वराहपुराणम्

रथाः सूर्यरथसमानवेगाः, उत्तमचक्रयष्टित्रियुक्तयुक्ताः, शस्त्रसम्पन्ना: वीरैः समाकीर्णाः, पताकाः पतमानाः, निर्भयम् शीघ्रं प्रचलन्ति। तथा, असुरानुगाः सेनायोधाः, संकुलाः, तीक्ष्णहस्ताः, युद्धजयीः, तीव्रतेजसः, पारं गन्तुमुद्युक्ताः, दीप्तिमन्तः सम्यक् विराजन्ति। यदा देवाः पराजिताः, तदा चतुरङ्गबलयुक्ता सेना जलात् निर्गत्य इन्द्रपुरं प्रति अग्रसरन्ति। दैत्याधिपः रुरुः, वीरैः सह, गदाभिः, मुसलैः, शूलैः, बाणैः, दण्डैः च युद्धं कृत्वा, दैत्याः देवाँश्च युद्धे ताडयन्ति, देवाः अपि असुरान् ताडयन्ति। क्षणमात्रयुद्धे, देवाः इन्द्रसहिताः, असुरैः आकस्मात् पराजिताः, महाव्यसनं प्राप्य, भयात् विह्वलाः पलायन्ति। भग्नाः, विशेषतः विकीर्णाः देवाः, बलवान् असुरः सर्वान् देवाँश्च अन्वधावन्। तदा सर्वे देवगणाः, भयाकुलाः, पलायमानाः, महाभीमनीलशैलं यत्र देवी स्थिताः, तत्र गच्छन्ति। सा देवी, तपस्यासक्ताः, उग्रशक्तिः, संहारकारिणी, कालरात्रिः इति प्रसिद्धा। ततस्ते देवाः, भयात् कम्पिताः, देवीं दृष्ट्वा, देवी उच्चैः देवश्रेष्ठान् प्रोवाच—'भयमस्तीति मा भैष्ट'। देवी उवाच—'किमर्थं दुःखिताः, हे देवाः? कः आपद्भूतः? शीघ्रं कारणं कथयत।' देवाः ऊचुः—'एष दैत्यराजः रुरुः, उग्रविक्रमः, आगच्छति। रक्ष, हे परमेश्वरि, भयाकुलान् देवाँश्च।' एवं देवीद्वारा पृष्टाः, सा उग्रशक्ति: देवी, सुन्दरी, देवैः पुरतः महाहर्षेण हास्यं चकार। तस्याः हास्ये, तस्याः मुखात् बह्व्यः देव्यो निष्पेतुः, येन समग्रं जगत् व्याप्यते, विविधरूपग्राहिण्यः, उग्रस्वरूपाः। सर्वाः ताः पासैः अंकुशैः, पूर्णस्तनाः, शूलधारिण्यः, भयङ्कराः, सुन्दरी धनुर्धारिण्यः। सर्वाः देवीः, कोटिसंख्याः, तां देवीं परिवृत्य स्थिताः, महाबलाः, धनुष्मन्त्यः, असुरसैन्यैः समं युद्धं कृत्वा, क्षणमात्रेण सर्वं असुरबलं विनष्टं कृतम्। सर्वे देवाः, समागत्य, असुरसैन्ये युद्धं कृतवन्तः—आदित्याः, वसवः, रुद्राः, विश्वेदेवाः, अश्विनौ, सर्वे शस्त्राणि गृह्य, असुरबलं सम्यक् युद्धं कृतवन्तः। यत् कालरात्रेः बलम्, यत् देवस्य महाशक्तिः, सर्वं तेन असुरसैन्यं यमालयं प्रति नीतम्। केवलं महादैत्यः रुरुः युद्धभूमौ स्थितः; सः महाघोरं मायां निर्मम। सा माया विशालाः, भीषणाः, सर्वान् देवाँश्च मोहितवती; तस्याः प्रभावेण देवाः त्वरितं निद्रां प्राप्तवन्तः। किन्तु देवी, त्रिशूलेन, युद्धभूमौ तं दैत्यं ताडयामास; तस्याः ताडनात् रुरोः, दैत्याधिपतेः, द्वौ प्रथक् जीवौ—चर्मा च मुन्दा—निष्पेतुः। रुरोः, दैत्याधिपतेः, चर्मा मुन्दा च तत्क्षणं उत्पन्नौ; देवी तौ गृह्य, 'चामुण्डा' इति प्रसिद्धा अभवत्। सा देवी, परमेश्वरी, सर्वभूतानां भीषणतमाः, संहारकारिणी, कालरात्रिः नाम्ना प्रसिद्धा। तस्याः सहचर्यः, अनन्तकोटिसंख्याः देवीः, तां महाभाग्यां देवीं परिवृत्य स्थिताः। ताः असुरमांसकामिनीः, भूखिताः, देवीं उवाचुः—'भूखिताः स्मः, हे शुभे! भोजनं देहि, हे देवि!' एवं उक्ता देवी, तासां भोजनं चिन्तयामास; समीपे उचितं किमपि न लब्धवती। ततः सा महादेवं, रुद्रं, पशुपतिं, सर्वव्यापिनं, ध्यानं कृत्वा, सः अपि ध्यानात् उद्भूतः, परमात्मा, त्रिनेत्रः। सः शीघ्रं देवीं प्राह—'किमर्थं कार्यं कर्तुमिच्छसि? वद, हे सुन्दरी, यत् मनसि अस्ति तद् वद।' देवी ऊचुः—'हे देवेश, अत्र भोजनं देहि; एते बलवन्तः मम समीपे बलात् भोजनं याचन्ति। अन्यथा, हे प्रभो, मां अपि बलात् खादिष्यन्ति।' रुद्रः उवाच—'शृणु, हे सुरेश्वरी, एकं भोजनं मया तासां कृते कल्पितम्। शृणु, हे सुन्दरी, हे कालरात्रि, हे महातेजस्विनि।' या स्त्री गर्भिणी, अन्यया वस्त्रं धृतवती वा, स्थापयति वा, स्पृशति वा, विशेषतः पुरुषस्य वस्त्रं—तस्याः भागः, हे महाभागे, तासां किञ्चित् भूमौ भवतु; अन्याः द्वारेषु बालान् गृह्य, तत्र नैवेद्यं प्राप्य, शतसंवत्सरपर्यन्तं तुष्टाः स्युः। अन्याः, प्रसूतिगृहे, द्वारं गृह्य, तत्र निवसन्तु, हे सुरेश्वरी; अन्याः नवजातान् गृह्य, तत्र वसन्तु। गृहेषु, क्षेत्रेषु, तडागेषु, उद्यानेषु, स्त्रियः याः नित्यं स्थिताः, व्याकुलाः, रुदन्त्यः—तासां शरीरं प्रविश्य, ताः भूखिताः तुष्टिं प्राप्नुवन्ति। एवं उक्त्वा देवीं, रुद्रः स्वयम्, तेजस्वी, रुरुं तथा तस्य सैन्यं पतितं दृष्ट्वा, त्रिनेत्रः देवः स्तोत्रं कृतवान्— रुद्रः उवाच—'जय, हे चामुण्डे! जय, भूतविनाशिनि! जय, सर्वव्यापिनि! हे कालरात्रि, नमः ते।' 'हे विश्वरूपे, शुभे, शुद्धे, त्रिनेत्रे, विचित्रनेत्रे, उग्रवदने, शिवे, ज्ञानरूपे, महामाये, महाजाग्रते!' 'मनोजवेन, जय, विस्तारिणि, उग्रनेत्रे, क्षोभिणि, संहारकारिणि, महाकाले, अद्भुतरूपे, गीतनृत्यप्रिये, शुभे!' 'भीषणे, महाकालि, कालिके, पापहरिणि, पासदण्डधारिणि, उग्ररूपे, भयङ्करि!' 'चामुण्डे, ज्वलन्मुखे, तीक्ष्णदंष्ट्रे, महाबले, श्मशानासीनि, शिवे, भूतवसिनि!' 'उग्रनेत्रे, भयङ्करि, सर्वभूतभयप्रदायिनि, कृष्णे, भीषणे, महाकाले, कालि, करालि, महाबले, हे कालरात्रि, नमः ते।