वराहपुराणम्

श्रृणु, नरशार्दूल, यथाऽहं ते सम्यगाख्यास्यामि, पापविनाशन। राजा स एव महायज्ञं सर्वमेधं स्वयमेव समारभत्। तथापि, स भोजनदानं तु लघुत्वेन नाकरोत्, यथा त्वया अपि कृतम्। पुण्यकर्माणि कृत्वा स विनीताश्वः, राजर्षिसत्तमः, पृथिव्याः स्वामी अभवत्। तथाऽपि, स अपि क्षुधया पीडितः तेनैव प्रकारेण प्रययौ, हे नृप। स राजा, आदित्यसमप्रभः, दिव्येन विमानरथेन विराजमानः गतवान्। तत्र सः जह्नव्याः तीरे स्वगुरुं पुरोहितं च ददर्श। स तं पुरोहितं पप्रच्छ—"मम क्षुधायाः कारणं किम्?" तदा पुरोहितः प्राह—"घृतदायिनी धेनुः, एका धेनुः, मधुपायिनी च धेनुः—यावत् सूर्यः वा चन्द्रः प्रकाशते, तावत्।" विनीताश्वः अपृच्छत्—"किं सः स्वर्गे रमते, ब्राह्मणश्रेष्ठ? एतन्मे वद।" पुरोहितः प्राह—"चतुर्षु कुडवेषु एकः प्रस्थः इति निश्चितम्।" षोडशभागयुक्ता धेनुः दातव्या, चतुर्भिः वत्सकः भवति। पुच्छे रत्नमणिभूषितं घण्टारवाभरणं स्थापनीयम्। कांस्यपात्रेण दोहनं, रजतखुरैः च, यथापूर्वं धेनोः विधानम्। कृष्णमृगचर्मनिर्मितं वस्त्रं, रमणीयं शुभं च, स्थापनीयम्। सर्वैः औषधिद्रव्यैः युक्ता, मन्त्रैः शुद्धा च, तदा दातव्या। सर्वं कृत्यं साध्यतां; तिलधेनुः द्विजातये दीयते। "हे देवि, मया तिलधेनुः गृह्यतां; नमोऽस्तु ते।" सर्वपापविनिर्मुक्तः विष्णुलोकं प्राप्नोति। अथ जलधेनुदानस्य विधिं कथयिष्यामि। यथाविधि शुभदिने जलधेनुः दीयते। तत्र मध्यभागे पूर्णकुम्भः स्थापनीयः। धेनुः सुगन्धिततोयेन स्नापनीया। वर्धनपात्रं यन्त्रपुष्पयुक्तं स्थापनीयं, नराधिप। तस्मिन्कुम्भे पञ्चरत्नानि निधेयानि। धात्रीफलम्, सर्षपाः, सर्वबीजानि च स्थापनीयानि। एकं घृतपात्रं, द्वितीयं दधिपूर्णं च। सुवर्णमुखी नेत्रे च, कृष्णशृङ्गे च। ताम्रपीठा, कांस्यदोहनी, कुशधाग्रयुक्ता च सा धेनुः। चर्मे पुष्पमालया भूषिता, गुडमुखी, शंखदन्ता च। इक्षुरसधेनुः सुरभीपुष्पैः भूषिता कार्या। तां सुगन्धिपुष्पैः पूजयित्वा, विप्राय दातव्या। स विप्रः वेदविदग्निहोत्री धर्मात्मा च भवेत्। यः कश्चित् ददाति, पश्यति, शृणोति वा, सः—ब्राह्मणघ्नः, मातृपितृहन्ता, गोग्राहकः, सुरापः, गुरुपत्नीगामी वा—सर्वपापैः विमुक्तः विष्णुलोकं प्राप्नोति। नराधिप, यः सम्पूर्णां जलधेनुं ददाति, तस्य दातारः अपि त्र्यहं तिष्ठेयुः—नात्र संशयः। यत्र अप्सरसः गायन्ति, तत्र जलधेनुदातारः गच्छन्ति। सर्वपापविनिर्मुक्ताः ते विष्णुसायुज्यं प्राप्नुवन्ति।