पृथिवी देवी केशवम् उवाच—“हे केशव, मम तुल्यां धारयितुं नान्यः कश्चन रूपं वा बाहुं वा समर्थः अस्ति।” तस्याः वचनेन सान्त्वितायाः पृथिव्याः ततः स तत्र आगतः पुरुषः ताम् अभ्यनन्दयत्। स तस्मिन् पुण्ये स्थले शुभवचांसि उक्त्वा पृथिव्यै प्रत्युवाच—“देवि, त्वं तं दृष्ट्वा सम्पुष्यसि, स च तव प्रियतमः अस्ति।” विष्णुना धार्यमाणा सा पृथिवी किं अद्भुतं दृष्टवती? ब्रह्मपुत्रस्य वचनं श्रुत्वा पृथिवी उवाच—“यत् रहस्यं तेन मम पृष्टं, यच्च मया प्रत्युक्तम्, तच्छृणु। हे ब्राह्मणश्रेष्ठ, एतत् सत्यम् अतिगूढं धर्मस्य रहस्यं महाबलयुक्तं त्वया श्रोतव्यम्। स एव मम संसारमोक्षोपायं उक्तवान्। परमं रहस्यं सर्वव्यापि धर्मनिश्चयं स उक्तवान्।” पृथिव्याः वचनं श्रुत्वा महान् तपस्वी ब्रह्मपुत्रः सर्वान् तत्र यत्र देवी आसीत् तत्र नीतवान्। तत्र सनत्कुमारः उवाच—“धर्मस्य अनन्तगत्याः यथार्थं वद।” तस्य वाक्यं श्रुत्वा स ऋषिसत्तमाय प्रणम्य पृथिवी उवाच—“नूनम्,” इति। ततः स देवीमुद्दिश्य आशीर्वचनं वक्तुम् उक्तवान्। चन्द्रवाय्वादयो लोके नष्टे, सूर्यतारकाः अपि लीनाः, तत्र न वायुः वाति, न अग्निः, न विद्युत्, वेदाः अपि तत्र विनष्टाः। तदा स मत्स्यरूपं विधाय पातालजलानि प्रविष्टवान्। अन्यदा मन्थनसमये कूर्मरूपं विधाय सागरमथनाय स्थितवान्। पुनः वराहरूपेण पाताले निमज्जन्तीं मां उद्धृतवान्। अन्यस्मिन् काले हिरण्यकशिपुर्नाम दैत्यः वरप्रभावेन दर्पितः उत्पन्नः। तदा नरसिंहरूपेण त्वया मम प्राचीनकाले विनाशः कृतः। पुनः रावणो राक्षसः तव शक्त्या निहतः। भगवन्, तव कर्मणां किंचिदपि न वेद्मि। सर्वं सृष्ट्वा किं आज्ञापितवान्? किमपि न बोधितम्। तत्र न किरणाः न तारकाः न ग्रहाः आसन्। शनैश्चरः, बुधः, इन्द्रः, कुबेरः, यमः अपि न आसन्। ब्रह्मा, विष्णु, महेश्वरः त्रीन् देवांश् विना कश्चन न आसीत्। तदा शरणं प्रपन्ना देवी माधवी नम्रतया वाक्यम् उक्तवती—“पितामह, गिरिप्रस्थैः वनैः सह मां त्रातुम् अर्हसि।” स क्षणमेकं ध्यानस्थः भूत्वा पृथिवीं प्राह—“स एव लोकनाथः, देवश्रेष्ठः, साक्षात् आदिकर्ता। अस्माकं यत् किञ्चिदपि कर्म उत्पद्यते, तत् सर्वं तस्यैव कृत्यम्। स देवः अनन्तशय्यायाम् योगनिद्रां विश्रान्तः अस्ति।” तदा देवी अञ्जलिं कृत्वा माधवम् प्रार्थयामास—“अहं गर्भगौरवेन पीडिता ब्रह्मणः शरणं गता। भगवन्, यदि त्वं मां समुद्रगतेमां उद्धर्तुं समर्थः, तर्हि भक्त्या त्वां शरणं प्रपद्ये; मां त्रातुम् अर्हसि, हे माधव।” त्वमेव इन्द्रः, त्वमेव वरुणः, त्वमेव अग्निः, त्वमेव वायुः। त्वं मत्स्यः, कूर्मः, वराहः, नरसिंहः, वामनः च। एवं त्वं योगेन दृश्यसे, श्रूयसे च महायशः। पृथिव्यापः आकाशः वायुः अग्निः च पञ्चमः—एवं स त्वम्।