वराहपुराणम्

राजन्, शृणु यथाक्रमं पुण्यकथाम्। एकदा धर्मज्ञः ब्राह्मणः राज्ञे विधिं उपदिशति। प्रथमं, इक्षुरसनिर्मितां गौः सुगन्धपुष्पैः भूषितां कर्तव्या। तस्याः पूजनं सुगन्धपुष्पैः कृत्वा, ब्राह्मणाय दातव्या। स ब्राह्मणः वेदविद् अग्निहोत्रशीलः साधुः भवेत्। यः कश्चित् ददाति, पश्यति, वा शृणोति एतत्, स ब्रह्महत्यादिपापात् मुक्तः विष्णुलोकं गच्छति। यदि जलगौः सम्पूर्णा दीयते, तदा दाता, ग्राहिता च, त्र्यहं तत्र स्थातव्यं—नात्र संशयः। यत्र अप्सरसः गीतं गायन्ति, तत्र जलगौः दातारः गच्छन्ति। सर्वपापविमुक्ताः विष्णुसायुज्यं प्राप्नुवन्ति। यः इन्द्रियजयः, स अपि सर्वपापविमुक्तः स्वर्गं प्राप्नोति। एवं श्रीवराहपुराणे श्वेत-विनीताश्वकथायां 'जलगौः विधिः' शततमोऽध्यायः समाप्तः। ततः, रसगौः दानस्य माहात्म्यं राज्ञे कथ्यते। रसगौः विधिं संक्षिप्य उच्यते। पूर्णं रसपात्रं, पूर्णं इक्षुरसपात्रं च कर्तव्यम्। तयोः पार्श्वे चतुर्थांशेन वत्सः स्थाप्यः। एवं रसगौः इक्षुरसपादैः निर्मिता भवेत्। तस्याः शृङ्गे सुवर्णमयं, भूषणानि सुवर्णमयानि, पूच्छे वस्त्रं, स्तनयोः घृतं, दन्ताः फलनिर्मिताः, पृष्ठं ताम्रं शुभं च। सप्तधान्यैः भूषिता, चतुर्दिशेषु दीप्तिमती। चतुर्दिशेषु तिलपात्राणि स्थापनीयानि। यः स्वर्गकामः, सदा मधुररसदायिनीं गौः दद्यात्। दाता, ग्राहिता च, तस्मिन्नेव दिने एकभोजनं कृत्वा उपवासं कुर्यात्। यः दानदर्शनं करोति, स अपि परमं स्थानं प्राप्नोति। ततः पूर्वोक्तैः मन्त्रैः प्रार्थना कर्तव्या। दशपूर्वजान्, दशापरजान्, आत्मानं च एकविंशतिं समर्प्येत्। एवं मधुररसदायिनीं गौः अपरिमेयमाहात्म्ययुक्तां वर्णितवती। यः प्रतिदिनं श्रद्धया पठति वा शृणोति, स पुण्यं लभते। एवं श्रीवराहपुराणे श्वेत-विनीताश्वकथायां 'मधुररसदायिनीगौः दानमाहात्म्यं' एकशतमेकाधिकशतमोऽध्यायः समाप्तः। अथ शर्करागौः माहात्म्यं होता उक्तवान्। शृणु शर्करागौः सर्वकामदां विधिं। अनलिप्ते भूमौ कृष्णमृगचर्म कुशैः आच्छादिते स्थाप्यं, तत्र वस्त्रं स्थाप्य, बहुशर्करां समानीय, सर्वाङ्गसंपूर्णां शर्करागौः निर्मीयते। तस्याः मुखं शृङ्गे च सुवर्णमयं, दन्ताः रत्नमुक्तामयाः, ग्रीवा मणिभूषिता, नासिका सुगन्धद्रव्यैः। शृङ्गे अगारु, पृष्ठं ताम्रं, पूच्छं पटं, सर्वाभरणैः भूषिता। पादाः इक्षुरसनिर्मिताः, खुराः रजतमयाः, ऊर्णावस्त्रेण आच्छादिता, सूक्ष्मसूत्रैः बद्धा, घंटाभिः चामरैः भूषिता। कर्णौ उत्तमपत्रैः, स्तनौ नवनीतेन, विविधैः फलैः अपि भूषिता। उत्तमा शर्करागौः सदा चतुर्द्रव्यमयी भवेत्; अर्धभारेण वत्सः चतुर्थांशेन कर्तव्यः। मध्यमा अर्धभारान्निर्मिता, अधमा एकपात्रेण; धनाभावः स्यात्, शक्त्या वा, अष्टशतान्येन कर्तव्या। पश्चात्, गृहधनानुसारं सुगन्धैः पुष्पैः पूजयित्वा, ब्राह्मणाय दातव्या। वेदविदे ब्राह्मणाय सह सहस्रसुवर्णैः, अर्धेन वा, पुनः अर्धेन वा, दातव्या। शतैः वा, अर्धशतैः वा, शक्त्या दातव्या; पूजायाः अनन्तरं मुद्राभिः, कुण्डलैः, पत्राभरणैः च। छत्रं पादत्राणं च दत्त्वा, मन्त्रं पठेत्—'हे गुडगौः, महाशक्तियुक्ते, सर्वसमृद्धिदायिनि, शुभे।' 'एतद् दानात्, हे शुभे पृथिव्याः, मे अन्नं जीवने च देहि।' दाता पूर्वदिशं पश्यन् ब्राह्मणाय दातव्या। एवं श्रीवराहपुराणे श्वेत-विनीताश्वकथायां शर्करागौः दानमाहात्म्यं विधिं च विस्तारपूर्वकं वर्णितम्।