महिषः दानवाधिपतिः महर्षिणा नारदेन वर्णिता कन्या मया श्रुता, या तु परमास्त्री, सा सुरेश्वरस्य विजये विना न लभ्यते इति सन्देशं श्रुत्वा, तस्य प्राप्त्यर्थं मन्त्रयित्वा सर्वैः सहोपविष्टः, ‘‘किं प्रकारेण सा कन्या प्राप्यते? केन च देवाः पराजेयाः? सर्वं शीघ्रं मे वदत’’ इति प्रार्थयामास। तदा सर्वे दानवाः तं प्रत्युवाचुः—‘‘वक्ष्यामः प्रभो।’’ ततः प्रघासः दानवराजानं महिषं प्राह—‘‘या नारदेन तुभ्यं वर्णिता, सा परमार्या, सा परा देवी, वैष्णवी, लोकधारिणी च। यो राजा गुरुपत्नीं, अन्यराजपत्नीं वा, सामन्तपत्नीश्च हर्तुमिच्छति, स विनश्यति; यः च अप्राप्ये प्राप्ये प्रवर्तते, स अपि नश्यति।’’ एवं प्रघासेन उक्ते, विघासः उवाच—‘‘यत् प्रघासेन उक्तं, तत् यथार्थम्, हे राजन्। एकचित्ताः सन्तोऽपि विजयोत्सुकैः कन्या साध्या; न तु कदाचित् कन्या बलात् ग्रहीतव्या। यदि मम वचनं रोचते, मन्त्रिणः सा शुभां देवीं याचयन्तु। तस्याः बन्धुं प्रथमं साम्ना, ततो दानेन, ततो भेदेन, अन्ते दण्डेन क्रमशः याचामः। यदि एवं न लभ्यते, तर्हि पूर्णशस्त्राः सन्तः बलात् तां शुभां हरामः।’’ विघासस्य वचनेन, अवशिष्टमन्त्रिणः तस्य शुभवाक्यं स्तुवन्तः हर्षेण ऊचुः—‘‘विघासेन यथोचितं उक्तं; तत् शीघ्रं क्रियताम्, दूतः प्रेष्यताम्।’’ शास्त्रनीतिसम्पन्नः, शुचिः, वीर्यवान्, सः दूतः तस्याः रूपलक्षणगुणैः तां देवीं परीक्षयित्वा, वीर्यैः, साहसेन, पराक्रमेण, बलेन, सम्बन्धेन, वित्तेन, पदेन, उपायैः च रक्षिणीं सम्यक् विज्ञाय, तदनन्तरम् कार्यं क्रियताम्। ततः दैत्यराजस्य वचांसि कृतार्थानि सन्तः, प्रभासवन्तः दानवाः विघासं मन्त्रिवरं प्रशशंसुः। ते सर्वे तं दूतं, विद्युत्प्रभं नाम, महाभाग्यवन्तं, महामायाविशारदं, शुभलक्षणं, प्रेषयामासुः। दूतप्रेषणानन्तरं विघासः पुनः उवाच—‘‘दानवेश्वराः चतुर्विधबलैः सज्जीभवंतु; सुरसेनायाः जयः क्रियताम्। जब सुराः पराजिताः स्युः, तदा सा कन्या वशे भविष्यति। जगतां पालकाः, मरुत्संघाः, नागाः, विद्याधराः, सिद्धाः, गन्धर्वाः, रुद्राः, वसवः, आदित्याश्च सर्वत्र जिताः सन्तः, त्वमेव एको इन्द्रत्वं प्राप्स्यसि। शतं कन्यानाम् इन्द्रस्य, दिव्यानां गन्धर्वस्त्रीणां च, तव वशे भविष्यन्ति; सा अपि नूनं सर्वथा तव वशे आगमिष्यति।’’ एवं उक्त्वा, दैत्यः स्वस्य सेनापतिम् विरूपाक्षं, मेघश्यामं, नीलदीप्तिमन्तं, आज्ञापयामास—‘‘शीघ्रं गजाश्वरथपत्तिबलम् आनय, येन देवांश्च गन्धर्वांश्च दुराजयान् संग्रामे जेष्यामि।’’ सेनापतिना विरूपाक्षेण तत् महदबलम्, अनन्तम्, अजितम् च, शीघ्रं समुपनयितम्। तत्र प्रत्येकः दानवः वज्रधरसमः संग्रामे, प्रत्येकः स्वबलविक्रमात् देवं जेतुम् इच्छन् स्थितः। तेषां मध्ये नवति कोटयः प्रमुखदानवानाम् आसन्; प्रत्येकस्य तावत् एव अनुचरबलम्। तत्र सहस्रशः महात्मानः दैत्याः, अविक्षिप्तचित्ताः, युद्धाय व्यूहम् आस्थाय, सुरसेनायाः विनाशाय प्रस्थिताः। ततो दानवाः, नानाविधध्वजोपेतैः अद्भुतरथैः, विविधैः भयानकैः शस्त्रैः, भीषणरूपैः, भीषणभुजोत्क्षिप्तनर्तनैः, देवविजयकाङ्क्षिणः, संग्रामे प्रवृत्ताः। श्रीवराह उवाच—तदा महाबलः बहुरूपधारी दैत्यः महिषः, मदोन्मत्तगजमारुह्य, मेरौ गन्तुम् उद्यतः। स इन्द्रपुरीं प्राप्त्वा, स्वसखिभिः सह, शतक्रतुम् इन्द्रं देवांश्च अभ्यधावत्; ततः कोपाविष्टाः देवाः प्रत्युत्थाय। स्वस्वशस्त्राणि गृहीत्वा, विशेषतः स्ववाहनानि, प्रमुदिताः देवाः स्ववाहनैः आरूढाः, असुरान् प्रति युद्धाय प्रस्थिताः। तत्र भीषणः रोमाञ्चकारी महासंग्रामः अभवत्, महाबलिनां घोषेण कम्पितदिगन्तरः। तत्र अञ्जनः, नीलकुक्षिः, मेघवर्णः, बलाहकः, उदराक्षः, ललाटाक्षः, सुभीमः, भीमविक्रमः—एते अष्टौ दैत्याः, स्वर्भानुना सह, वसून् युद्धे अभ्यधावन्। एवमेव द्वादश दैत्याः आदित्यांश्च प्रति युद्धाय समुपेताः। तेषां प्रमुखान् शृणु—भीमः, ध्वङ्क्षः, ध्वस्तकर्णः, शङ्कुकर्णः, अतिबलः वज्रकायः, विद्युन्माली, रक्ताक्षः, भीमदंष्ट्रः, विद्युज्जिह्वः, अतिकायः, महाकायः, दीर्घबाहुः, कृतान्तकः—एते द्वादश दैत्यपतयः, स्वस्वबलैः सहिताः, आदित्यांश्च युद्धाय अभ्यधावन्। अन्ये दानवाः क्रुद्धाः, स्वसंख्यया रुद्रान् प्रति युद्धाय अभ्यधावन्। कालः, कृतान्तः, रक्ताक्षः, हरणः, मित्रहा, अनिलः, यज्ञहा, ब्रह्महा, गौघ्नः, स्त्रीघ्नः, संवार्तकः—एते एकादश दैत्यपतयः, युद्धे मदोन्मत्ताः, रुद्रान् प्रति संग्रामे समुपेताः। शेषदानवाः अन्यान् देवतान् यथायोग्यं प्रति युद्धाय अभ्यधावन्। महिषः तु स्वयम्, अतिवेगेन, प्रत्यक्षम् इन्द्रं प्रति धावन्। स च महाबलवान् दैत्यः, ब्रह्मणः वरदानबलात्, न केनचित् नरैः, अपि च पिनाकिनापि, युद्धे हन्तुं शक्यः नाभूत्।