यथाऽस्याः महाशक्तेः ये ये रूपाणि सन्ति, तेषु तेषु रूपेषु एव शङ्करः अपि सृष्टिकर्ता अभवत्, सः च सदा तेषां स्वामी रूपेण व्यवहरति स्म। यः कश्चित् ताः देव्या उपासते, सः रुद्रं तुष्टिं प्राप्नोति; ताः देव्या: च तेषां परिचारिकाः च निःसंशयं सिद्धिं प्रयच्छन्ति। अथ हर्यर्थं तिस्रः शक्तयः प्रवृत्ताः। तासु एकाऽतीव घोरव्रता या नीलाचलमगच्छत्, तस्याः चित्तं तपस्यामेव स्थितम्। सा देवी दीर्घकालं तपः कृत्वा समग्रं जगत् धारयति स्म। अन्यस्मिन्नपि युगे तस्याः परमस्याः तपस्याः प्रभावात् परमं तपः सम्पन्नम्। सागरमध्येमहति रत्नसम्पन्ने नगरे महान् काननं बभूव। तत्र शतसहस्रशः संख्या वर्धमानाः। दीर्घकालान्तरेण तानि प्राचीनानि लोकपालनगराणि अभवन्। तदा महाऽसुरः उत्पत्य सागरजलानि अतीव व्याप्य विवर्धयत्। तत्र बहवः सुरशत्रवः शस्त्रकवचैः विविधैः शोभमानैः गुह्यतः स्थिताः। तत्र श्रेष्ठदैत्यैः भूषिताः गजेन्द्राः घण्टामणिनूपुरैः अलङ्कृताः स्थिताः। सुवर्णपीठयुक्ताः अश्वाः सुदृढयोकत्रैः श्वेतचामरैः संयोजिताः। सूर्यगत्या शीघ्रगामिनः रथाः सुशकटी, सुस्थूणाः सुमणिबद्धाक्षाः त्रिशलाकाः च आसन्। तथैव युद्धकाङ्क्षिणः उत्तमनिषङ्गयुक्ताः वीराः तत्र गुह्यतः स्थिताः। ते देवासुराणां मध्ये उत्पत्य रणं प्रविशन्ति स्म। तदा दैत्यपतिः देवैः सह भीषणे युद्धे गदाभिः, बाणैः, मुसलैः च प्रहारं कृत्वा समरति स्म। असुराः देवांश्च युद्धे ताडयन्ति स्म, देवाः अपि असुरान् प्रत्युत्तरत्। ततः असुराः सहसा पराजिताः सन्तः बृहद्भयेन पलायितवन्तः। सः बलवान् असुरः सर्वान् देवान् अन्वधावत्; तदा सर्वे देवगणाः भयेन अभिभूताः सन्तः पलायितवन्तः। ते सर्वे नीलाचलम् अगच्छन्, यत्र देवी प्रतिष्ठिता आसीत्। सा देवी कालरात्रिः इति प्रसिद्धा, संहारकारिणी अभवत्। सा देवी श्रेष्ठान् देवान् प्रति उच्चैः अवदत्—"मा बिभीत, किमर्थं यूयं समाकुलाः? किंचित् आपद् दृश्यते वा?" शीघ्रं वदत, हे देवाः, यत् किमपि भयहेतुः अस्ति। देवाः ऊचुः—"दैत्याधिपः समुपैति, घोरः महाबलः च।" "त्वं भ्रातॄन् च देवान् च पालय, हे परमेश्वरि।" तच्छ्रुत्वा सा देवी प्रीत्या स्मितवती, शुभा, तेजस्विनी च आसीत्। या सर्वं जगत् व्याप्य, नानारूपेण परिवर्तिता। तत्र सर्वाः देवीः शूलधारिण्यः भीषणाः, धनुर्धारिण्यः शोभनाः च, पंक्तिषु स्थिताः। ताः बलिन्यः दानवैः सह समरे बबन्धुः। सर्वे देवाः सुसज्जिताः नागगणैः सह युद्धम् अकुर्वन्। ततः यमेन तद् दानवबलं विनाशितम्। सः तदा घोरमायां विमोचयत्, या अतीव भीषणस्वरूपा आसीत्। तया सर्वे देवाः मोहिताः, निद्रां प्राप्तवन्तः। तेनैव असौ शुभलोचनः दानवः आहतः। तस्मिन्नेव क्षणे दानवराजस्य त्वक् शिरश्च विदारितम्। सर्वे देवाः सुसज्जिताः युद्धाय स्थिताः; सा परमा देवी सर्वभूतानां भीषणतमाऽभवत्। तस्याः परिचारिकाः अनन्ताः कोटिशः संख्याताः। ताः चञ्चलाः क्षुधार्ताः देवीं भोजनार्थं याचितवन्त्यः। तदा सा देवी ताभ्यः भोजनं दत्तवती। ततः दध्यः महादेवं, रुद्रं, प्रजापतिं, त्रिनेत्रं परमात्मानं ध्यायित्वा, सः ध्यानात् उत्थितः। तदा देवी अवदत्—"एता बलिन्यः मां बलात् भोक्तुं इच्छन्ति।