यदा तस्यां कन्यायां अग्निजिह्वायाः सर्वे शुभलक्षणाः त्वष्ट्रा यथोक्ताः एकत्रिताः दृष्टाः, तदा ब्रह्मा विष्णुश्च महेश्वरश्च तां कन्यां विलोक्य, 'काऽसि शुभे? किं कार्यं ते, बुद्धिसंपन्ने, वद' इत्यवदन्। सा कन्या त्रिवर्णा—कृष्णा, श्वेता, पीता च—आसीत्। सा उवाच—'हे उत्तमपुरुषाः, भवतां संयुक्तदृष्टेः अहं समुत्पन्ना। किं मां न जानाथ? अहं सुश्रोणि, भवतां एव पराशक्तिरिति।' ततः तया तुष्टा ब्रह्मादयः वरं दत्तवन्तः—'त्रिकालदेवी नाम्ना त्वं भविष्यसि, सर्वदा विश्वस्य रक्षां कुरु।' पुनः, 'अन्येऽपि गुणोत्था नामानि तव भविष्यन्ति, तानि सर्वाणि सिद्धिदायिनि स्युः।' तस्याः त्रिवर्णत्वस्यापि कारणं न्यग्रहीत्—'स्वरूपेण त्रिरूपा त्रिवर्णा च त्वं शीघ्रं तद्रूपं प्रकटय।' एवं देवैः प्रोक्ता सा कन्या त्रैवर्णिकं शरीरेण अभवत्—श्वेतं, रक्तं, कृष्णं च—त्रिरूपा सञ्जाता। या शुभा ब्राह्मीरूपा सा सृष्टिकर्त्री बभूव; सौम्यवपु, सुश्रोणि, सा ब्रह्मणः आज्ञया सृष्टिं करोति। या रक्तवर्णा, सुश्रोणि, शङ्खचक्रधरिणी सा वैष्णवी—सर्वं विश्वं रक्षति, विष्णुमाया इति च कथ्यते। या कृष्णवर्णा, उग्ररूपा, त्रिशूलधारिणी, विकटदंष्ट्रा सा देवी रौद्री—विश्वं संहरति। श्वेतवर्णा या ब्राह्मसृष्टिः कन्या, विशालपद्मलोचना, सा ब्रह्माणमभाषत ततः तत्रैव अन्तर्धानमगात्। सा वरदायिनी देवी श्वेतपर्वतमगम्य तत्र महत्तपः कर्तुं प्रवृत्ता, सर्वव्यापिनी भवितुमिच्छन्ती। वैष्णवी कन्या केशवस्य अनुमत्याऽनन्तरं मन्दरगिरिं गतवती, तत्र कठोरं तपश्चर्यमकार्षीत्। या कृष्णवर्णा, विशाललोचना, उग्ररूपा, विकटदंष्ट्रा सा शुभं तपः कर्तुं नीलपर्वतमगच्छत्। कालेनातिप्रवृत्ते सृष्टिकर्ता ब्रह्मा प्रजाः सर्जितुम् आरब्धवान्; सृष्ट्याः क्रमेण तस्य शक्तिरपि ववृद्ध। यदा ब्रह्मणः मानससृष्टिः न वर्धते स्म, स चिन्तयामास—'किं कारणं मम सृष्टेर्न वर्धनम्?' तदा योगबलात् हृदि विचिन्त्य, स देवः श्वेतपर्वते तां कन्यां तपस्विनीं दृष्टवान्, या महत्तपसा पापं दग्धवती। ततः ब्रह्मा तत्र गत्वा तां पद्मलोचनां तपः कुर्वतीं दृष्ट्वा उवाच—'किमिदं तपः, सौम्ये? हेतुनैव कर्तव्यम्। अहं तव तुष्टः, वरं वृणीष्व।' सृष्टिः उवाच—'एकत्र स्थित्वा न शक्नोमि सुखेन स्थातुम्; सर्वत्र व्यापिनी भविष्यामिति वरं याचे।' ब्रह्मा उवाच—'सर्वव्यापिनी भविष्यसि।' एवं ब्रह्मणोक्त्या सृष्टिः पद्मलोचना तस्याङ्के प्रविश्य तदनन्तरं ब्रह्मसृष्टिः समृद्धिमवाप्तवती। ब्रह्मणः सप्त मानसपुत्राः, येषां केचन तपस्विनः, केचन अन्ये, पुनः अन्ये, चतुर्धा विभागेन सर्वभूतसमूहाः अभवन्; स्थावरजङ्गमसृष्टिः सर्वत्र प्रतिष्ठिता। यदिदं जगति स्थावरजङ्गमं वर्तते, तद् सर्वं सृष्ट्या स्थापितम्—भूतं, भविष्यत्, सदा च। एतावद् आख्यातं सृष्टेः महद्विधानं, या देवी त्रिशक्ति: शिवेनोक्तं परमेश्वरेण। पूर्वं सा सृष्टिः श्वेतरूपा, एकाक्षरा, शुभा, सर्वाक्षरमयी इति वर्णिता। सा किल कत्रचित् वागीशा, कत्रचित् सरस्वती, विद्यारूपा, अन्यत्र अमिताक्षरा, अन्यत्र बुद्धिधर्मा, अन्यत्र विभावरीति कथ्यते। या यानि सौम्यानि नामानि ज्ञानोत्थानि च, तानि सर्वाणि तस्याः एव। या वैष्णवी, श्वेतलोचना, रक्तवर्णा, सा अन्यत्र रौद्री, परा अपरा च। एते त्रयोऽपि यः रुद्रं तत्त्वतः वेत्ति तेन साध्याः; एकत्वेन त्रिरूपत्वेन च तस्याः स्तव्यम्। एषा सृष्टिः प्राचीनत्वेन उक्ता, तया सर्वं जगत् व्याप्यते। या सृष्टिः आदौ ब्रह्मणः अव्यक्तसम्भूता वर्धिता, तस्यै ब्रह्मा तदृशं स्तोत्रं चकार। ब्रह्मा उवाच—'जय सत्यनिधे, स्थिरशक्ते, श्रेष्ठाक्षरे, सर्वव्यापिके, सर्वमातः, सर्वभूतमहेश्वरि। सर्वज्ञे, सर्वसिद्धिप्रदे, विद्यादायिनि, सर्वोत्पत्तिस्थितिलयकारिणि, पराम्बिके। त्वं स्वाहा, त्वं स्वधा, त्वमादिः, ओंकारे प्रतिष्ठिता, वेदबीजं त्वमेव। त्वमादिः देवदानवयक्षगन्धर्वराक्षसानां, पशुपक्ष्यौषधीनां च। त्वं विद्या, विद्येश्वरी, सिद्धा, कीर्त्या, सुरेश्वरि। सर्वज्ञा, सर्वसिद्धिप्रदा, सर्वत्र स्थिताऽसि, संशयरहिते, सर्वशत्रुनाशिनी, सर्वविद्याधिपे, त्वां नमामि, शुभदायिनि।' 'योऽपि स्त्रियं ऋतुप्रसन्नां तव स्तोत्रेण सम्पूज्य सम्प्रविश्य, स नूनं तव प्रसादात् सृष्टिं लभते, सा च रूपवती, जयिनी, शुभा, सर्वशत्रुविमोहिनी च स्यात्।' श्रीवराह उवाच—या देवी मन्दरगिरिं तपः कर्तुं गतवती, या परा राजशक्तिः, या कुमारव्रतधारिणी—तस्याः चरितं शृणु।