हरः स्वयम् द्वावर्षयुग्मानि तीर्थात् तीर्थं विचरन् कपालं त्यक्तुम् इच्छन् हस्तात् पतितुं न शशाक। पुनः द्वावर्षयुग्मानि सः सर्वं विश्वं तीर्थार्थं विचरति स्म। यदा सः कपालं त्यक्तुम् प्रयत्नं कुर्वन्, तदा तदपि हस्तात् न पतितम्, हे प्रजापते। ततः एकवर्षं हिमालये स्थित्वा, पुनः द्वावर्षयुग्मानि परमेश्वरः वृषाकपिः विचरति स्म। ततः कालान्तरे द्वादशे वर्षे पर्वते, हे सुन्दरे, यावत् सुरेश्वरः गङ्गायां स्नानं कृतवान्, तदा तस्मिन्नेव तीर्थे 'कपालमोचनं' इति नाम अतिश्रेष्ठं पुण्यस्थानं प्रसिद्धम् अभवत्। हरिहरयोः पुण्यस्थले स्नात्वा दिव्ये तीर्थे, तत्र स्नानं कृत्वा त्रिजलेश्वरनाम्नि स्थले प्रणम्य, द्वादशवर्षपर्यन्तं सीमापालगणैः सह, तत्र 'कपालमोचनं' इति पुण्यस्थानं प्रादुर्भूतम्, यः पापं नाशयति। रुद्रः तत्र स्नानं कृत्वा ब्रह्महत्यापापात् विमुक्तः शुद्धिम् प्राप्तवान्। यत्र भक्तियुक्तः नरः स्नात्वा, यदि ब्रह्महत्यापापी अपि शुद्धिम् आप्नोति। देवाः समागत्य, रुद्रं प्रति वचनं उक्तवन्तः— 'हे रुद्र, विशालनेत्र, लोकमार्गे स्थितः—' पुनः— 'हे रुद्र, विषमनेत्र, लोकमार्गे स्थितः, कपालं हस्ते धृत्वा विचरन्, कपालहस्तः भीमः—' 'यत् ते हिमालयस्य शिखरे कपिलं जातम्—' 'अधुना अस्मिन् पुण्यस्थले शुद्धः जातः, कायशुद्धिः प्राप्ता।' 'ये देवाः त्वां अग्रे स्थापयित्वा विधिपूर्वकं पूजां कुर्वन्ति—' 'याः प्रतिज्ञाः ते कुर्वन्ति, हे देव, ताः तव स्थापिताः, हे पुत्र।' 'नग्नत्वव्रतं कपालधारणं च, कपिलव्रतं च यत् त्वया कृतम्—' 'माम् अग्रे स्थापयित्वा, हे देव, ये विधिपूर्वकं पूजनं कुर्वन्ति—' 'संक्षेपेण, हे महादेव, यथाविधि विधिं वद।' देवानां जयध्वन्या तुष्टः सः कैलासे स्वं धाम् अगच्छत्। देवाः अपि स्वर्गं स्वं स्थानं यथा आगतवन्तः तथा गच्छन्ति स्म। यानि देवस्य कर्माणि तत्र अभवन्, तानि पृथिव्यां प्रसिद्धानि अभवन्। एवं श्रीविष्णु-वराहपुराणे रुद्रमाहात्म्यं नाम सप्तनवत्यधिकशततमोऽध्यायः समाप्तः। अधुना पर्वतान्तर्गतः अध्यायः आरभ्यते। तत्र कश्चन ब्राह्मणः 'सत्यतपः' नाम्ना, लोभयुक्तः अभवत्। दुर्वासा, स्वव्रतसिद्ध्यर्थम्, हिमवद्गिरिं अगच्छत्। हे महाभाग, सत्यतपः कः प्रकारः, तत्त्वं मे कथय; अहम् अत्युत्सुकः अस्मि, सः पूर्वं भृगुवंशे ब्राह्मणः जातः। दुष्टैः सह संगम्य, सः स्वयं दुष्टतुल्यः अभवत्। दुर्वासायाः पूर्णोपदेशेन सः भास्वरः अभवत्। तस्य तटस्थे दिव्या चित्रशिला नाम शिला अस्ति, हे पृथिवि। तत्र सत्यतपः महातपस्वी तपः कुर्वन् स्थितः। स ऋषिः वामांगीष्ठं कृत्वा एकं अङ्गुलं छित्त्वा। तत्र रक्तं न, मांसं न, मज्जा न दृष्टम्। तस्मिन शुभवटस्य समीपे किन्नरयुग्मं उपस्थितम्। प्रभाते निर्मले प्रकाशे स्मृतम् यत् तौ इन्द्रलोकं प्राप्तवन्तौ। तौ पृष्टौ— 'इह किम् अद्भुतं अप्राप्तपूर्वं वदताम्।' तत्र स्थित्वा किन्नरौ वचनम् ऊचतुः।