वराहपुराणम्

श्वेतवर्णा दिव्या या ब्रह्मणः सृष्टिः शुभा कन्या पद्मलोचनाभ्यां विशालया तदा ब्रह्माणं संबोधितवती ततः सहसा तत्रैव अन्तर्धानं गता। सा वरप्रदा देवी अन्तर्धाय श्वेतपर्वतमगच्छत्, तत्र सर्वव्यापिन्याः सिद्धये तीव्रं महत्तपश्चरितुम् आरब्धवती। वैष्णवी कन्या केशवेन अनुमता मन्दरगिरिं गत्वा कठिनं दुष्करं च तपः समारब्धवती। तदा कृष्णवर्णा, विशाललोचना, उग्ररूपा, विकटदंष्ट्रा च या देवी, उत्तमं नीलपर्वतमगच्छत्, तत्र शुभं तपः कर्तुम् आरब्धवती। दीर्घेण कालेन पश्चात् प्रजापतिः सृष्टिं कर्तुं प्रवृत्तः, सृष्टिमारभ्य तस्य शक्तिः वृद्धिं गता। किन्तु ब्रह्मणः मानससृष्टिः न ववृद्धे, तदा सः चिन्तयामास—"किं कारणं मम सृष्टेः यथोचितं न वर्धते?" तदा धर्मज्ञ, ब्रह्मा योगबलात् हृदि चिन्तयन् तां कन्यां श्वेतपर्वते तपः कुर्वतीं दृष्ट्वा, तपसा पावितदोषां तां विवेचयामास। ततः ब्रह्मा तत्र गत्वा, यत्र सा पद्मलोचना कन्या तपस्यत्यासीत्, तां दृष्ट्वा इदं वचनम् उक्तवान्— "किं एतत्तपः त्वया क्रियते, सौम्ये? कार्येण युक्तं आचरितव्यम्। अहं तव तुष्टः, विशाललोचने; किं वरं दास्यामि?" तदा सृष्टिः उवाच—"भगवन्, एकस्मिन्स्थाने स्थित्वा अहं सुखेन न स्थातुं शक्नोमि; अतः सर्वत्र स्थितिम् इच्छन्त्या अहं सर्वव्याप्तत्वस्य वरं याचे।" एवं उक्ता तया सृष्ट्या ब्रह्मा प्रजापतिः उवाच—"त्वं सर्वव्यापिनी भविष्यसि।" इति। एवं ब्रह्मणः उक्ता सा पद्मलोचना सृष्टिः तस्य अङ्के प्रविष्टा; तस्मात् कालात् ब्रह्मणः सृष्टिः समृद्धिं प्राप्तवती। ब्रह्मणः सप्त मानसपुत्राः, येषु कश्चन तपस्वी, तेषु अन्ये, अन्येषां च चतुर्धा विभागः जातः, त एव प्राणिनां समूहः अभवन्; स्थावरजङ्गमयोः सृष्टिः सर्वत्र व्यवस्थिताः। यत्किञ्चिद् लोके भाष्यते, स्थावरं वा जङ्गमं वा, तत्सर्वं सृष्ट्या स्थापितम्—भूतं, भविष्यद्, नित्यं च। श्रीवराह उवाच—"शृणु पुनः, सुन्दरी, तस्याः देवीमहात्मनः महादेशं, या त्रिशक्ति इति प्रसिद्धा, यथोक्तं शिवेन परमेश्वरेण।" तत्र सृष्टिः पूर्वं श्वेतरूपा वर्णिता, एकाक्षरात्मिका, शुभा, सर्वाक्षरमयी च। सा किञ्चिद् देशे वागीशा, सरस्वती च, विद्यादेवी, अन्यत्र अमिताक्षरा, अन्यत्र बुद्धिधर्मा, अन्यत्र विभावरीति च कथ्यते। यानि यानि सौम्यानि नामानि, ज्ञानसम्भूतानि च, विशाललोचने, सुन्दरानने, तानि सर्वाणि तस्याः एव ज्ञेयानि। या वैष्णवी, विशाललोचने, रक्तरूपा, सुन्दरी, सा अपररूपेण रौद्रीति कथ्यते, परा अपरा च। एता त्रयोऽपि येन रुद्रः यथार्थतः ज्ञायते, तेन साध्यन्ते; यत्किञ्चिद् कीर्तनीयम्, सुन्दरी, तत्त्रैधा सति एकत्वेन स्मर्यते। एषा सृष्टिः, सुन्दरी, पुरातना त्वया वर्णिता; तया सर्वं जगत् स्थावरजङ्गमं व्याप्यते। या सृष्टिः आदौ ब्रह्मणः अभिवृद्धा, अव्यक्तसम्भवा, तया पितामहः ताम् एव देवीम् स्तुतिं कृतवान्। ब्रह्मा उवाच—"जय त्वं सत्ययोने, स्थिरे, श्रेष्ठाक्षरे, सर्वव्यापिनि, सर्वमातः, महादेवि, सर्वभूतात्मिके। सर्वज्ञा त्वं, सुन्दरी, सर्वसिद्धिप्रदा; विद्यासिद्धिदा त्वं, सर्वमूलप्रभवेश्वरी। त्वं स्वाहा, त्वं स्वधा, देवि; त्वं मूलं, सुन्दरानने। त्वं ओंकारे प्रतिष्ठिता, देवि, त्वमेव वेदसम्भवा। त्वं देवदानवयक्षगन्धर्वराक्षसानां, पशुपुष्पाणां चापि मूलं, सुन्दरानने। त्वं विद्या, विद्याधिपति, सिद्धा, कीर्तिमती, देवेश्वरी। त्वं सर्वज्ञा, सुन्दरी, सर्वसिद्धिप्रदा। त्वं सर्वत्र स्थितासि, संशयविनाशिनी, सर्वारिप्रशमिनी, देवी, सर्वविद्याधिपतिः। त्वां नमामि, शुभप्रदाम्।" "या स्त्री रजस्वला शुद्धा, त्वां स्तुत्वा सम्प्रविशेत्, तस्याः सृष्टिः निश्चितं भवति, त्वदीयेन प्रसादेन, पुत्रेश्वरी। सा रूपवती, जयवती, शुभा, सर्वारिमोहिनी च स्यात्।" श्रीवराह उवाच—या देवी मन्दरगिरिं तपःकर्तुं गतवती, सा राजशक्तिः, कन्याव्रतधारिणी च। सा एकाकिनी विशालायां तपः आचरन्ती, कालान्तरेण तस्याः मनः महतीं विकृतिं प्राप। तस्याः मनसः विकारात् सौम्यलोचनाः कन्याः उत्पन्नाः—कृष्णकुन्तलाः, पीनोष्ठ्यः, विशाललोचनाः, सुशोभनवस्त्रपरिधानाः, काञ्चनमेखलाभूषिताः, नूपुरध्वनिमण्डिताः, कान्त्या दीप्ताः। एवं तस्याः मनोविकारात् सहसा लक्षशः, कोटिशः, विविधमुख्यः कन्याः उत्पन्नाः। ताः कन्याः पर्वते दृष्ट्वा, सा शुभा देवी तपसा शतशः प्रासादयुक्तां नगरीं निर्मितवती। सा नगरी विस्तीर्णमार्गयुक्ता, सुवर्णप्रासादैः भूषिता, अन्तःकूपगृहैः, मणिस्तम्भोपेतैः, रत्नवातायनैः, निकटे च उद्यानैः शोभिता। पर्वते तत्र अनन्तप्रासादाः, कन्याः च समन्तात् आसन्। तासां कन्यानां मुख्यनामानि ते कथयिष्यामि, सुन्दरी— विद्युत्प्रभा, चन्द्रकान्ति, सूर्यकान्ति, गम्भीरा, चारुकेशी, सुजाता, मुञ्जकेशिनी, घृताची, उर्वशी, शशिनि गुणशालिनी, चारुकन्या, विशालाक्षी, धन्या, पीनपयोधरा, चन्द्रप्रभा पर्वतनन्दिनी, सूर्यप्रभा, अमृता, स्वयंप्रभा, चारुमुखी, शिवदूती, विभावरी, जया, विजय, जयन्ती, अपराजिता—एवं शतशः कन्याः तस्मिन् उत्तमे पुरी स्थिताः।