तदा तु दैत्यराजः कदाचित् समरे युद्धं कृत्वा कदाचित् पलायमानः, पुनः कदाचित् युद्धे प्रविश्य, पुनः कदाचित् निवृत्तः। एवं स महिषासुरः देवीसहितः दशसाहस्राणि दिव्यानि वर्षाणि युद्धं कृत्वा, सर्वं रणभूमिं भयविह्वलचित्तः पर्यटन् दृष्टः। दीर्घकालानन्तरं शतशृङ्गे महागिरौ तां त्रिशूलेन देवी पादेन संवर्त्य तं प्रमुखं दानवं निपातितवती। तत्रैव सा देवी खड्गेन तस्य शिरः छित्त्वा, तस्य जीवः शस्त्राघातेन दिवं गतः। ततः सर्वे देवा ब्रह्मणा सहिताः महिषस्य निधनं दृष्ट्वा हृष्टमनसः देवीं स्तुत्वा तुष्टुवुः। ऊचुः—"नमस्ते भगवति महाभाग्ये गम्भीरे भयानके, जयशालिनी सत्यान्विता त्रिनेत्रे सर्वतोमुखे।" "ज्ञानाज्ञानयोर्विजये च यज्ञे च, महिषासुरघातिनि, सर्वव्यापिनि, सर्वदेवतामये, विश्वरूपिणि वैष्णवि।" "निर्दुःखे स्थिरे भगवति, कमलदललोचनैः शोभिते, शुद्धसत्त्वव्रतस्थे, उग्ररूपे दीप्तिमत्यपि।" "श्रियं सिद्धिं विद्यामज्ञानं च, अमृतत्वं शुभां च ददासि, शाङ्करि, वैष्णवि, ब्राह्मि, सर्वदैवतसंस्तुते।" "घण्टाहस्ते त्रिशूलायुधे, महिषासुरमर्दिनि, उग्ररूपे विकृतलोचने, परमोहमये, अमृतप्रसू।" "सर्वभूतहितप्रदे, सर्वजनस्वरूपिणि, स्थिरे, विद्यासास्त्रकलामातः, सर्वतत्त्वधारिणि।" "मङ्गले, सर्वदैवतगुह्यविद्, सर्वभूतसमुद्भवे, त्वमेव शरणं नः, ज्ञानाज्ञानश्रीपते, अम्बिके, विकृतलोचने, क्षान्ते, सलिलान्तर्निर्वृते, अव्यक्ते।" "नमस्ते महादेवि, नमस्ते परेशि, नमस्ते शाश्वते, अक्षये, सर्वदैवतामध्ये स्थिरे।" "ये त्वां शरणं यान्ति, देवि, परेशि, तेषां संग्रामदौःस्थ्ये किञ्चिदपि अमङ्गलं न भवति।" "ये वा व्याघ्रभीतौ राजदस्युभयेषु वा, सदा यं स्तोत्रं पठन्ति, आत्मनिग्रहसमन्विताः।" "बद्धः स्वपि जनः, यो देवीं स्मरति, स बन्धनाद्विमुक्तः सुखेन चिरं वसति।" इत्येवं देवैः स्तुतापि तदा, श्रीवराह उवाच, सा सुश्रोणिः देवी तान् देवान् प्रहृष्टान् उवाच—"परं वरं वृणुध्वम्।" देवा ऊचुः—"निष्कलुषे देवि, यः कश्चन तवेदं स्तोत्रं पठेत्, तस्य सर्वान् कामान् पूरयेति वरं प्रयच्छ।" सा परा देवी "एवं भवतु" इति देवान् सम्यक् सम्बोध्य विसर्जयामास, स्वयमेव तत्र स्थित्वा। यः कश्चन एषां देवीद्वितीयजननं वेद, स दुःखात् विमुक्तः शुद्धः चानामयपदं प्राप्नोति। श्रीवराह उवाच—सा या नीलगिरिं गतवती, तपस्यास्थिता, उग्ररूपा, तमसा जाता, तस्याः शक्तेः व्रतम् शृणु हे पृथिवि। सा दीर्घकालं तपः कृत्वा, सर्वलोकं धारयन्ती, पंचाग्निसाधनं समाप्य दीप्तिमती बभूव। अन्यस्मिन् काले, या देवी परमं तपः कुर्वती, तत्रासीत् असुरो नाम, रुरुरिति, महातेजाः, ब्रह्मणो वरप्राप्तः। सागरमध्यस्थे नगरे रत्नैः समृद्धे, महावने च, स दैत्यराजः सर्वदैवतभीषणः राज्यं कृतवान्। स तु सह शतसहस्रकोट्यर्बुदैः असुरैः विभूषितः, द्वितीयो नामुचिरिव बभूव। कालान्तरे महती सेनया परिवृतः, लोकपालपुरीः जेतुम् इच्छन्, देवान् भयाकुलान् चकार। तस्योत्थानेन सागरजलानि अतिविस्तीर्णानि अभवन्, पर्वतानां शिखराणि व्याप्तानि, अनन्तमकरशङ्करमीनसंघैः पूर्णानि। ततः सागरतो महान्, दुर्जयो, दीप्तिमान् च सेनासमूहः उत्पन्नः, विविधकवचायुधभूषितः, सुरद्विषां गणैः पूर्णः, युद्धकुशलः। तत्र द्वीपाः श्रेष्ठदैत्यसंयुक्ताः, घण्टारवयुताः, स्वस्वरूपेण भीषणाः, सर्वतः प्रकटिताः। अश्वाः सुवर्णभूषणैः भूषिताः, जलस्थे रक्तमत्स्यसदृशाः, लक्षशः कोटिशश्च त्वरया निर्गताः। रथाः सूर्यरथसदृशगति, सुप्रतिष्ठितचक्रयुग, सुप्रयुक्तध्वजिनः, वीरैः समाकीर्णाः, शीघ्रं विचलन्ति। तथा सेनायाः अग्रगण्याः, त्वरितहस्ताः, युद्धजये पराक्रान्ताः, असुरानुयायिनः दीप्तिमन्तः बभूवुः। सुराः पराजिताः सन्, चतुरङ्गबलयुक्ता सा सेना सलिलात् निर्गत्य इन्द्रपुरीं प्रति प्रस्थितवती। दैत्यपतिः रुरुः स्ववीरैः सहितः, गदाभिः, मुसलैः, शूलैः, बाणैः, दण्डैः च युद्धं चकार; दैत्याः देवान् युद्धे ताडयन्ति, देवा अपि असुरान् ताडयन्ति। क्षणमात्रे युद्धे, देवा इन्द्रसहिताः असुरैः पराजिताः, भीताः सन्त्रस्ताः पलायिताः। तेषां भग्नानां विशेषेण विक्षिप्तानां, बलवान् असुरः सर्वान् देवान् अन्वधावत्। तदा सर्वे देवगणाः, भीताः भयाकुलाः, नीलगिरिं यत्र देवी स्थिताऽस्ति, तत्र जग्मुः। सा देवी तपस्यास्थिता, उग्ररूपा, परमशक्तियुक्ता, संहारिणी, कालरात्रिरित्याख्याता। तान् भीतमानान्, भ्रमितचेतसः देवान् दृष्ट्वा, सा देवी उच्चैः अवदत्—"मा भैष्ट" इति। देव्युवाच—"किमर्थं यूयं समाकुलाः, हे देवाः? का आपद् दृश्यते? शीघ्रं मे कथयत, को वो भयहेतुः?