वराहपुराणम्

शुद्धचित्तः स धनैः परिवृतः, श्रीया भूषितः, निर्मलः, प्राज्ञः, निष्पापभुवनाधिपैः स्तुतः, यः कश्चित् गदाधरं नमति, स सुखं वसति। यस्य पद्मपादौ देवानां दानवानां च पूज्ये, यो भूषणैः, माल्यैः, आभरणैः, किरीटेन च विभूषितः, क्षीरसागरे शयानः, चक्रधरः, तं गदाधरं यः नमति, स सुखं वसति। कृतयुगे श्वेतः, त्रेतायां रक्तवर्णः, द्वापरे पीतः, कलौ तु मेघश्यामलः, स भगवान्—यः गदाधरं नमति, स सुखं वसति। यतः बीजसम्भूतात् ब्रह्मा नारायणरूपेण जगत् सृजति, स एव रुद्ररूपेण पालयति च संहरति च—षड्भावरूपः स गदाधरः विजयते। सत्त्वं, रजः, तमः—एते गुणास्तस्यैव, नान्यस्मात्; स त्रिगुणात्मा गदाधरः धर्मनिष्ठां मोक्षं च मे ददातु। अस्मिन् संसारसागरे दुःखतरङ्गयुक्ते, विरहग्राहभीषणे पतति मम चेतसि, तदा गदाधरः नौरिव मां उद्धरेत्। स्वशक्त्या स त्रिमूर्तिरात्मनः सृष्ट्वा ब्रह्माण्डमिदं, तस्मिन् आपः समुत्पन्नं तेजसा शोभितां पृथिवीं ससर्ज; स भूमिधरं गदाधरं अहं नमामि। देवद्विजातिपालनाय मत्स्यादीनि नामानि गृहीत्वा, वृषकेसरिरूपधारी, सर्वव्यापी, गदाधरः स उत्तमां गतिं मे ददातु। एवं सम्यग्भक्त्या रैभ्येन प्राज्ञेन तदा स्तुतः, विष्णुः जनार्दनः पीताम्बरधारी सहसा प्रादुरासीत्। स शङ्खचक्रगदाधरः, गरुडारूढः, आकाशे सञ्चरन्, मेघगम्भीरया वाचा, गौरवयुक्तैः वाक्यैः प्रोवाच—"रैभ्य, तव भक्त्या स्तुत्या च, स्नानेन च प्रीतोऽस्मि। वद, किमिच्छसि?" रैभ्य उवाच—"देवेश, यत्र सनकादयः स्थिताः तां गतिं मे ददातु, यथा तव प्रसादेन तत्र वसेयं गदाधर।" भगवानुवाच—"एवं भवतु।" इति उक्त्वा तत्रैव अन्तर्धानं गतः; रैभ्यः च दिव्यज्ञानयुक्तः तत्रैव लीनः। तदा क्षणमात्रेण चक्रपाणेः प्रसादेन, स सनकादिसिद्धस्थानं प्राप्तवान्। एष विष्णोर्गदाधरस्य स्तोत्रं रैभ्येण निर्दिष्टं—यः कश्चित् गयायां गत्वा पिण्डदानं कृत्वा पठति, स सर्वान् अतिक्रामति। श्रीवराह उवाच—यो वसुशरीरे रोगरूपेण स्थित्वा, स्वस्वरूपे चत्वारि सहस्राणि वर्षाणि मनुष्याणाम् अवसत्, स ह्येकैकस्मिन् काले स्वकुलस्य हिताय वन्यं मृगं हत्वा, दासान्, अतिथीन्, अग्निं च संतोषयन्, मिथिलायां सर्वेषु पुण्यकालेषु पितृयज्ञं स्वकुलधर्मेण अकारोत्। स सततमग्निसेवकः, सत्यप्रियवादी, जीवोपजीवने निरतः, न कदापि प्राणिनं हन्ति। एवं धर्मनिष्ठः महातपस्वी तत्र वसन्, तस्य पुत्रः अर्जुनकः नाम मुनिसमः आत्मसंयमी जातः। तस्मात् पुण्यकर्मणा कालान्तरेण कन्या अर्जुनकी नाम सुशोभना जाता। सा यौवनं प्राप्तवती, धर्मवित् पिता चिन्तयामास—"कस्मै कन्यां दद्यात्? कः योग्यः?" इति। एवं ध्यायन्, स स्पष्टं वक्तुम् आरब्धवान्—"मातङ्गस्य पुत्रः प्रसन्नः धर्मिष्ठः व्याधः, तस्मै कन्यां दद्यात्" इति। तदनन्तरं मातङ्गः प्रसन्ने मनसा पित्रे अवदत्—"भगवन्, अर्जुनीं प्रसन्नाय ददातु, स महात्मा भवतः दायादः।" मातङ्ग उवाच—"मम पुत्रः सर्वशास्त्रपारगः तुष्टः, अहं अर्जुनकीं तव कन्यां गृह्णामि।" एवं उक्ते, धर्मव्याधः कन्यां प्रसन्नाय दत्तवान्; स प्रसन्नः तुष्टः प्राज्ञः च। धर्मव्याधः कन्यादानं कृत्वा स्वगृहं प्रत्यगच्छत्; सा पतिसेवायां, श्वशुरश्वशुर्योर्य सेवा च समारब्धा। कालेन महता, शुभा कन्या अर्जुनकी श्वशुर्यया प्रोक्ता—"वत्से, त्वं हिंसिकेव, न तपः जानासि, न पतिसंमानं वेत्सि।" इति। लघ्वपराधेन तिरस्कृता, सा बालिका बाष्पपूर्णलोचना पितृगृहं गतवती। तत्र पितरं पृच्छन्तं—"किमेतत्? किमर्थं रुदसि?"—सौम्या कन्या उवाच— "पितः, श्वशुर्या कोपेन मां हिंसकपुत्रीमिव, व्याधकन्येति पुनः पुनः अवदत्।" इति। तदाकर्ण्य धर्मव्याधः कोपाविष्टः, ग्रामजनैः सहितः मातङ्गगृहं जगाम। तत्र आगते, विजयी मातङ्गः स्नेहपूर्वकं पाद्यादिभिः सत्कृत्य, पृच्छति—"किमर्थमागतः? किं ते कार्यम्?" व्याधः उवाच—"अचेतनं किञ्चित् खादितुमिच्छामि, जिज्ञासया तव गृहमागतः।" मातङ्गः—"मम गेहे गोधूमाः, तण्डुलाः, यवाः च सन्ति; यथेष्टं भुङ्क्ष्व।" व्याधः—"द्रष्टुमिच्छामि, यथारूपं ते गोधूमतण्डुलयवाः; स्वभावतः ज्ञास्ये।" श्रीवराह उवाच—मातङ्गेन तथेति उक्ते, सुपूर्णा सुपर्णी गोधूमानां, अपरां तण्डुलानां धर्मव्याधाय दर्शिता। तानि दृष्ट्वा धर्मव्याधः उत्तमासनात् उत्थाय गन्तुमुद्यतः, किन्तु मातङ्गेन निरुद्धः। मातङ्गः—"किमर्थं न भुक्त्वा गन्तुमिच्छसि? उत्तमं भोजनं मया पाचितं तिष्ठति।" व्याधः—"प्रत्यहं त्वं सहस्रशः, लक्षशश्च प्राणिनः हन्ति; तादृशस्य पापिनः कः साधुः भोजनं कुर्यात्?" इति। एवं धर्मव्याधस्य धर्मबुद्धिर्दृढा, धर्मनिष्ठा च तत्रैव प्रकटिता।