एवं उक्तः स दैत्यः तदा विरूपाक्षं सेनापतिं सम्बोधितवान्—स विरूपाक्षः, महाघनसन्निभः, नीलवर्णदीप्त्या विभाति। तं स दैत्यः आज्ञापयामास—"शीघ्रं हस्त्यश्वरथपत्तिसमेतां सेनां आनीय, येन अहं सुरगन्धर्वान् युद्धे दुष्प्रधर्ष्यान् विजेष्यामि।" तेन प्रकारेण उक्तः स सेनापतिः विरूपाक्षः त्वरया अनन्तां दुर्जयां महतीं सेनां समानीय उपस्थितवान्। तत्र प्रत्येकः दानवः वज्रधरसमः युद्धे, स्वबलदर्पेण देवैः सह विजयं प्रार्थयन् तस्थौ। तेषां प्रमुखाः नवतिः कोटयः दानवाः आसन्, प्रत्येकस्य च तावत्संख्याकाः अनुयायिनः संनद्धाः। तेषु अनन्तसहस्रशः महात्मनः दैत्याः, अविचलितबुद्धयः, युद्धव्यूहं विधाय, संग्रामकाङ्क्षिणः सुरसेनानां विनाशाय निर्ययुः। ते दैत्याः, नानाविधध्वजैः शोभितेषु अद्भुतरथेषु आरूढाः, नानाप्रकारैः भयानकैः शस्त्रैः समलंकृताः, भीषणरूपधारिणः, उन्नतभीषणबाहवः, देवविजयकाङ्क्षिणः नृत्यन्तः अभ्यधावन्। तदा श्रीवराहः उवाच—ततः महाबलः बहुरूपधारी दैत्यः महिषः मत्तगजे आरूढः, मेरुपर्वतमारोहितुम् इच्छन्, गतवान्। स तत्र, इन्द्रपुरीं प्राप्त्वा, स्वसैन्येन सहितः, शतक्रतुम् अन्यांश्च देवान् प्रति समभ्यद्रवत्; तदा देवाः कोपसमाविष्टाः प्रत्यनयन्। स्वस्वशस्त्राणि, विशेषतः वाहनानि गृह्य, प्रमोदिताः देवाः स्वयानि यानानि आरुह्य असुरैः युद्धाय समुत्पेतुः। तत्र भीमकायैः वीरैः परस्परं गर्जद्भिः घोरं रोमाञ्चकरं समरं समारभत। तत्र अञ्जनः, नीलकुक्षिः, मेघवर्णः, बलाहकः, उदराक्षः, ललाटाक्षः, सुभीमः, भीमविक्रमः—एते अष्टौ दैत्याः, स्वरभानुना सह, वसून् युद्धे समभ्यद्रवन्। तथैव द्वादश दैत्याः, स्वसंख्यया, आदित्याः समभ्यद्रवन्; तेषां प्रमुखान् शृणु— भीमः, ध्वङ्क्षः, ध्वस्तकर्णः, शङ्कुकर्णः, अतिबलवान् वज्रकायः, विद्युत्माली, रक्ताक्षः, भीमदंष्ट्रः, विद्युज्जिह्वः, अतिकायः, महाकायः, दीर्घबाहुः, कृतान्तकः—एते द्वादश दैत्येश्वराः, स्वस्वसैन्यैः सह, आदित्याः युद्धे समभ्यद्रवन्; अन्ये च दानवाः, कोपसमन्विताः, रुद्रान् स्वसंख्यया समभ्यद्रवन्। कालः, कृतान्तः, रक्ताक्षः, हरणः, मित्रहा, अनिलः, यज्ञहा, ब्रह्महा, गौघ्नः, स्त्रीघ्नः, संवार्तकः—एते दशैकादश दैत्येश्वराः, युद्धे मदोन्मत्ताः, रुद्रान् स्वसंख्यया समभ्यद्रवन्। शेषाः दैत्याः अन्यान् देवतान् यथायोग्यं समभ्यद्रवन्; किन्तु महिषः स्वयम् अतिवेगेन इन्द्रमेव समभ्यद्रवत्। स च बलवान् दैत्यः, ब्रह्मणो वरप्रभावात्, न केनचित् नरैः, अपि च पिनाकपाणिना, युद्धे हन्तुं शक्यः आसीत्। तत्र आदित्यवसुसाध्यरुद्रैः असुरयातुधानाः बहुधा निहताः, संख्यया एव तेषां गणना आसीत्। देवसेनायाः अपि असुरैः युद्धे निहता; एवं भग्नेषु देवेषु, देवा इन्द्रं परित्यज्य पलायिताः। विविधैः शस्त्रैः—शूलैः, पट्टिशैः, गदाभिः च—विक्षताः, असुरैः पीडिताः, देवा ब्रह्मलोकं गतवन्तः। श्रीवराहः पुनरुवाच—ततः दैत्यः विद्युत्प्रभः, दूतत्वेन प्रेषितः, तां देवीम् अगच्छत्, या तन्वी तिष्ठति। स भक्त्या प्रणम्य, शान्तचित्तः, शतशः कन्याभिः सेव्यमानं स्थानं प्राप्य, विनयेन इदं वचनम् अब्रवीत्— "हे देवि! सृष्ट्यादौ कश्चन ऋषिः जातः, यस्य नाम सुपार्श्वः, सरस्वतो मित्रः, प्रसिद्धः महाबलः च। तस्य पुत्रः महाबलवान् सिन्धुद्वीपः, महातेजाः, महिष्मत्यां पुरीम् आश्रित्य, घोरं तपः आचरन् आसीत्। तस्मिन् अनशनं कुर्वति, विप्रचित्तेः ज्येष्ठा कन्या, सुरकन्याभिः तुल्या, पृथिव्यां महिष्मतीति प्रसिद्धा, अनुपमसौन्दर्या आसीत्। सा स्वसखीजनसमेता, यथेष्टं विहरन्ती, मन्दरपर्वतस्य उपत्यकां प्राप्तवती, तत्र अम्बरनाम्नः मुनेशः आश्रमं ददर्श, यः नानावृक्षैः शोभितः। तत्र लता-मण्डपैः, वकुल-लक्षुच-चन्दन-स्पन्दन-शाल-सरलादिभिः वृक्षैः, विविधैः वनगुल्मैः च, महात्मनः तस्य मुनेशः आश्रमः शोभितः आसीत्। सौम्यं तदाश्रमं दृष्ट्वा, सा शुभा दानवकन्या महिष्मती, उत्तमवपुषा, चिन्तयितुम् आरब्धवती—'अहं स्वयम् अस्य तपस्विनः आश्रमे भयंकरी भविष्यामि, सखीजनैः सह अत्र क्रीडिष्यामि, सन्मानं प्राप्स्यामि।' इति निश्चित्य, सा देवी, हे जगदम्बिके, तीक्ष्णशृङ्गयुक्तमहिषरूपं सह सखीभिः धारयामास। सखीजनैः सह, सा सुन्दरी मुनिं भीषयितुम् उपगता; स तु योगदृष्ट्या तस्याः तत्त्वं ज्ञात्वा, कोपसमन्वितः, तां शुभदर्शनाम् दानवकन्यां शप्तवान्—'यत् त्वं महिषरूपेण मां भीषयसि, तस्मात् पापे, शतसंवत्सरं महिषी भव।' इति। एवं उक्ता सा सखीजनैः सह कम्पमाना, तस्य पादयोः पतित्वा, 'शापं शमय' इति जजल्प। तस्याः वचनं श्रुत्वा, मुनिः करुणया सम्प्रेरितः, तस्यै शापमोचनं दत्त्वा, इदं वचनम् अब्रवीत्—'यथा एवंरूपेण पुत्रं प्रसूयसे, तदा शापः समाप्तो भविष्यति; मम वचनं व्यर्थं न स्यात्।' इति। एवं उक्ता सा उत्तमं नर्मदातटं गत्वा, यत्र महातपस्वी सिन्धुद्वीपः तपः आचरन् आसीत्, तत्र गतवती। तत्र, एकां दानवकन्यां नाम्ना एन्दुमतीं, परमसौन्दर्ययुक्ताम्, स मुनिः, वस्त्ररहिताम्, जलनिमग्नां दृष्टवान्।