वराहपुराणम्

सा तदा वदति स्म—“पितः, मम श्वश्रूः महतीं तीव्रां च क्रोधमाविष्टा, मां पापकर्मजामिति, पुनः पुनः व्याघ्रकन्येति चाभाषत।” एतच्छ्रुत्वा धर्मव्याधः धर्मात्मा कोपसंयुतः, स्वजनसमेतः, मतङ्गगृहं गतवान्। तत्र आगते धर्मव्याधे, विजयस्रेष्ठः स मतङ्गः स्वबान्धवं सत्कृत्य, पाद्येनार्घ्येण चोपचारैः सम्यक् पूजयित्वा, “किमर्थं आगतः? किं ते करवानि?” इत्युवाच। व्याधः प्रत्युवाच—“चेतनारहितं किञ्चिदन्नं भोक्तुमिच्छामि, जिज्ञासया तव गृहं प्राप्तवानस्मि।” मतङ्गः प्रत्याह—“मम गृहे सम्यक् पिष्टं गोधूमयवशाल्यकं चास्ति। धर्मवित्तम, तपस्विन्, यथेष्टं भुङ्क्ष्व।” व्याधः पुनरुवाच—“कियत्प्रकारं गोधूमशाल्ययवमस्ति, तद् द्रष्टुमिच्छामि। स्वभावतः एव अहं तद्विज्ञास्ये, आर्य।” श्रीवराहः उवाच—एवं मतङ्गवचनानन्तरं, धर्मव्याधाय सुपूर्णं सुप्पित्रं गोधूमशाल्ययुतं दर्षितम्। तानि दृष्ट्वा धर्मव्याधः स्वस्मात् उत्तमासनात् उत्थाय गन्तुमुद्यतवान्, किन्तु मतङ्गेन निरुद्धः। मतङ्गः पप्रच्छ—“किमर्थं भोक्तुमनभुञ्जानः गन्तुमिच्छसि, बुद्धिमन्? मम गृहे उत्तमं स्वयंपाकं भोजनं सिद्धम्। किमर्थं न भुङ्क्षे?” व्याधः प्रत्युवाच—“त्वं प्रतिदिनं सहस्रशः लक्षशश्च प्राणिनः हंसि; कः साधूनां तव पापकर्मिणः अन्नं भुञ्जीत?” यदि तव गृहे चेतनारहितं सम्यक् पिष्टं भोजनमस्ति, तर्हि कुतः इमे जलचराः दृश्यन्ते? प्रतिवर्षं सहस्रशः पालयसि, ऋषे। अहं तु कुलस्यार्थं प्रतिदिनं एकं मृगं वने हत्वा पित्रेभ्यः विधिवत् निवेद्य, गृह्यैः सह भुङ्क्षे। त्वं तु स्वकुटुम्बजनैः सह अनेकान् प्राणिनः हत्वा, निषिद्धं भोज्यं निरन्तरं भुङ्क्षे—एष मम मतिः। पूर्वं ब्रह्मणा सर्वे ओषधिवृक्षाः सृष्टाः; वेदेन तानि यज्ञार्थं भक्ष्याणि इति निर्दिष्टम्। पञ्च महायज्ञाः—दैवः, भौतः, पितृयज्ञः, मानुष्यः, ब्राह्मः—एते ब्रह्मणा प्राचीनकाले प्रतिष्ठिताः। एते ब्राह्मणानां श्रेयसे, तेषां च कृते अन्येषां वर्णानां हिताय च स्थापिता, शुभानि कर्माणि ब्राह्मणैरेव क्रियन्ते। एवं धर्मः यः स्थितः, तर्हि अन्नं शुद्धं भवति; अन्यथा, एतेऽपि धान्याः मांसतुल्याः स्युः, दातारं भोक्तारं च—महत् मांसमिव मन्यते। अहं तव दिव्यरूपिणीं पुत्रीं पुत्रार्थं दत्तवान्; या तव भार्या, सा प्राणिहन्तुः कन्या। तस्मात्, तवाचारं, देवपूजां, अतिथिसत्कारं च द्रष्टुमिह प्राप्तवानस्मि। इह तु, न किञ्चिदपि एतेषां क्रियते; अतः, अहं गन्तुमिच्छामि, पितृश्राद्धं कर्तुमुद्यतः। स्वगृहेऽपि न भुङ्जे, पितृकार्यायेत्युक्त्वा; अहं व्याधः प्राणिहन्ता, त्वं तु जगतः अहितकारी नासि। मम पुत्री प्राणिहन्तुः भार्या तव पुत्रेण परिणीता; अतः महान् प्रायश्चित्तः जातः, तपस्विन्। एवं उक्त्वा, स उत्थाय, तां स्त्रीं शशाप—“न कदापि श्वश्र्वा श्वश्र्वष्वसूनां मध्ये विश्वासः स्यात्। न च श्वश्र्वुः जीवितुमिच्छन्ती स्नुषा कदाचित् स्यात्।” इत्युक्त्वा, व्याधः स्वगृहं प्रत्यगच्छत्, सुश्रोणि। ततः स धर्मात्मा देवपितृपूजनं कृत्वा, पुत्रं अर्जुनकं वंशे प्रतिष्ठाप्य, महातपाः धर्मव्याधः शीघ्रं प्रसिद्धं तीर्थं पुरुषोत्तमं जगाम। तत्र एकचित्तः स तपः कृत्वा, पृथिव्यै स्तोत्रं जपन् स्थितवान्— “देवद्विषां विनाशकं, श्रीवक्षसं, धर्मगम्यमुत्तमं, त्रिविक्रमं, मन्दरधारिणं विष्णुं नमामि सदा। दामोदरं, पृथिव्याः भूषणं, चन्द्रांशुसदृशप्रभं, मधुपिङ्गलवपुः, भूमिधरं, नरकान्तकं, सत्प्रशस्तं, शरण्यं जनार्दनं नमामि। मनुष्यास्रयम्, अक्षयं, त्रिधा स्थितं, चक्रधारिणं, धर्मनिष्ठं, गुणैः परिपूर्णं, श्रेयस्करं, परानाशकं, गुरुवर्यं, विष्णुं नमामि। प्राचीनकाले मधुकैटभयोः वधः कृतः; पृथिवीं शिरसि धारयति सदा। मयापि बलात् स्तुतः स नित्यः, स विष्णुः सुखं बलं च ददातु। यज्ञभागहरं, जनार्दनं, कमलवदनं, भूमिपतिं, समुद्रं क्षपयन्तं, वराहं मां पातु। यः मायया त्र्यण्डं जगदात्मना तनोति, यथा एकेनाग्निना सर्वं चलाचलमावृतं, स एव सर्वत्र स्थितः—स विष्णुः मम शरणं भवतु। यः प्रतिसृष्टौ सर्वाणि भूतानि सृजति, यस्याः चलाचलजगदुत्पन्नं, रुद्रात्मना संहृतं च, स हरिः, विष्णुः, हरः उच्यते। यस्य रूपेण आकाशचन्द्रभूतवाय्यग्निसूर्यजलानि जातानि, स नित्यः, अद्भुतरूपधारी विष्णुः सदा मम कल्याणं करोतु।” एवं धर्मव्याधेन स्तुतं, तदा पृथिवी पप्रच्छ—“भगवन्, कृतयुगे आदौ नारायणः विश्वरूपः किं कृतवान्? तत्त्वेन तद् श्रोतुमिच्छामि।” श्रीवराहः उवाच—“आदौ केवलं नारायण एव आसीत्, हरिं विना किञ्चिदपि नासीत्। स एव तृप्तिमन्वभवत्, स्वेच्छया न कर्म चकार। द्वितीयं कामयमानस्य, बुद्ध्यात्मरूपा चिन्ता तस्य समुत्पन्ना, या ‘असु’ इति ख्याता, क्षणमिव सूर्यवत् प्रकाशमाना। सा चिन्ता अपि द्विधा जाता, ब्रह्मणो विवेकः अभवत्; या ‘उमा’ इति नाम्ना प्रसिद्धा, सा मर्त्येषु नित्यं प्रतिष्ठिता। सा एकाक्षररूपिणी ‘ओम्’ भूत्वा, इमां पृथिवीं ससर्ज; भूः भूवः ससर्ज, स स्वः, ततः महः। ततः जनः तपश्च, आत्मा लीयते; इदं सर्वं सूत्रेण मणिगण इव गृथितं तन्त्रितं च। यदा जगत् प्रणवेनोक्तं शून्यरूपं स्थितम्, तदा भगवत्स्वरूपः शङ्करः स्वयमेव हरिः आसीत्।