शृणु, हे निष्कल्मषाङ्गे, यथावृत्तं तव कथयामि, हे पापरहिते। ये प्राणिनां हिंसां न कुर्वन्ति, येषां हृदयं शुद्धं दयायुक्तं च, तेषां चित्तं न चलति; ते मम प्रियं स्थानं प्राप्नुवन्ति। तदा वसुधरा भगवतः वराहरूपिणं देवं प्रार्थयामास। भगवन्, तव भक्त्या त्वं मम परं रहस्यं श्रोतुमर्हसि। भद्रकर्णह्रदं परित्यज्य त्वं कोकामुखं स्तौषि। केदारं विहाय किमर्थं कोकामुखं स्तौषि? महाबलदुर्गं त्यक्त्वा किमर्थं कोकामुखं स्तौषि? एकलिङ्गं परित्यज्य किमर्थं कोकामुखं स्तौषि? तदा भगवान् वराहरूपधारी वसुधरां प्रत्युवाच— "महे, यथा त्वं मां भीरु यथावद् वदसि, तथा। शृणु, यद् रहस्यं कोकायाः विशेषो भवति, तत् ते वक्ष्यामि। एते पाशुपतविधयः, कोका तु भागवत्येव। कोकायाः द्वारे मम क्षेत्रे विधिः कश्चित् कृतः, हे सुशोभने। तत्र स्रोते अल्पजलायां मत्स्यः स्थितः; तस्य मुखात् बलवान् मत्स्यः शीघ्रं निर्गतः। स पतित्वा तम् आदाय शीघ्रं प्रस्कन्दितवान्। तस्य क्षेत्रस्य प्रभावेन स राजकुमारः स्वामी जातः। ततः कालेन कालान्तरेण व्याधपत्नी— काचिद् शशकः, मांसलोभिनी, तस्य हस्तात् मांसलाभे उत्सुका— सा व्याधेन बलात् ग्रहीतुं यता, या मांसकामिनी। सा शुभे, दिवः पतित्वा कोकायाम् मम साक्षात् पतिता। सा कन्या जात्वा, यौवन-सौन्दर्य-गुणसम्पन्ना अभवत्। स तु कुमारः सुन्दरः, गुणवान्, वीर्यवान्, रणेषु धृतिमान् आसीत्। स एवमस्ति, सौम्यः, गुणी, शूरः, रणनिश्चयसम्पन्नः। कालेन च, हर्षपूर्णे काले, तौ द्वावपि परस्परं सन्ददृशताम्। स तया सह सदा वसति स्म, सा च शुभा तेन सह। एवं कालो यावत् व्यतीयाय, सा निर्दोषा तिष्ठति स्म। सा भक्त्या, विनयेन, विशेषतः स्नेहेन युक्ता आसीत्। तत्र तिष्ठति स कुमारः, शाकानां कीर्तिवर्धनः। तत्र सर्वे वैद्याः, रोगचिकित्सायाम् निपुणाः, उपस्थिताः। किन्तु तेषां कश्चिदपि सफलो नाभूत्, कालो व्यर्थं व्यतीयाय। ऋतुपर्यये तयोः आचारकथा लोके कौतूहलविषया अभवत्। तदा सा सर्वाङ्गसुन्दरी पतिं वाक्यम् अवदत्— "यदि त्वं मां प्रियाम् मन्यसे, तदा सत्यम् एतद् वद। त्वं स्वकर्तव्यं करोति, किन्तु तव दुःखं न निवर्तते। किं एतत्, सौम्य? सर्वरोगैः पीडितोऽपि किं विस्मृतवान् असि?" पतिः प्रत्युवाच— "यो संसारसागरं आरोहति, तं त्वया नाधिकं पृच्छनीयम्।" कदाचित्, तयोः शयने सह शयितयोः, इत्युच्यते, सा पुनः पत्युः पृष्टवती— "यद् अहं पूर्वं त्वां पृष्टवती, तदेव वद। किम् अत्र किमपि रहस्यं अस्ति? किमर्थं मां रहस्यम् आच्छादयसि?