वराहपुराणम्

शृष्ट्या देवीया एवं सम्बोधितः ब्रह्मा प्रजापतिः ताम् उवाच—"त्वं सर्वव्यापिनी भविष्यसि" इति। तेनैवमुक्ता सा पद्मलोचना शृष्टिः ब्रह्मणः अङ्कं प्रविवेश; तस्मात् कालात् प्रभृति ब्रह्मणः सृष्टिः समृद्धिं प्राप। तस्य ब्रह्मणः सप्त मानसपुत्राः, तेषु कश्चन तपस्वी, तेषु चान्ये, तेषु चान्ये च, चतुर्धा विभक्ताः, भूतानां समूहः अभवन्; स्थावरजङ्गमयोः सृष्टिः सर्वत्र प्रतिष्ठिता। यदिदं जगति भाष्यते, स्थावरं वा जङ्गमं वा, तत्सर्वं शृष्ट्या एव प्रतिष्ठितम्—अतीते, भविष्यति, सदा च। श्रीवराह उवाच—"शृणु पुनः, सुन्दरि, तस्याः देवीमहात्मनः महानियमं, या त्रिशक्तिरिति कथ्यते, यथोक्तं शिवेन परमेश्वरेण। तत्र सृष्टिः पूर्वं श्वेतवर्णा वर्णिता, एकाक्षररूपा, शुभा, सर्वाक्षरसंयुक्ता। सा कुत्रचित् वागीशा, कुत्रचित् सरस्वती देवी, सा विद्यारूपिणी, अन्यत्र अमिताक्षरा, अन्यत्र बुद्धिधर्मा, अन्यत्र विभावरी देवीति कथ्यते। ये केचन सौम्यानि नामानि, ये च विद्यायाः सम्भूतानि, तानि तस्याः एव मन्यन्तां, विशालाक्षि, सुन्दरानने। या वैष्णवी, विशालाक्षि, रक्तवर्णा, सुन्दरी, सा अन्यत्र रौद्रीति कथ्यते, परा चापरा च। एता त्रयोऽपि येन रुद्रः यथार्थतः ज्ञातः, तेन सिद्धाः; यत् कीर्तनीयं तत् एकमेव स्मृतं, त्रैधं सन्निविष्टम्। एषा सृष्टिः, सुन्दरि, पुरातना यथोक्तं, तया सर्वं जगदिदं स्थावरजङ्गमं व्याप्यते। या सृष्टिः प्रारम्भे ब्रह्मणः अव्यक्तसम्भवात् अभिवर्धिता, तया एव पितामहः तां देवीं सम्यक् स्तुत्वा तुष्टाव।" ब्रह्मा उवाच—"जय त्वं सत्यनिधे, स्थिरे, श्रेष्ठाक्षरे; सर्वव्यापिके, सर्वमातः, महादेवि, सर्वभूतानां जननि। त्वं सर्वज्ञा, सुन्दरि, सर्वसिद्धिदात्रि; विद्यासिद्धिप्रदायिनि, सर्वस्य आद्ये, पराम्बिके। त्वं स्वाहा, त्वं स्वधा, देवि; त्वं मूलम्, सुन्दरानने। त्वं ओंकारे प्रतिष्ठिता, देवि, वेदानां कारणं त्वमेव। त्वं देवदानवयक्षगन्धर्वराक्षसादीनां, पशुपक्षिपादपानां च, आदिरूपा, सुन्दरानने। त्वं विद्या, विद्याधीश्वरी, सिद्धा, कीर्तिमती, सुरेश्वरि। त्वं सर्वज्ञा, सुन्दरि, सर्वसिद्धिप्रदा। त्वं सर्वत्र स्थितासि, संशयरहिता, सर्वशत्रुनाशिनी। त्वं देवी, सर्वविद्याधिष्ठात्री, शुभप्रदा, नमामि त्वाम्। यः स्त्रीं ऋतुक्लेशविमुक्तां त्वां स्तुत्वा उपगच्छति, तस्य सृष्टिः नूनं तव प्रसादात् भविष्यति, जनन्याः त्वं स्वरूपिणी, जयशीला, शुभदा, सर्वशत्रुमोहिनी च।" श्रीवराह उवाच—सा देवी या मन्दरगिरिं तपः कर्तुं गतवती, परा राजशक्तिः, या कन्याव्रतम् आदत्त। सा एकाकिनी विशालायाम् उग्रं तपः अकरोत्, सुन्दरि। सा तपस्यां प्रवृत्ता कालेन मनसा महान् विकारः उत्पन्नः। तस्मात् विकारात् सौम्यलोचनाः कन्याः समुत्पन्नाः, कृष्णकुन्तलाः, पूर्णोष्ठ्यः, विशाललोचनाः, सुकृतवसनाभरणाः, नूपुरशोभिताः, रूपसम्पन्नाः। एवं सा देवी मनसः विकारेण, शतसहस्रशः, कोटिशः, नानावदना कन्याः शीघ्रं उत्पन्नाः। ताः कन्याः तत्र पर्वते दृष्ट्वा, शुभा देवी तपसा नगरीं निर्मिमीत, शतशः प्रासादैः पूर्णाम्। सा नगरी विस्तीर्णमार्गैः, सुवर्णप्रासादैः शोभिता, गृहैः सरःस्वान्तैः, रत्नशृङ्गाटकैः, मणिजालकवातायनैः, निकटे च उद्यानैः अलङ्कृता। अनन्तप्रासादकन्यायुक्तः स पर्वतः। तासां कन्यानां मुख्यनामानि ते कथयिष्यामि, सुन्दरि। विद्युत्प्रभा, चन्द्रकान्ति, सूर्यकान्ति, गम्भीरा, चारुकेशी, सुजाता, मुञ्जकेशिनी; घृताची, उर्वशी, शशिनी गुणशालिनी, चारुकन्या, विशालाक्षी, धन्या, पीनपयोधरा; चन्द्रप्रभा गिरिसुता, सूर्यप्रभा, अमृता, स्वयंप्रभा, चारुमुखी, शिवदूती, विभावरी; जया, विजय, जयन्ती, अपराजिता, इत्यादयः शतशः कन्याः तस्मिन् उत्तमे पुरे आसन्। सर्वाः ताः देवीपरिचारिकाः, पाशाङ्कुशधारिण्यः, शुभाः। ताभिः परिवृता सा शुभा देवी सिंहासने उपाविशत्। शुद्धचामरवात्यभिः सेव्यमाना, दीप्तिमती, कन्याव्रतधारिणी, तपः कर्तुं समुपस्थिताऽभूत्। यौवनोत्तमा, सौभाग्यवती, पीनोन्नतस्तनयुगला, चम्पकाशोकपुन्नागनागपुष्पमालाभिः अलङ्कृता। सा देवी सर्वाङ्गेषु पूजिता, ऋषिदेवैः सत्कृता, साध्वीभिः कन्याभिश्च सर्वतः संपूजिता। सा देवी सर्वसुखान् अनुभूय, तत्रैव तपस्यां प्रवृत्ता। तदा तत्र नारदः ब्रह्मपुत्रः आगतः। अचानकं ब्रह्मर्षिं नारदं दृष्ट्वा, देवी विद्युत्प्रभां उवाच—"आसनं दीयतां, शीघ्रं पाद्यं अर्घ्यं च आनय।" एवं देवीया उक्ता विद्युत्प्रभा कन्या, नारदाय आसनं, पाद्यं, अर्घ्यं च समर्पयत्। ततः नारदं मुनिं उपविष्टं प्रणम्य, देवी हर्षपूर्णा तम् उवाच। "स्वागतं ते, मुनिश्रेष्ठ! किमर्थं स्वलोकात् अत्र आगतः? यत् इच्छसि तत् ब्रूहि, यथा तव कालः न नश्येत्।" एवं देवीया पृष्टः, नारदः लोकवित् प्रत्युवाच—"ब्रह्मलोकात् इन्द्रलोकं, तस्मात् घोरं पर्वतम् आगतः अस्मि।