वराहपुराणम्

राज्ञः श्रेष्ठतम, तत्र दानविधेः विषयं शृणु। गोदानस्य विधानं यथोक्तं श्रूयते—तस्योत्तमं रूपं द्विगुणभारं भवति, तदर्धं मध्यमं स्मृतं, न्यूनतमं तु एकभारमात्रेण कर्तव्यम्। एवं बालेऽपि तस्य चतुर्थांशेनैव कर्तव्यम्, निस्संशयं। ततः, हे राजन्, यो यथाशक्ति समर्थः सन् अष्टशतानि वा अधिकानि वा तत्तुल्यानि प्रयत्नेन कृत्वा गोमयं निर्मातव्यम्। तस्य सर्वेषु दिशासु सर्वबीजानि स्थापयेत्, नासाग्रे सुवर्णमुखं, नेत्रयोः मौक्तिकाभरणं च योजयेत्। मुखे च शरीरे च शर्करायाः कृतं स्यात्, जिह्वा च पिष्टेन निर्मिता। कम्बलं च रेशमी सुतन्तुं, ग्रीवायां मणिमालया शोभितं च कुर्यात्। पादाः इक्षुरसेन, खुराः रजतेन, स्तन्यं घृतपूर्णं, कर्णयोः पत्राभरणं, श्वेतचामरैः अलङ्कृतं च भवेत्। पञ्चरत्नैश्च संयुक्तं वस्त्रच्छन्नं, सुगन्धिपुष्पैः भूषितं, तत् विप्राय समर्पयेत्। स विप्रः वेदवेदाङ्गविद्, अग्निहोत्री, कुलीनः, दीनः, गुणवान्, बुद्धिमान्, न दुष्टः, न मत्सरी च भवेत्; कदापि मत्सरिणे न दातव्यम्। अयनान्ते, विषुवे, शुभयोगे, सायं वा—एतेषु पुण्यकालेषु यथाशक्ति दानं कर्तव्यम्। योग्यं विप्रं गृहस्थं पण्डितं दृष्ट्वा, पुच्छभागं निरीक्ष्य, तस्मै दानं दातव्यम्। पूर्वदिशं वा, अन्यथा उत्तरदिशं, गाः पूर्वमुखीं स्थापयेत्, बालयाः उत्तरदिशं मुखं स्थापयेत्। दानकाले नियतं मन्त्रं जपेत्, विप्रं सम्यक् पूजयेत्, अङ्गुलीयककुण्डलादिभिः अलङ्करोति च। यथाशक्ति दानं दद्यात्, अमत्सरः सन्; हस्ते सुवासितपुष्पचन्दनैः दत्वा, गवां मुखं निरीक्षेत्। विप्रः एकदिनं शर्करां भक्षयेत्, त्रिदिनं तिष्ठेत्; सा गौः सर्वपापं हरति, सर्वकामान् ददाति च। सर्वकामसमृद्धिं सः प्राप्नोति, नात्र संशयः; यो दानदर्शनं करोति, स परमं पदं गच्छति। यो भक्त्या शृणोति वा पठति वा, स सर्वपापैः विमुक्तः विष्णुलोकं याति। अथ हि, मधुगवां दानस्य माहात्म्यं कथयामि। सा सर्वपापविनाशिनी मधुगवः, षोडशपूर्णकलशैः सह सम्पूर्णमधुना निर्मीयते। मुखं सुवर्णेन, शृङ्गेऽगरुचन्दनाभ्यां निर्मीयेताम्। पादाः इक्षुरसेन, श्वेतकम्बलच्छन्नाः स्यु:। ओष्ठौ पुष्पैः, दन्ताः फलैः कल्पिताः। कर्णौ सुशोभनपत्रैः समन्तात् अलङ्कृतौ। चतुर्दिक्षु तिलपत्रपात्राणि स्थापयेत्। तां ताम्रगवां कृत्वा, सुगन्धिपुष्पैः पूजयित्वा, अयनान्ते, ग्रहणे, वा स्वेच्छया काले, विप्राय दीनाय वेदविदे, अग्निहोत्रिणे तां मधुगवां दद्यात्। मन्त्रपूर्वकं, वासोयुग्मेनावृत्य, अङ्गुलीयकाभ्यां भूषयित्वा, आपः प्रक्षिप्य, ततो गौः समर्प्यते। "प्रीयन्तां पितरः देवाः, मधुगवे नमोऽस्तु ते। हे देवि, गृह्णामि त्वां, विशेषतः स्वकुलस्यार्थे।" इत्यादि मन्त्रम् उच्चार्य, "मधुवात्" इति मन्त्रेण दद्यात्, अपि च अशुचिः सन्। एवं यो भक्त्या मधुगवां ददाति, राजन्, स विप्रः त्रिरात्रं मधुक्षीरं भुङ्क्ते। यत्र नद्यः मधुना वहन्ति, क्षीरमयः कर्दमः च, तत्र सः सुखानि भुङ्क्ते, ब्रह्मलोकं प्राप्नोति। महासुखान् भुक्त्वा, विष्णुलोकं गच्छति। मधुगवां दत्त्वा, सः विष्णुसायुज्यं प्राप्नोति, सर्वपापविनिर्मुक्तः, विष्णुलोकं याति। एवं श्रीवराहपुराणे श्वेतविनीताश्वयोः संवादे मधुगवामाहात्म्यं नाम चतुर्थोऽध्यायः समाप्तः। अथ, दुग्धगवां दानविधिं प्रवक्ष्यामि, शृणु राजन्। गव्यजन्मन्यावृत्य कुशैः समन्तात् विस्तीर्णं क्षेत्रं कृत्वा, तत्र सम्यग् गोमयेन वृत्तवेदिकां निर्मायेत्।