सा मया रूपं प्राप्ता।" एतद्वचनं श्रुत्वा, निषादः क्लेशात् विमुक्तः। "किमेतद् ब्राह्मण, यद् अव्यक्तं विचित्रं च वक्तुम् इच्छसि?" इति सः पृष्टवान्। निषादस्य वचनं श्रुत्वा, स ब्राह्मणः शोकात् मूर्च्छितः अभवत्। ततः सः निषादं पुनः प्रोवाच— "त्वदीयान् पुत्रान् गृहीत्वा शीघ्रं स्वस्थानं गच्छ।" एवं तेन प्रेरितः, निषादः तस्यार्थं नाजानात्। "किं पापं त्वया प्राचीनकाले कृतम्? केन दोषेण त्वं पूर्वं पुरुषः सन्, स्त्रीरूपं प्राप्तः?" इति पृष्ट्वा, स तपर्यः मुनिः तं शृणु इति प्राह। "निषाद, शृणु मम आख्यानं सावधानः। अहं एकभुक्तेन व्रतेन स्थित्वा, निषिद्धं त्यक्त्वा, बहूनि कर्माणि कृत्वा, दर्शनार्थं यत्नवान्। दीर्घकालेन, अहं जनार्दनं दृष्टवान्। न किञ्चिद् वरं याचितवान्, तेन दत्तोऽपि वरः न ममाभिलषितः। तदा विष्णुर्मां प्रोवाच— 'माया-दर्शनं दृष्ट्वा पर्याप्तम्, द्विजोत्तम।