वराहपुराणम्

नरपते, श्रीवराहपुराणस्य श्वेतविनीताश्वाख्यायायां दानमहात्म्यस्य प्रवचनं प्रवर्तते। तत्र प्रथमं कर्पासगवां दानस्य महत्त्वं कथ्यते। कर्पासगवां नाम किं, इति तव पृच्छायाम्—यदा उत्तरायणं वा दक्षिणायनं वा, पुण्यसंयोगः वा युगारम्भः वा भवति, तदा ग्रहपीडितानां, अशुभस्वप्नदर्शनं वा अद्भुतदर्शनं वा येषां जातम्, तेषां कृते कर्पासगवां दानं विशेषं शुभफलदं भवति। तत्र गवां गोमयेन लिप्तां कृत्वा, तस्यां दर्भा तिलांश्च प्रसार्य, धूपदीपैः नैवेद्यैः च ईर्ष्याविहीनः पूजनं कुर्यात्। न्यूनतमं तु भारदानेन, वित्ते कपटं वर्जयित्वा, चतुर्थांशेन शास्त्रानुसारं बच्छं निर्माय, तस्य शृंगं सुवर्णेन, खुरौ रजतेन निर्मितौ। एवं सर्वथा सम्पूर्णां श्रद्धया कृत्वा, स्वहस्तेन यत्नपूर्वकं श्रद्धया गवां दानं कुर्यात्। यस्य कृते सर्वदेवतागणः स्थितः, तव विना कश्चित् अपि नास्ति—एवं कर्पासगवां दानस्य महात्म्यं समाप्तम्। अनन्तरं, अन्नगवां दानस्य महत्त्वं कथ्यते। अत्र, उत्तरायणे वा विषुवे वा, विशेषतः कार्तिके मासे, अन्नगवां दानं परमं पुण्यदं भवति। तत्र दशगवां दानफलं अन्नगवां दाने लभ्यते। तदा कृष्णमृगचर्म पूर्ववत् स्थाप्य, उत्तमगवां चतुर्द्रोणसमेतां निर्माय, बच्छं चतुर्थांशेन यथाशास्त्रं स्थाप्य, शृंगं सुवर्णेन, खुरौ रजतेन, नासिका गोमेदयुतैः, अगुरु चन्दनैः अलंकृता। दन्ताः मुक्ताफलैः, मुखं घृतमध्वा, पादौ इक्षुशकटैः, पुच्छं उत्तमवस्त्रेण अलंकृतम्। पादत्राणं, उपानहः, छत्रं, पात्रं, तर्पणं च दातव्यम्। पूर्ववत् पूजनं दीपदानादिभिः कृत्वा, त्रिवारं प्रदक्षिणं प्रणिपातं च कुर्यात्। तदा, "एतत् मया दत्तं स्वीकुरु, कृपया, द्विजश्रेष्ठ," इति निवेदयेत्। गोविन्दे यद् ऐश्वर्यं, अग्नौ यद् तेजः, गायत्री ब्रह्मसाररूपा, सोमस्य च सोमलक्ष्मा, सूर्यस्य च दीप्तिः—एवं सर्वसाररूपा देवी अन्नरूपेण स्थिताः। तस्माद् अन्नगवां दानं कृत्वा, प्रदक्षिणं, द्विजश्रेष्ठात् क्षमाप्रार्थनं च कृत्वा, ततोऽपि अधिकं पुण्यं धान्यगवां दानफलम्। अत्र लोके सौभाग्यायुःस्वास्थ्यवृद्धिः, सुरांगनाभिः स्तुतः शिवमन्दिरं याति। तत्र स्वर्गात् पतित्वा, जम्बूद्वीपस्य अधिपः भवति। सर्वपापविमुक्तचेताः रुद्रलोकं पूज्यः प्राप्नोति। अन्नगवां दानमहात्म्यं इति अध्यायः समाप्तः। शश्वतं तु कपिलगवां दानस्य महत्त्वं प्रवक्ष्यामि। तत्र पूर्वविधिना गवां बच्छं च दातव्यं। कपिलगवां शिरः कण्ठः च सर्वतीर्थस्वरूपे। यः प्रातःकाले कपिलगवां शिरः कण्ठं स्पृशति, तस्य पुण्यस्पर्शेन तस्मिन् क्षणे पापानि दह्यन्ति। यः प्रातःकाले तस्याः प्रदक्षिणं करोति— एवं श्रीवराहपुराणस्य श्वेतविनीताश्वाख्यायायां कर्पासगवां, अन्नगवां, कपिलगवां दानमहात्म्यं सुस्पष्टं, श्रद्धया, विधिपूर्वकं, पुण्यफलप्रदं इति निरूपितम्।