श्रीविष्णुः स जगदाधिपः, यस्य मायया त्रयो लोकाः सूत्रिताः, यथा एकेनैव वह्निना सर्वं चलम्-अचलञ्च व्याप्यते, स एव सर्वत्र स्थितः, सर्वगतः, स मे शरणं भवतु। स एव यः प्रत्येककल्पे सृष्ट्वा भूतानि, यस्मात् इदं चल-अचलजगत् जातम्, येन रुद्रात्मना गृहीते तद् लीयते, स हि हरिः विष्णुः हरश्च कथ्यते। यतः आकाश-चन्द्र-भूमि-वायुः-अग्नि-सूर्य-आपः रूपेण उत्पन्नाः, स एव नित्यः पुण्यः विष्णुः अचिन्त्यरूपधारी सदा मे कल्याणं ददातु। अथ एकदा पृथिव्युवाच—"भगवन्, आदौ कृतयुगे नारायणः विश्वरूपः किं कृतवानिति श्रोतुमिच्छामि, सत्येन सर्वं निवेदय।" श्रीवराह उवाच—"आदौ केवलं नारायण एवासीत्, हरिं विना किञ्चिदपि नासीत्। स एव आत्मनि रममाणः स्वेच्छया न प्रवर्तते। द्वितीयकामनया तस्मिन्बुद्ध्यात्मन्येकं चिन्तनमुत्पन्नम्, यदसुः संज्ञया ज्ञातं, क्षणमिव सूर्यवत् प्रकाशमाययौ। तत् चिन्तनं द्विविधं जातम्—ब्रह्मणो विचाररूपं। या 'उमा' इति नाम्ना प्रसिद्धा, सा सदा मर्त्येषु प्रतिष्ठिता। सा एकाक्षररूपिणी भूत्वा 'ॐ' इत्यस्य रूपेणेमां पृथिवीं ससर्ज। भूः स्थले, भुवः व्योम्नि, स्वः दिवि, ततः महः इति क्रमेण सृष्टिः। ततो जन, तपश्च, आत्मा च लीयते; सर्वं इदं मणिगणसूत्रवत् सूत्रितं व्याप्य स्थितम्। यदा विश्वं तेन प्रणवेनोक्तम् शून्यरूपे स्थितम्, तदा स भगवतः शङ्कररूपः स एव हरिरासीदिति। स तु तानि लोकानि शून्यानि दृष्ट्वा, उत्तमं रूपं सृष्टुमिच्छन्, मनसो धाम उत्तेज्य, स्वमात्रया रूपं कल्पयामास। तस्य उत्तेजिते स्थिते तदा ब्रह्माण्डमभवत्; तस्य विभागे भूर्लोकः प्रतिष्ठितः। मध्यभागेऽन्यत् लोकं सवितृप्रभं समुत्पन्नम्; तत्र पुराणपुरुषः कमलपत्रावरणे स्थितः। स देवो नारायणः प्रजापतिसमप्रभः नाभेः 'अ' इत्यक्षरं, तथा 'ह' इति व्यञ्जनं ससर्ज। निराकारसृष्टौ स दिशः वेदान् गान्धर्वं गीत्वा ससर्ज; तान् सृष्ट्वा, पुनः असंख्यात्मा आधारं चिन्तयामास। चिन्तयतः तस्य नेत्राभ्यां महद्द्युतिरुत्पन्ना—दक्षिणात् वह्निसमा, वामात् शशिशीतला। तां दृष्ट्वा परमेश्वरः चन्द्रमसौ ससर्ज; ततः प्राण उदभूत्, परमेश्वरात् वायुः समुत्पन्नः। स एव वायुः भगवतः हृदि सर्वत्र व्याप्य विचरति; तस्मात् अग्निः, अग्नेः आपः महतीः उत्पन्नाः। स एव अग्निः दैवी ज्योतिः, ब्राह्मणानां परमकारणम्; तस्य भुजाभ्यां क्षत्रियतेजः अपि ससर्ज। जङ्घाभ्यां वैश्यान्, पादाभ्यां शूद्रान् अपि, ततो यक्षराक्षसान् अपि ससर्ज। तैः चतुर्भिः जातिभिः पृथिवीं, व्योमलोकं विहगैः, दिवं अन्यैः देवगणैः पूर्णां कृतवान्। तथैव महर्लोकं तैः, सनकादिभिश्च, जनलोकं वैराजैः पूर्णं कृतवान्। अनन्तरं तपोलोकं तपस्विभिः, सत्यलोकं मृत्युवर्जितैः देवैः पूर्णं कृतवान्। एवं सृष्टिं सृष्ट्वा, स भगवन् प्रजापतिः, स्वस्य काले कल्पे स्वयमेव जागर्ति, परमेश्वररूपेण स्थितः। तस्मिन्लोके पृथिवी, व्योम, स्वर्लोकः जायन्ते; सर्वे एते त्रयः नूनं समुत्पद्यन्ते, नात्र संशयः। कल्पान्ते देवस्य निद्रायाम्, सा रात्रिः इति कथ्यते; तदा एते त्रयो लोकाः लयं प्राप्नुवन्ति, प्रलयमिव। रात्र्यतीते तु पद्मनाभः प्रभातायां समुत्थाय, वेदान् तेषां मातरं च चतुर्धा चिन्तयामास; चिन्तयन्नपि, स देवेश्वरः तान् वेदान् नापश्यत्। स जगन्नाथः, लोकमार्गव्यवस्थापनकामः, मोहिन्याः निद्रया विमूढः, चिन्तयामास—'इह वेदा न विद्यन्ते' इति। तदा तान् स्वस्वरूपे 'आपः' संज्ञायां लीनान् दृष्ट्वा, तान् पुनः प्राप्नुयामिति, मत्स्यभावं समुपेयाय, आपः प्रविश्य। एवं ध्यात्वा महान् मत्स्यः सञ्जातः; स देवः आपः प्रविश्य, सर्वतः स्पन्दयन् इव, तत्र प्रविवेश। तत्र प्रविष्टे, सहसा आपः महाविष्णुरूपेण दीप्यमानाः अभवन्; स देवश्रेष्ठः मत्स्यरूपं धारयित्वा, महासमुद्रं प्रविश्य, हरिं, भूद्धारिणं, स्तवैः देवाः स्तोतुम् आरब्धवन्तः। 'नमो वेदगोचरातीताय, तर्कातीताय; नमो नारायणाय मत्स्यरूपिणे; नमस्ते मधुरवाचः विश्वरूप; नमस्ते ज्ञानस्वरूप, अभयरूप। नमो वः, येषां रूपाणि चन्द्रसूर्यवायवः, ये सर्वासु आपः निवसथ, सुन्दरनेत्राः; नमो विष्णवे, शरणं प्रपन्नाः स्म; मत्स्यरूपं विहाय, अस्मान् पालय। त्वया, अनन्तरूप, जगत्सर्वं व्याप्यते; किमत्र त्वत्तः अन्यत् अस्ति? त्वमेव सर्वं, त्वत्तः अन्यं शरणं न प्रपन्नाः।' 'आकाशः, चन्द्रमाः, अग्निः, मनः च, तव प्राचीनशरीरस्य रूपाणि, हे कमलनयन; क्षमस्व, यदि भक्ति हीनाः स्म, त्वया हि देवदेव, जगत् प्रकाशते।' 'एष ते दिव्यरूपं विरोधमिव दृश्यते—भीषणतमं, मधुरस्वरं, पर्वतसदृशं; हे पुरातन देवाधिदेव, विश्वधाम, शमं ददातु, अच्युत, घनप्रभ।' 'वयं सर्वे शरणं ते प्रपन्नाः; भयात् एतद् रूपं पश्यामः; लोके त्वत्तः अन्यः कश्चन प्राचीनो मूर्तिमान् नास्ति।' एवं स्तूयमानः स भगवान् आप्सु स्थितः, स्वं रूपं धारयित्वा, वेदान् उपनिषदः शास्त्रैः सहितान् जग्राह। यावत् स भगवान् स्वेन रूपेण स्थितः, तावत् इदं विश्वं प्रवर्तते; तस्मिन् अव्यये सर्वं तस्मिन्नेव लीयते, व्यये तु प्रवर्धते।" श्रीवराह उवाच—एवं सर्वलोकान् सृष्ट्वा, भगवान् प्रजाधिपः विरराम; ततः सृष्टिः पृथिव्यां प्रविवृद्धा।