देवानां चासुराणां च महासमरे प्रवृत्ते, आदित्यैः वसुभिः साध्यैः रुद्रैश्च बहवोऽसुरा यातुधानाश्च निपातिताः, यावत्संख्या एव तेषां पुनः संनिवेशः कृतः। तत्रापि देवसेनाः सुरैः समं युधि पराजिताः, तथा पराजये सम्प्राप्ते, देवा इन्द्रं परित्यज्य पलायितवन्तः। विविधैः शस्त्रैः—शूलैः, पट्टिशैः, गदाभिश्च—ते असुरैः पीड्यमानाः, क्लेशिताः सन्तः, ब्रह्मलोकं प्रति जग्मुः। ततः श्रीवराह उवाच—दैत्यानां मध्ये विद्युत्प्रभः नाम दानवः दूतत्वेन प्रेषितः, स तां देवीम् उपेत्य, ताम् सुमध्याम् अवदत्। स भक्त्या प्रणम्य, धैर्येण च, शतशः कन्याभिः समाकीर्णे स्थले उपसृत्य, विनयेन इदं वचनम् अब्रवीत्। "हे देवि! सृष्ट्यादौ एकः महर्षिः जातः, सुपार्श्व इति नाम्ना, स सरस्वतः सखा, कीर्तिमान् महाबलश्च। तस्य पुत्रः महातेजाः सिन्धुद्वीपः, स महिष्मत्यां पुरीं प्रति घोरं तपः अचरत्। तस्य तपस्यतः, अन्नं त्यक्त्वा स्थितस्य, विप्रचित्तेः ज्येष्ठा कन्या, सुरकन्यासमानया शोभया युक्ता, पृथिव्यां महिष्मती इति प्रसिद्धा अभवत्। सा सखीभिः परिवृता, यथेष्टं विचरन्ती, मन्दरगिरिसानुषु समुपगम्य, अम्बर इति नाम्ना ऋषेः आश्रमं ददर्श, यः नानावृक्षैः शोभितः। तत्र लता-मण्डपैः, वकुल-लक्षुच-चन्दन-स्पन्दन-शाल-सरलादिभिः वृक्षैः, महात्मनः मुनिवनैश्च शोभितः स आश्रमः दृष्टः। तं रम्यं आश्रमं दृष्ट्वा, सा शुभाङ्गना दानवी महिष्मती चिन्तयामास—'अहं स्वयम् अस्य तपस्विनः आश्रमे भीषणं करिष्यामि, सखीभिः सह क्रीडन्ती स्थास्यामि च, मह्यं सत्कारः भविष्यति।' इति निश्चित्य, सा देवी, हे जगन्मातः, महिषरूपं सती, तीक्ष्णशृङ्गधारिणी, सखीभिः सह तत्स्वरूपम् अलभत्। ततो रूपवती सखीजनैः सह, मुनिं भीषयितुं गतवती। स तु योगदृष्ट्या तां तत्त्वतो विज्ञाय, कोपाविष्टः सन्, शुभदृष्टिं दानवीं शशाप—'येन त्वं मां भीषयसि, महिषरूपं धारयित्वा, तस्मात् दुष्कृतिनि, शतसंवत्सरं महिषी भव।' इत्युक्ता सा सखीभिः साकं कम्पमाना, तस्य पादयोः पतित्वा, 'शापं समाप्तं कुरु' इति विन्यस्य जगाद। तस्य वचः श्रुत्वा, दयालुर्मुनिः, तस्याः शापमोचनं दत्वा, इदं वचनम् अवदत्—'एवमस्तु, अस्मिन्नेव रूपे पुत्रं प्रसूय, शुभे, शापः क्षयिष्यति; मम वाक्यं न मिथ्या भविष्यति।' इति उक्त्वा, सा महिष्मती उत्तमां नर्मदातटं जगाम, यत्र सिन्धुद्वीपः महातपाः उग्रं तपश्चर्यां कुर्वन् स्थितः। तत्रैव, एन्दुमती नाम दानवी, परमसुन्दरी, मुनिना दृष्टा, विवस्त्रा जलान्तः प्रविशन्ती। तस्य तपस्विनः शुक्रं शिलातले पतितम्। महिष्मती तद् दिव्यगन्धयुक्तं दृष्ट्वा, सखीमुद्दिश्य अवदत्—'एष शुद्धजलरूपेण शुक्रं पिबामि।' इत्युक्त्वा, सा तद् जलयुक्तं शुक्रं पित्वा, तस्य मुनेः बीजेन गर्भं धारयामास, ततः सुतं प्रसूतवती। तस्याः पुत्रः बुद्धिमान्, महाबलवीर्यवान्, महिष इति नाम्ना प्रसिद्धः, ब्रह्मवंशवर्धनः अभवत्। स एव त्वां, हे देवि, सुरसेनापतिं निगृह्य, त्वां प्राप्तुम् इच्छति। स तु देवांश्च युद्धे जित्वा, त्रिलोकीं च विजित्य, त्वां सर्वं दास्यति, हे शुभे, आत्मानं समर्प्य, महत् कर्म साधयिष्यति। इति दूतवाक्यं श्रुत्वा, सा तेजस्विनी देवी सस्मितम् अभाषत; परं न किञ्चिद् अवदत्। तस्या हास्यसमये, दूतः विस्मितः, तस्या उदरे चराचरं विश्वं ददर्श; तत्क्षणं स मोहितः अभवत्। तदा देवीसखी जयैव नाम, परमबलवती, देवीहृदयस्थितं वचनं सुमध्यायाः उक्तवती—'यत् त्वया कन्याप्रार्थनाविषयम् उक्तम्, तत् तवोक्तं। यदि अस्या नित्यं कन्याव्रतम् अस्ति, अन्याः अपि कन्याः अत्र देवीपरिचारिकाः सन्ति। तासाम् अपि कोऽपि न लभ्यते, किं पुनः स्वयं देवी। अतः त्वं दूत, शीघ्रं प्रतियाहि; अन्यत् किञ्चिद् न ते साध्यम्।' इति उक्त्वा, दूतः प्रस्थितः। तस्मिन्नेव क्षणे, महर्षिः नारदः आकाशे शीघ्रं आगतः, नृत्यन् उच्चैः, महातपस्वी। 'भाग्येन, भाग्येन' इति वदन्, स सुमध्यमां देवीम् उपेत्य, सम्यक् पूजितः, उपविष्टः, इदं वचनम् अवदत्। स देवीमभिवाद्य, सर्वेश्वरीम्, उवाच—'देवि, तुष्टैः देवैः प्रेषितः अहम् आगतः। अमराः महिषासुरेण जिताः, स दैत्यराजः त्वां हर्तुं यतते। तस्मात्, देवगणैः प्रेषितः, त्वां सूचयामि, हे सुन्दरि। महादेवि, त्वं दृढं तं दैत्यं प्रतिपद्य।' एवं उक्त्वा, नारदः स्वेच्छया तत्क्षणं अन्तर्धानम् अगच्छत्। ततः सा देवी सर्वाः कन्याः सन्नद्धाः कर्तुम् आज्ञापयत्। तदा सर्वाः पुण्यशालिन्यः कन्याः, देवीशासनात्, भीषणरूपधारिण्यः, खड्ग-चर्म-धनुष्मत्यः, दानवान् संहरितुम् युद्धाय स्थिताः। एतेषु कालेषु, दैत्यबलानि, देवसेनां परित्यज्य, शीघ्रं तत्र यत्र देवीमहानारीसेना संनिविष्टा, तत्र समुपाजग्मुः। ततः ताः गर्विता कन्याः दानवैः सह समरे युयुधुः; क्षणमात्रेण चतुर्विधं बलं निपातितम्। तत्र केचन शिरांसि छिन्नानि पतितानि; केचन उरसि विदारिते, रुधिरपानभक्ष्याः तद् पिबन्ति स्म। अन्ये दैत्यनायकाः, शिरश्छिन्ना, गात्रैः नृत्यन्तः, क्षणेन सर्व एव दुष्टचित्ताः नाशिताः। शेषाः तु महिषासुरस्य समीपं पलायितवन्तः।