वराहपुराणम्

महर्षेः वीर्यं शिलातले पतितं दृष्ट्वा, दिव्यगन्धयुक्तं तद् वीर्यं माहिष्मती नाम कन्या स्वसखीमुवाच—"एषा शुद्धा जलरूपा द्रष्टव्या, अहं तद् पिबामि।" एवं उक्त्वा सा कन्या तद् जलसमेतं मुनिवीर्यं पपौ। ततः तस्मात् मुनिसम्भूतात् बीजात् सा गर्भं धारयित्वा पुत्रं प्रसूतवती। स पुत्रः महाबुद्धिमान् महाबलपराक्रमी च जातः, महिष इति नाम्ना विख्यातः, ब्रह्मवंशवर्धनः। स एव अद्य त्वां, हे देवि, सुरसेनान्याः संहारिणीं, इच्छति। स महाऽसुरः देवांश्च त्रैलोक्यं च संग्रामे जित्वा, त्वां सर्वं दास्यति, सुरक्षिता त्वं तेन। स्वयमेव आत्मानं समर्प्य, त्वया महत्कर्म कर्तव्यम्। एवं दूतवाक्यं श्रुत्वा, सा तेजस्विनी देवी सस्मितं चकार, परं न किंचन प्रोवाच। तस्याः हाससमये स दूतः मोहाविष्टः, तस्याः उदरे चराचरं विश्वं समग्रं दृष्ट्वा, तत्क्षणमेव संमूढः अभवत्। ततः देवीसखी जयाख्या, महाबला, देवीहृदयं बिभ्रती, तस्याः सुन्दरी कट्याः वाक्यमुवाच। जया उवाच—"यन्मया उक्तं कन्याया अभिलाषः, तत् तवोक्तम्। यदि तु तस्याः कन्याव्रतम् अनन्तं स्यात्, अन्याः अपि कन्याः अत्र देव्या अनुचर्यन्ते। तासामपि न कोऽपि प्राप्तुं शक्यः, किं पुनः स्वयं शुभां देवीं। अतः गच्छ शीघ्रं दूत, अन्यत् ते न सिध्यति।" एवं उक्त्वा स दूतः प्रस्थितः। तस्मिन्नेव क्षणे महर्षिः नारदः दिव्यगगने त्वरया आगतः, महत्तपःसमन्वितः, उच्चैः नृत्यन्। "सौभाग्यं सौभाग्यं" इति वदन्, स सुमुखीं देवीं समुपेत्य, उपविष्टः, सम्यक् पूजितः, वाक्यमुवाच। प्रणम्य ताम् ईश्वरीं, स महातपाः उवाच—"देवि, सुरैः प्रीतैः प्रेषितः, अहं त्वामुपागतः। अमराः महिषाख्येन दैत्येन जिताः, स दैत्यराजः त्वां हर्तुं प्रयत्नं कृतवान्। एतद् देवैः उक्तं मया तुभ्यं निवेदितम्, त्वं महादेवि, दृढं तं दैत्यं प्रतिपद्यस्व।" एवं उक्त्वा नारदः स्वेच्छया तत्क्षणाद् अन्तर्धानं जगाम। ततः सा देवी सर्वाः कन्याः सज्जीकर्तुं आज्ञापयत्। तदा सर्वाः सौभाग्यशालिन्यः कन्याः, देव्या आज्ञया, भीषणरूपाः अभवन्, खड्गचर्मधनुष्मत्यः, दैत्यानां विनाशाय संग्रामाय स्थिताः। तावत् सर्वे दैत्यबलानि, सुरसेनां परित्यज्य, शीघ्रं तत्र यत्र देव्या: स्त्रीसेना स्थितासीत्, आगच्छन्। ताः गर्विता कन्याः दैत्यैः सह युद्धं कृतवन्त्यः, क्षणेनैव तां चतुरङ्गिणीं सेनां निपात्य। तत्र केचन शिरांसि छित्त्वा पतितानि, अन्येषां वक्षांसि विदारितानि, मांसभक्षिणः पिशाचाः रक्तं पिबन्ति स्म। अन्ये दैत्यपतयः निर्गलितशिरसो देहाः नृत्यन्ति स्म; एवं सर्वे पापकर्माणः क्षणेन विनष्टाः, शेषाः महिषासुरस्य समीपं पलायिताः। तदा तां सम्पूर्णां सेनां विक्षिप्तां दृष्ट्वा, दैत्यबलस्य महतीं क्षोभां विलोक्य, महिषः वाक्यमुवाच—"हे सेनापते, किमिदं? मम सेनायाः सम्पूर्णं विनाशं पश्यामि।" तदा यज्ञहनुर् नाम दैत्यः, गजवपुः, प्रत्युवाच—"एषा पराजयः सर्वत्र कन्याभिः कृतः।" ततः महिषः ताः सुमध्यमाः कन्याः प्रति वेगेन प्रधावन्, गदां गृह्य एकया कन्यया त्वरया अभिमुखः प्राप्तः। यत्र देवी सुरगन्धर्वैः पूजिता स्थितासीत्, तत्र स दैत्यः यत्र देवी स्थितासीत्, तत्र गच्छन्, तस्याः समीपमागच्छत्। तं समीपं गच्छन्तं दृष्ट्वा, सा देवी विंशतिभुजा अभवत्। सा धनुः, खड्गं, शूलं, बाणान्, त्रिशूलं, गदां, परशुं, दुन्दुभिं, महाघण्टाम्, शतघ्नीं, भीषणमुष्टिं, भूशुण्डीं, शूलं च गृह्णाति स्म। तदा मुसलं, चक्रं, सृणिं, दण्डं, पाशं, ध्वजं, पद्मं च—एवं विंशतिः आयुधानि धारयामास। विंशतिभुजा सा देवी सिंहमारोह्य, भीषणरूपा, रुद्रं देवेशं, क्रोधरूपं, संहारकारणं, स्मृत्वा स्थितवती। तदा वृषध्वजः स्वयम् रुद्रः तत्र आगतः, तस्यै नमस्कृत्य, "अहं सर्वान् दैत्यान् जेष्यामि" इति उक्तवती। "हे नित्य देवेश, केवलं तव सन्निधानेन," इति उक्त्वा, सा परामा देवी सर्वान् दैत्यान् जितवती। महिषं एकं मुक्त्वा, अन्यान् सर्वान् निहत्य, तस्य समीपं गता। तं दृष्ट्वा देवी, सापि पलायितः। कदाचित् युद्धं कृत्वा, कदाचित् पलायमानः, पुनः संग्रामं कृत्वा, पुनः निवृत्तः। एवं दशसहस्राणि दिव्यानि वर्षाणि, तया सह युद्धं कृत्वा, स सर्वे रणभूमौ विचरन्, भयाकुलचित्तः अभवत्। ततः दीर्घकाले, शतशिखरे महागिरौ, सा तं प्रमुखं दैत्यं त्रिशूलेन ताडयित्वा, पदाभ्यां निपीड्य, शिरः खड्गेन छित्त्वा, तस्य जीवः देव्या आयुधैः हतः स्वर्गं गतः। तदा सर्वे देवगणाः, ब्रह्मणा सह, महिषं निहतं दृष्ट्वा, हृष्टमनसः, तां देवीं स्तोतुम् आरब्धाः। देवाः ऊचुः—"नमस्ते भगवति, महाभाग्ये, गम्भीरे, भीषणानने; विजये, सत्त्वरूपिणि, त्रिनयने, सर्वतोमुखि।" "ज्ञानाज्ञानयोः, विजययज्ञयोः, महिषासुरमर्दिनि; सर्वव्यापिनि, देवदेवेश्वरि, विश्वरूपे, वैष्णवि।" "वितरसी दुःखरहितां स्थितिं, कमलदललोचनानि, शुद्धसत्त्वव्रतस्था, भीमरूपे, तेजस्विनी।" "समृद्धिसिद्धिदा, ज्ञानाज्ञानप्रदा, अमृतत्वशिवदा; शांकरि, वैष्णवि, ब्राह्मि, सर्वदेवपूजिता।" "घण्टाहस्ते त्रिशूलायुधे, महिषासुरमर्दिनि; भीमरूपे विकृतलोचने, महामोहिनी, अमृतप्रभवे।