वराहपुराणम्

एवम्, कर्मनिष्ठाः जनाः अस्मिन्संसारेण तस्य पारं यान्ति। ये नारायणं वराहस्वरूपिणं सम्यगुपासते, ते एव तं मार्गं प्राप्नुवन्ति। अयं विधिः, हे भगवति, अयोग्यशिष्याय वा शास्त्रदुषकाय च न दातव्यः; तस्य पाठनात् शीघ्रं धनधर्मनाशः सम्पद्यते। एतत् सर्वं यथापृष्टं त्वया मया प्रोक्तम्, हे शुभे। इति ऋतुकल्पनामकं चतुर्विंशत्यधिकशततमं अध्यायं वराहपुराणे समाप्तम्। ततः, पृथिव्याः व्रतस्थितायाः, षडृतुविधानं श्रुत्वा, सा मायाचक्रं प्रवदति स्म। या शुभाः विशुद्धाश्च वस्तूनि त्वया उक्तानि, तानि श्रुत्वा, हे माधव, मम महदुत्सुकताम् उत्पादयन्ति। एष मे परमं रहस्यं, त्वया सदा मम मायैवोक्ता, हे देव। अस्य मायार्थं, परमं गुह्यं, ज्ञातुमिच्छामि। तदा भगवान् स्मितपूर्वकं वसुधराय इदं वचनं प्रोवाच—"किं व्यर्थं परिश्रान्तिं कुरुषे, यत् त्वया द्रष्टव्यम्? किं वा भूयो वदामि ते मम मायायाः विषये, वसुधरे विशाललोचने? यथा भूमिः शुष्कां भवति, एषा मम माया; यथा चन्द्रमा पक्षे पक्षे क्षीणः पूर्णश्च भवति। अमावास्यायां न दृश्यते, एषा वै मम माया। ग्रीष्मे शैत्यं यदा जायते, एषा वै मम माया। पूर्वदिशि प्रभाते सूर्यस्योदयः, एषा मम माया, सुन्दरी। यदा प्राणी गर्भे जायते, आत्मा तत्र सुखदुःखानुभवति, एषा मम माया। जातः सन् सर्वं विस्मरति, एषा मम परा माया। कर्मणा अन्यत्र नीयते, एषा अपि मम परा माया। अङ्गुल्यः, पादौ, बाहवः, शिरः, कटिः, कर्णौ, नेत्रे, शिरःस्थलम्, ललाटम्, जिह्वा च—एतेषां कार्ये मम माया वर्तते। यत् तेन खाद्यते, पिब्यते च, तदग्निना पच्यते। शब्दः, स्पर्शः, रूपं, रसः, गन्धः—एते पञ्च विषयाः सर्वत्र सन्ति, स्थावरेषु च जङ्गमेषु च स्वस्वरूपेण वर्तन्ते। स्वर्गीयाः आपः, पार्थिवाश्चापः, यत्र सर्वं प्रतिष्ठितम्। वृष्टिकाले सर्वे सरांसि जलाशयाश्च सलिलपूर्णाः भवन्ति। हिमालयशिखरात् मंदाकिनी नाम नदी प्रवहति। मेघाः, सागरात् लवणोदकं आकृष्य, तद् वहन्ति। केचन प्राणिनः व्याधिग्रस्ताः महानौषधीन् उपयुञ्जते। औषधं दत्तेऽपि, कश्चन प्राणी मृत्युम् आप्नोति। प्रथमं गर्भः संयुज्यते, ततः पुरुषः जायते। ततो इन्द्रियाणां नाशः—एषा मम मायाशक्तिः। पुनः, पर्णादिभिः युक्ता मम माया। तत्र मम मायया पुनः पुनः अमृतं सृजामि। गरुडरूपेण वेगेन स्वयमेवात्मानं वहामि। एतां मायां निर्माय, स्वर्गवासिभ्यः यज्ञान् करोमि। अङ्गिरसमायां समास्थाय, देवाः यज्ञं कुर्वन्ति मया प्रेरिताः। एवं भगवान् वसुधराय सर्वमिदं मायाचक्रं प्रकटयामास।