वराहपुराणम्

सर्वेषां प्राणिनां हिताय, सर्वभूतमयी सा देवी, स्थिरा चास्ते। सा ज्ञानस्य, शास्त्राणां, कलानां च जननी, पंचमहाभूतधारिणी चास्ति। शुभा सा, दिव्यगुह्यविज्ञा, सर्वभूतावतारिणी च, एकमेव शरणं नः, हे देवी, ज्ञानरूपा, अज्ञानरूपा, श्रीरूपा च त्वं, अम्बिके। विकटनेत्रा, क्षमास्वरूपा, जलान्तरालकम्पिता, अव्यक्ता चासि। नमो महादेव्यै, नमः परेश्वर्यै, नमो नित्यायै, अक्षयायै, सर्वदेवेषु अव्ययायै च। या देवी, या परेश्वरी, यं शरणं प्रपद्यन्ते, तेषां संग्रामविपत्तिषु किञ्चिदपि अशुभं न भवति। यः कश्चित् व्याघ्रभीतौ वा, चौरराजभीतौ वा, सदैव संयम्य चैतः स्तोत्रमेतत् पठति, स बन्धनस्थोऽपि त्वां स्मरन् विमुक्तो भवति, सुखेन च तुष्टः जीवति। एवं तदा सुरैः भक्त्या स्तूयमाना सा सुमध्यमां देवी सुरान् उवाच—“वरं व्रणुध्वम्।” देवाः ऊचुः—“हे निष्पापे देवी, यः कश्चित् स्तोत्रमेतत् पठति, तस्य सर्वकामान् पूर्णय इति नो वरं ददातु।” ततो देवी—“एवं भवतु”—इत्युक्त्वा सुरान् विसृज्य तत्रैव स्थितवती। यः कश्चित् देवीद्वितीयं पृथिव्यां जन्म वेद, स दुःखात् विमुक्तः, विशुद्धः, निर्भयपदं प्राप्नोति। श्रीवराह उवाच—या सा देवी नीलगिरिं गतवती, तपस्यास्थिता, तीक्ष्णा, तमसो जाता, तस्याः शक्तेर्व्रतम् शृणु, हे पृथिवि। सा देवी दीर्घकालं तपः कृत्वा, समग्रं जगत् धारयति। एवं साऽग्निचर्यां संपाद्य, तेजस्विन्यभवत्। अन्यस्मिन्नपि काले, या देवी परमं तपः कुर्वती, तदा रुरु नाम महातेजाः असुरः, ब्रह्मणा वरदत्तः, आसीत्। समुद्रमध्ये रत्नसमृद्धा नगरी, महावनयुक्ता, तत्र स राजा रुरु, सर्वदेवभीषणः, राज्यं चकार। अनन्तशतसहस्रकोट्यर्बुदैः असुरैः सहितः, स तेजस्वी, द्वितीय इव नमुचिः बभूव। कालेन महाबलानुयुतः स, लोकपालपुराणपुर्यः जयाय चिकीर्षन्, देवेषु भयम् उत्पादयामास। तस्य महासुरस्योत्थाने, समुद्रजलानि अत्यन्तं व्यूढानि, पर्वतानां कन्दराणि प्लावयन्ति, तत्र च बहवः मकरमत्स्यग्राहैः संकुलानि। तस्मात् सलिलात्, अतिभीषणा, विशालशोभना च सेना, विविधायुधकवचान्विता, देवद्विषां समूहैः पूर्णा, युद्धकुशलैः महाबलैश्च, निर्गता। तत्र द्वीपाः श्रेष्ठदैत्यसंयुताः, घंटारवसमूहयुक्ताः, स्वस्वरूपैः भीषणाः, सर्वतः प्रकटिताः। तत्र सुवर्णाभरणधारिणः, जलगतारक्तमत्स्यसदृशाः, अश्वाः, शतसहस्रकोटिशतैः शीघ्रं निर्गताः। सूर्यरथसदृशवेगा रथाः, उत्तमचक्रयष्टियुक्ताः, त्रियुक्तिसमन्विताः, योधसमाकीर्णाः, पताकाविलसिता, शीघ्रं ययुः। योधाश्च, सन्नद्धाः, पारगमनकाङ्क्षिणः, युद्धविजयी, शीघ्रकर्मणः, असुरानुयायिनः, महतीं शोभां जग्मुः। तथा, देवाः पराजिताः सन्, चतुरङ्गबलयुक्ता सा सेना, जलात् निर्गत्य, इन्द्रपुरीं प्रति प्रस्थिताः। दैत्येश्वरः रुरु, वीरैः सहितः, गदाभिः, मुसलैः, शूलैः, बाणैः, दण्डैश्च युद्धमकरोत्; दैत्याः देवान् ताडयामासुः, देवाश्च दैत्यान्। क्षणमात्रेण संग्रामे, देवा इन्द्रसहिताः, असुरैः पराजिताः, महतीं भग्नतां गत्वा पलायिताः। भग्नेषु देवेषु, विशेषतः विकीर्णेषु, महाबलः असुरः सर्वान् देवान् अन्वधावत्। ततो देवसंघाः, भयार्दिताः, पलाय्यमानाः, नीलगिरिं ययुः, यत्र देवी आसीत्। सा देवी, तपस्विनी, तीक्ष्णा, परमशक्तियुक्ता, संहारकारिणी, कालरात्रिरिति विख्याता। तान् भयभीतान्, विमूढचेतसः, दृष्ट्वा, देवी उच्चैः अवदत्—“मा भैष्ट” इति। देव्युवाच—“किं यूयं व्याकुलाः, हे देवाः? किमिदं भयम्? शीघ्रं वदत, हे देवाः, कस्य कारणेन यूयं भीताः?” देवाः ऊचुः—“अयं दैत्याधिपः रुरुः, घोरबलः, आगच्छति। भयभीतान् अस्मान् रक्ष, हे परा देवी।” एवं देवैः उक्ता, सा देवी, भीमशक्तियुक्ता, सुन्दरी, सस्मितं प्रहृष्टा, देवांस्समीपे जगाद। तस्याः हास्यसमये, तस्या मुखात् बह्व्यो देव्यो निर्गता, याभिः समग्रं जगत् व्याप्यते, घोररूपधारिण्यः। ताः सर्वाः पाशाङ्कुशधारिण्यः, पूर्णस्तन्यः, शूलधारिण्यः, भीषणाः, सुशिलधन्विन्यश्च। ताः सर्वाः, कोटिशः, तां देवीं परिवृत्य, स्थिताः; सह तया, महाशक्तियुक्ताः, धनुष्मत्यः, दैत्यसेनया युद्धं कृत्वा, क्षणेनैव समस्तासुरबलं नाशयामासुः। समागताः सर्वे देवा, आदित्याः, वसवः, रुद्राः, विश्वेदेवाः, अश्विनौ च, आयुधानि गृह्य, दैत्यसेनया सह युध्यन्ते स्म। या कालरात्रेः शक्तिः, या च देवशक्तिः, सा सर्वा दैत्यसेनां यमालयं निनयत्। केवलं रुरु नाम महादैत्यः, रणाङ्गणे स्थितः; स तदा भीषणतमां मायाम् असृजत्। सा माया, अतिभीषणा, महती, सर्वान् देवान् मोहितवती; तस्याः प्रभावात्, देवाः त्वरितं सुप्ताः अभवन्। देवी तु, रणभूमौ त्रिशूलेन तं दैत्यं ताडयामास; तस्मात् दैत्यात्, तया ताडितात्, द्वौ भिन्नौ प्रथक् प्रथक् चरममुण्डौ उत्पन्नौ।