तत्र दैत्यश्रेष्ठैः भूषिताः गजेन्द्राः सुशोभनैः मेखलाभिः काञ्चनकिङ्किणीभिश्च विभूषिताः तिष्ठन्ति स्म। तत्र सुवर्णमयासनेषु युक्ताः अश्वाः दृढैः योकत्रैः शुभ्रचामरैश्च संयोजिताः आसन्। सूर्यगति-समानवेगा रथाः उत्तमयष्टिभिः अक्षैः त्रिशलाकाभिश्च संयुत्ताः तत्र सन्नद्धाः। तथैव युद्धोत्सुकाः उत्तमतोमरधारिणः रथिनः सायकपुर्णकोशधारिणश्च सन्नद्धाः तत्र स्थिताः। ततो देवानां दानवानां च गणात् निर्गत्य ते समरभूमौ प्रविविशुः। तत्र दैत्यपतिः भीमबलः महतीनां मुष्टीनां बाणानां गदादीनां च आयुधैः सुरैः सह घोरयुद्धं चकार। असुराः देवांश्च प्रहारैः ताडयामासुः, देवाः अपि तान् असुरान् प्रत्युत्तम्य ताडयन्ति स्म। तदा असुराः सहसा पराजिताः सन्तः महतीं संकुलतां प्राप्ताः पलायितवन्तः। तेषां मध्ये एकः बलवान् असुरः सर्वान् देवान् अनुययौ; ततो देवगणाः भयभीताः पलायनं चक्रुः। ते सर्वे उन्नतं नीलगिरिं गतवन्तः, यत्र देवी प्रतिष्ठिता आसीत्। सा देवी कालरात्रिः नाम्ना विख्याता, संहारकारिणी इति प्रसिद्धा। सा देवी तत्र श्रेष्ठान् देवतान् उच्चैः वचः उवाच— "मा बिभीत, किमर्थं यूयं संकुलिताः? किंचित् आपद् दृश्यते किम्?" ततः सा पुनः— "यद् यद् भीतिं जनयति, तद् शीघ्रं वदत," इति अवदत्। देवाः ऊचुः— "दैत्यपतिः प्रबलः क्रूरश्च समीपं आगच्छति।" ते पुनः— "भ्रातॄन् देवांश्च पालय, भगवति," इति प्रार्थयन्ति स्म। सा देवी प्रीत्या स्मितपूर्वकं देवान् प्रति प्रकटमन्दहासं प्रादर्शयत्, शुभलक्षणा च आसीत्। या देवी सर्वं जगत् नानारूपेण व्याप्य स्थितवती। तत्र सर्वाः देवीः भीषणरूपाः शूलधराः, धनुर्धराः च शोभमानाः, गणशः व्यवस्थिताः। ताः सर्वाः बलवत्यः सन्नद्धाः दानवैः सह युद्धं चकार। देवगणाः अपि सम्यक् सन्नद्धाः नागगणैः सह समरं कुर्वन्ति स्म। तदा यमः सर्वं दानवबलं विनाशाय नीतवान्। स महान् भीषणमायां मोचयामास। तया सर्वे देवाः मोहिताः निद्रां प्राप्तवन्तः। तेनैव तस्मिन् क्षणे शुभदर्शना असुरी अपि ताडिता। तदा दानवपतिः त्वचं शिरश्च विच्छिन्नम् अभवत्। सर्वे देवाः सन्नद्धाः युद्धाय स्थिताः; तत्र परमेश्वरी सर्वभूतानां भीषणा देवी आसीत्। तस्याः अनुचर्यः कोटिशः देवीगणाः आसन्। ताः सर्वाः क्षुधार्ताः स्फुरन्त्यः देव्या भोजनं याचितवन्त्यः। तदा देवी ताभ्यः भोजनं दत्तवती। एवं काले दध्यौ महादेवं रुद्रं पशुपतिं तेजस्विनं; स च परात्मा त्रिनेत्रः समाधेः उत्थाय स्थितः। तदा देवी उवाच— "एता बलवन्त्यः मां बलात् खादितुम् इच्छन्ति। अन्यथा, भगवन्, एता मां अपि खादिष्यन्ति। ताभ्यः एकं भोजनं वदामि, शृणु देवेश।" महेश्वरः उवाच— "किम् एताः विशेषेण पुरुषं स्पृशेयुः वा आच्छादयेयुः?" तदा देवी— "याः पूजिताः स्युः, ताः सुतिकागृहस्य दोषं गृह्णीयुः। गृहेषु, क्षेत्रेषु, तडागेषु, पुष्करिणीषु, उद्यानेषु च प्रवेश्य तेषां देहेषु तृप्तिम् आप्स्यथ।" मनसः वेगः, जयः, विस्तारः, उग्रदृष्टिः, विक्षोभः, संहारश्च— एतेषु देवी कालिका, कालरात्रिः, पाशधारिणी दण्डिन्यपि, भीषणरूपधारिणी च। चामुण्डा ज्वलन्मुखी तीक्ष्णदंष्ट्रा महाबला च आसीत्। तदा परमेश्वरी तुष्टा सन्तोषपूर्वकं वचनमब्रवीत्— "वरं वृणुष्व, देवेश, यद् यद् मनसि अस्ति।