सौम्याश्रमं दृष्ट्वा शुभरूपधारिणी दैत्यकन्या माहिष्मती सन्देहं मनसि अकुर्वत। सा चिन्तयामास – "अहं स्वयमेव तपस्विनं अस्मिनाश्रमे भयभीतं करिष्यामि, तत्र सह सखिभिः क्रीडिष्यामि, मह्यं महती पूजा भविष्यति।" इति। एवं विचार्य, सा देवी, हे विश्वेश्वरि, माहिषरूपं धारयामास, तीक्ष्णशृङ्गयुक्तं, सखिभिः सह। ततः सा सुन्दरी मुखवती सखिभिः सह ऋषिं भयभीतं कर्तुं गतवती। किन्तु स ऋषिः ज्ञानचक्षुषा तस्याः तत्त्वं विज्ञाय, क्रोधपूर्णः, शुभलोचनां तां दैत्यकन्यां शप्तवान्। "यत् त्वं मां माहिषरूपं धारयित्वा भयभीतं करोषि, तस्मात्, हे पापकृत्, शतवर्षं माहिषी भव।" इति। तदुक्त्वा सा सखिभिः सह कम्पितवती, ऋषेः पादयोः पतित्वा, "शापमपाकुरु" इति सस्वरं याचितवती। तस्याः वचनं श्रुत्वा, ऋषिः करुणया पूर्णः, तस्याः शापमोचनं दत्तवान्, तथा च उक्तवान् – "एतेन रूपेण पुत्रं प्रसूय, हे पुण्यवती, तदा शापः समाप्तः भविष्यति; मम वचनं व्यर्थं न भविष्यति।" इति। एवं उक्त्वा सा उत्तमं नर्मदातीरं गता, यत्र सिन्धुद्वीपः महातपस्वी घोरं तपः आचरन् आसीत्। तत्र, दैत्यकन्या नाम्ना एन्दुमती, अतिशयसुन्दरी, तेन ऋषिणा दृष्टा, वस्त्रहीना, जलमध्ये निमग्ना। तस्मिन्नेव क्षणे महातपस्विनः शुक्रं शिलातलपर्यन्तं पतितम्। माहिष्मती तद् दिव्यगन्धयुक्तं शुक्रं दृष्ट्वा, सख्यै उक्तवती – "अहं एतद् शुद्धं जलं पिबामि।" इति। एवं उक्त्वा, सा ऋषेः शुक्रं जलसमेतं पिबित्वा, तस्य ऋषेः बीजेन गर्भं धृतवती, तस्मिन्नेव काले पुत्रं प्रसूता। तस्याः पुत्रः बुद्धिमान्, महाबलपराक्रमी, ब्रह्मवंशवर्धकः, माहिषः नाम्ना प्रसिद्धः अभवत्। स देवसेनान्याः संहारकर्त्रीं देवीं अन्वेष्टुं आगतः। स देवांश्च त्रैलोक्यं च युद्धे विजित्य, हे निर्मलवती, सर्वं दत्वा, देवीं रक्षित्वा, आत्मानं समर्प्य, महद् कर्म कर्तुं इच्छति। एवं दूतस्य वचने श्रुत्वा, देवी तेजस्विनी हासितवती; परन्तु परमेश्वरी किंचिदपि न उक्तवती। तस्याः हासनेन, दूतः विस्मितः, तस्याः उदरे चराचरं विश्वं दृष्ट्वा, तस्मिन्नेव क्षणे मोहितः अभवत्। ततः देवीसखी जयायाः नाम्ना, अतिशक्तिमती, देवीहृदयस्थितं वचनं उवाच, सा सुन्दरी कटिवती। जयायाः वचनम् – "यत् त्वं कन्यां अन्वेष्टुम् उक्तवान्, तत् तव वाक्यं। यदि तस्याः कन्याव्रतम् शाश्वतम्, तत्र अन्याः कन्याः अपि देवीसंगीनीः।" "तासु अपि कापि न लभ्यते, शुभदेवी तु किम्। अतः दूतः शीघ्रं गच्छ; तव कार्यं अन्यत् न भविष्यति।" इति। एवं उक्त्वा, दूतः निर्गतवान्। तस्मिन्नेव क्षणे, महर्षिः नारदः आकाशे शीघ्रं नृत्यन्, महातपस्वी, आगतः। "शुभं शुभं" इति उक्त्वा, नरदमुनिः सुन्दरीं देवीं अभिवाद्य, उपविष्टः, पूजितः, वचनं उवाच। "देवीं नमस्कृत्य, सर्वेश्वरीं, महातपस्वी उक्तवान् – हे देवी, तुष्टैः देवैः प्रेषितः अहं तव समीपं आगतः।" "हे देवी, अमराः माहिषा नाम्ना दैत्येन जिताः; स दैत्यराजः त्वां अपि प्राप्तुं प्रयासं कृतवान्।" देवैः उक्तवान्, नारदः देवीं सूचितवान् – "हे सुन्दरी, महादेवी, तं दैत्यं दृढं प्रतिपद्य।" एवं उक्त्वा, नारदः स्वेच्छया तत्क्षणं अन्तर्धानं कृतवान्। देवी सर्वाः कन्याः शस्त्रग्रहणाय आज्ञापयामास। ततः सर्वाः सौभाग्यशालिनीः कन्याः, देवीआज्ञया, भयङ्कररूपाः अभवन्, खड्गचर्मधनुष्मन्त्यः, युद्धाय स्थिताः, दैत्यान् विनाशयितुम्। तस्मिन्नेव समये, दैत्यसेना, देवसेनां त्यक्त्वा, शीघ्रं तत्र आगता, यत्र देवीकन्याः महाशक्ति सेना संगृहीता। ततः गर्विता कन्याः दैत्यैः सह युद्धं अकुर्वन्; क्षणमात्रेण ताः चतुरङ्गसेनां निहत्य। तत्र केचन शिरांसि छिन्नानि पतितानि; अन्येषां वक्षांसि विदारितानि, मांसभक्षिण्यः रक्तं पीत्वा। अन्ये दैत्यपतयः, शिरच्छिन्नाः, नृत्यन्तः; एवं क्षणमात्रेण सर्वे दुष्टबुद्धयः विनष्टाः। शेषाः माहिषासुरस्य समीपं पलायिताः। ततः सर्वसेनायाः विक्षोभं दृष्ट्वा, दैत्यबलस्य महान् संकर्षः जातः, माहिषः उक्तवान् – "सेनापते, किम् एतत्? मम सेनायाः विनाशः समक्षं जातः।" तदा दैत्यः यज्ञहनुः, गजरूपधारी, प्रत्युत्तरं दत्तवान् – "सर्वत्र कन्याभिः पराजयः कृतः।" ततः माहिषः ताः सुन्दरीलोचनाः कन्याः प्रति उद्यतवान्; गदा गृह्य, एकया कन्यया शीघ्रं प्रति आक्रमितः। यत्र देवी देवगन्धर्वैः पूजिता स्थितवती, तत्र दैत्यः गतवान्, देवीस्थितं स्थानं प्राप्तवान्; तं समीपं आगतं दृष्ट्वा, सा देवी विंशति-हस्तवती अभवत्। सा धनुः, खड्गं, शूलं, बाणान्, त्रिशूलं, गदां, परशुं, डुग्डुं, महाघण्टां, शतघ्नीं, भीषणमुष्टिं, भूशुण्डीं, शूलं च गृह्य। तद्वत् मुसलम्, चक्रं, सन्दानं, दण्डं, पाशं, ध्वजं, पद्मं – एवं विंशति शस्त्राणि। विंशति-भुजा देवी सिंहं आरोह्य, भीषणरूपा, रुद्रं देवेशं, क्रोधमूर्तिं, संहारकारणं स्मृतवती। तदा वृषध्वजः रुद्रः स्वयं तत्र आगतः; सा तं प्रणम्य, "सर्वान् दैत्यान् जयिष्यामि" इति उद्घोषितवती। "हे शाश्वत देवेश, केवलं तव उपस्थित्या," एवं उक्त्वा, परमेश्वरी सर्वान् दैत्यान् विजितवती। माहिषं केवलं मुक्त्वा, अन्यान् हत्वा, तं समीपं अगच्छत्; देवी तं दृष्ट्वा, स अपि पलायितवान्।