सनत्कुमारः उवाच— “धर्मस्य अनन्तमार्गस्य यथातथ्यं वद,” इति। तस्य वचनं श्रुत्वा, स ऋषिसत्तमं प्रणम्य, पृथिवी देवीमुवाच— “नूनं, वद शुभवचनानि,” इति। तदा, यदा चन्द्रः च वायुः च लोके नष्टौ, सूर्यः च तारागणः च लीनाः, तत्र न वायुः ववौ, न अग्निः आसीत्, न विद्युत्। वेदेषु अपि लीनेषु, स मत्स्यरूपं धारयित्वा, अधोभुवि जलानि प्रविष्टवान्। अन्यस्मिन्काले, क्षीरसागरमन्थने कूर्मरूपं धारयामास। पुनः, वराहरूपेण, अधोभुवि निमज्जन्तीं मां उद्धृतवान्। अन्यदा, वरदानवशात् गर्वितः हिरण्यकशिपुः अभवत्। तदा, नृसिंहवपुषा, पूर्वे काले, मां नाशितवान्। पुनः, रावणः राक्षसः स्वशक्त्या त्वया एव हतः। भगवन्, तव क्रियायाः किञ्चिदपि न जानामि। सर्वं सृष्ट्वा, किं आज्ञापितवान्? किमपि न अवगतम्। न किरणाः, न ताराः, न ग्रहाः आसन्। शनैश्चरः, बुधः, इन्द्रः, कुबेरः, यमः च न आसन्। त्रयाणि देवतानि—ब्रह्मा, विष्णुः, महेश्वरः—विनाऽन्यः कश्चन नासीत्। तदा, शरणं प्राप्य, माधवी देवी विनयेन अवदत्— “पितामह, गिरिभिः वनैः सह मां उद्धर।” स तु क्षणं ध्यानं कृत्वा, पृथिवीं प्रत्युवाच। स एव लोकनाथः, देवश्रेष्ठः, आदिकर्ता, साक्षात्। यत्किञ्चित् कर्म यः कस्यचित् जायते, तत्सर्वं तस्यैव कृत्यम्। स भगवान् अनन्तशय्यायाम् योगनिद्रां स्थितः। अञ्जलिं कृत्वा, देवी माधवं प्रति प्रार्थयामास— “अहं भारार्ता ब्रह्मणि शरणं गता।” भगवता परित्यक्ता, स इदं वचनमुवाच— “यदि त्वं मां समुद्रे निमग्नां उद्धर्तुं समर्थः, तव भक्त्या शरणं गता अस्मि, माधव, कृपां कुरु।” त्वमेव इन्द्रः, वरुणः, अग्निः, वायुः च। त्वं मत्स्यः, कूर्मः, वराहः, नृसिंहः, वामनः च। एवं योगेन दृश्यसे, श्रूयसे च महायशः। पृथिव्यन्तरिक्षजलाग्नयः पंचमः—एतानि सर्वाणि। तेषां ग्रहास्तारागणाः, कालविभागाः—कलाः, काष्ठाः, मुहूर्ताः च। मासः, पक्षः, अहोरात्रं, ऋतवः, वर्षाणि च। कलाः, काष्ठाः, षडृतवः, षण्मासाः अपि, तव नियन्त्रिताः। त्वं मेरुः, मन्दरः, विन्ध्यः, मलयः, दर्दुरः च गिरयः। धनुषां पिनाकः, श्रेष्ठं सांख्यं योगं च त्वमेव। त्वं संकोचः विकासः च, रक्षकः, नित्ययज्ञः च। वेदेषु सामवेदः, सकलाङ्गोपाङ्गः, महाव्रतः च त्वमेव। त्वं विष्णोः, अमृतं उत्पाद्य, तेन लोकान् धारयसि। इदं सर्वं जगत्, ध्यान्याध्येयं, चलं स्थिरं च—सर्वं त्वमेव।