वराहपुराणम्

कालेन धर्मनिष्ठस्य तस्य कन्या सुशोभना, अर्जुनकी नाम, समुत्पन्ना। सा यौवनमुपगता सति, धर्मज्ञः स पिता चिन्तयामास—कस्मै दातव्या एषा कन्या? कः पात्रः स्यादिति। एवं विचारयन्, तदा स धर्मव्याधस्य पुत्रं प्रसन्नं नाम, धर्मिष्ठं व्याघ्रं स्फुटमुक्तवान्। तदनु निश्चित्य, मतङ्गः प्रसन्ने मनः कृत्वा स्वपितरं प्राह—"भगवन्, अर्जुनीं प्रसन्नायात्मनस्तुल्यं दत्तव्यम्।" मतङ्गः प्रत्युवाच—"मम पुत्रः प्रसन्नः, सर्वशास्त्रवित्, तुष्टः। अर्जुनकीं तव कन्यां स्वीकरोमि, व्याधश्रेष्ठ।" एतदुक्ते, महातपस्वी धर्मव्याधः तुष्टप्रज्ञाय मतङ्गपुत्राय स्वकन्यां ददौ। धर्मव्याधः कन्यादानं कृत्वा स्वगृहं प्रतस्थे; सा च स्नुषा पतिसेवायां श्वशुरश्वशुर्योर्य च नित्यं प्रवृत्ता। कालेन, शुभा सा अर्जुनकी श्वशुर्यया प्रोक्ता—"वत्से, त्वमिव प्राणहरत्री; न तपः कर्तुं जानासि, न पतिं सम्यगर्चयितुम्।" लघुदोषेऽपि तिरस्कृता सा तन्वी, बालैव, पुनः पुनः रुदती पितृगृहं गता। तत्र तां रुदतीं पिताऽपृच्छत्—"किं वत्से, किमर्थं क्रन्दसि?" पृष्टा सा सुमधुरा कन्या वदितुम् आरब्धा—"पितः, श्वशुर्या कोपवशात् मां प्राणहन्त्र्याख्यया, व्याघ्रकन्येति च बारं बारं निगृह्य वदिता।" एतत् श्रुत्वा धर्मात्मा धर्मव्याधः कोपसमाविष्टः, जनसमूहैः परिवृतः, मतङ्गगृहं जगाम। तत्रागतं बान्धवं विजिगीषुश्रेष्ठो मतङ्गः आसनार्घ्यपाद्यादिभिः सत्कृत्य पप्रच्छ—"कस्मिन् हेतुना आगतः? किं कर्तव्यं मया?" व्याधः प्रत्युवाच—"अचेतनं किंचित् खादितुमिच्छामि; कुतूहलात् तव गृहमागतः।" मतङ्गः प्राह—"सुपाकं गोधूमयवशाल्यकं मम गृहे सन्निहितम्, धर्मज्ञ तपस्विन्, यथेष्टं खाद।" व्याधः पुनरुवाच—"कियद् गोधूमयवशाल्यकं ते? तद्रूपं ज्ञास्यामि।" श्रीवराह उवाच—एवं मतङ्गवाक्ये, धर्मव्याधाय सुपूर्णा सुप्पा गोधूमानां, अपरां च शाल्यानां दर्शिता। तानि दृष्ट्वा धर्मव्याधः श्रेष्ठासनात् उत्थाय गन्तुम् उद्युक्तः, मतङ्गेन निरुद्धः। मतङ्गः उवाच—"किमर्थं भोः प्राज्ञ, न खादित्वा गन्तुमिच्छसि? मम गृहे स्वयंपाकितं श्रेष्ठं भोजनं सन्निहितम्। किमर्थं न खादसि?" व्याधः प्रत्युवाच—"त्वं प्रतिदिनं सह कुटुम्बैः सहस्रशः कोटिशश्च प्राणिनो हन्ति; पापस्य तव भोजनं कः साधुना भोक्तुमर्हति?" यदि तव गृहे अचेतनं सुपाकं भोजनं, तर्हि किमर्थं जलचरान् पश्यामि?" "सहस्रशः प्रतिवर्षं ते पालयन्ति, मुनिश्रेष्ठ। अहं स्वकुटुम्बस्य कृते प्रतिदिनं एकं मृगं वने हत्वा, तद् पितृभ्यो विधिवत् निवेद्य, गृहस्थैः सह खादामि। त्वं तु, कुटुम्बैः सहितः, बहून् प्राणिनः हत्वा, नित्यं अयोग्यं खादसि; मम मतम् एतत्।" "पुरा ब्रह्मणा सर्वौषधयः सृष्टाः; वेदे ताः यज्ञार्थं भोक्तव्याः इति निर्दिष्टम्। पञ्च महायज्ञाः—दैव, भौम, पितृ, मानव, ब्राह्म—पुरातनैः ब्रह्मणा स्थापिता। ब्राह्मणानां हिताय, तेषां च श्रेयसे, तदन्यवर्णानां शुभकर्माणि ब्राह्मणैः साध्यन्ते। यदि एषा व्यवस्था रक्ष्यते, तर्हि अन्नं शुद्धं भवति; अन्यथा एतेऽपि धान्यपुष्पादयः पशुपक्षिमांसवत् दातृभोक्तृणां महतां मांसत्वेन गण्यन्ते।" "पुत्रार्थं दिव्यरूपां कन्यां तुभ्यं दत्तवान्; या तव पत्नी, सा प्राणिहन्त्रः पुत्री। तस्मात्, तव गृहे आगतः अस्मि, तवाचारं, देवपूजां, अतिथिसत्क्रियां द्रष्टुम्। किन्तु, अत्र एकापि न दृश्यते; तस्मात् गन्तुमिच्छामि, पितृश्राद्धकर्मणि प्रवृत्तः।" "मम गृहे न खादामि, पितृकार्याय; अहं व्याधः, प्राणिहन्ता, त्वं तु लोकनिंदकः न। मम पुत्री प्राणिहन्त्रपत्नी तव पुत्रेण परिणीताऽस्ति; अतः महाप्रायश्चित्तमुत्पन्नम्।" इत्युक्त्वा, स उत्थाय तां स्त्रियम् शशाप—"नूनं श्वशुर्याः स्नुषाभ्यः विश्वासः नास्तु।" "न च स्नुषा श्वशुर्यै जीवितकामिनी भूयात्।" इत्युक्त्वा व्याधः स्वगृहं प्रतस्थे। ततः स धर्मात्मा देवपितृपूजनं भक्त्या कृत्वा, पुत्रं अर्जुनकं वंशे स्थाप्य, महातपस्वी धर्मव्याधः शीघ्रं प्रसिद्धं तीर्थं पुरुषोत्तमं जगाम। तत्र समाहितचित्तः स तपः कृत्वा, भूम्यैदं स्तोत्रं जपन् स्थितः। "नमः विष्णवे, सुरारातिविनाशिने, यस्य विशालवक्षः श्रीनिवासः, धर्मगुप्तये, त्रिविक्रमाय, मन्दरधारिणे सदा। नमो विष्णवे दामोदराय, या पृथिवीमलङ्कृत्य, यस्य यशः शशिसमप्रभं, भृङ्गसदृशाङ्गाय, भूमिभृते, नरकद्विषे, सत्प्रशंस्याय, शरण्याय, जनार्दनाय।" "सदाशिवरूपाय, नरसिंहाय, हरये, त्रिलोकनाथाय, अनन्तकीर्तये, सुसंस्कृतवाचसे, पुरुषाश्रयाय, अक्षराय, सदा। त्रिधाम्नि, सुदृढचक्रहस्ताय, धर्मनिष्ठाय, परमगुणसन्तुष्टाय, श्रेयसे, परद्विषे, महागुरवे, विष्णवे परमात्मने नमः।" "पूर्वं मदुकैटभयोः प्राचीनयोः नाशकः, पृथिवीं शिरसि धारयन् सदा। यथा मया बलात् स्तुतः स नित्यः, विष्णुः सुखं बलं च ददातु। वराहो यज्ञभोक्ता, जनार्दनः, प्रियः, कमलवदनः, भूमिभृत्, सागरक्षयकर्ता, शरणागतस्य मामवतु।" एवं धर्मव्याधस्य चरितं पुण्यं सत्यम्।