वराहपुराणम्

पूर्वदिशि अरुणोदा नदी प्रतिष्ठिता, दक्षिणे मानससरोवरः स्मृतः, पश्चिमे असितोदा, उत्तरदिशि महाभद्रा नदी प्रसिद्धा। एते सर्वे कुमुदैः श्वेतपद्मैः काह्लारैश्च शोभिताः सन्ति। अरुणोदयस्य पर्वताः, ये पूर्वदिशि स्थिताः, नामभिः कीर्त्यन्ते—तान् अहं सत्यम् आख्यास्यामि। तत्र विकङ्कः, मणिशृङ्गः, सुपात्रः, महोपलः, महानीलः, कुम्भः, सुभिन्दुः, मदनश्चेति पर्वताः प्रसिद्धाः। तेषां मध्ये वेणुनद्धः, सुमेधः, निषधः, देवपर्वतश्च प्रमुखाः पावनाः पर्वताः; अन्येऽपि श्रेष्ठशृङ्गाः सन्ति। मन्दरस्य पूर्वे सिद्धपर्वताः सन्ति, हर्षपूर्णाः; मानससरोवरस्य दक्षिणे महागिरयः स्थिताः। यान्यहं नामानि उक्तवान्, तानि शृणु—शैलस्त्री, शिशिरः, परमश्च शैलः। कपिः, शतमक्षः, तुरगः, सानुमान्, ताम्राहः, विषः, श्वेतोदनः पर्वतः च कीर्त्यन्ते। समूलः, सरलः, रत्नकेतुः, एकमूलः, महाशृङ्गः, गजमूलः, शावकश्च पर्वताः सन्ति। पञ्चशैलः, कैलासः, हिमवान् परमश्च शैलः; अधुना उत्तरेषु महान् पर्वतगणः शृणु। कपिलः, पिङ्गलः, भद्रः, सरसः महाशैलः, कुमुदः, मधुमान्, गर्जनः, मर्कटश्च नामतः प्रसिद्धाः। पश्चिमदिशि कृष्णः, पाण्डवः, सहस्रशिराः, परियात्रः, शैलेन्द्रः, श्रृङ्गवान्—एते पश्चिमे श्रेष्ठाः दीप्तिमन्तः पर्वताः कीर्त्यन्ते। महाभद्रायाः सरः उत्तरतः, द्विजश्रेष्ठ, तत्र स्थितान् पर्वतान् मुनयः शृण्वन्तु। हंसकूटः महाशैलः, वृषहंसः, कपिञ्जलः, शैलेन्द्रः, इन्द्रशैलश्च शिखरिभिः सहितः नाम्ना प्रसिद्धाः। नीलः, कनकशृङ्गः, शतशृङ्गः, पुष्करः, मेघशैलः, विरजः, जरूचिः, शैलेन्द्रश्च—एते उत्तरदिशि स्मृताः पर्वताः। एवं उत्तरस्य प्रमुखेषु पर्वतेषु, क्रमशः प्रदेशान् अन्तर्गह्वराणि सरांसि च शृणु। रुद्र उवाच—महापर्वतस्य कुमुदस्य च सीम्नोः मध्ये, पक्षिणां पोषिते कण्ठारे, नानाविधजन्तुयुक्ते स्थले, तत्र एकं दिव्यं सरः अस्ति। तत् सरः श्रीमदस्ति, त्रीणि शतानि योजनानाम् दीर्घम्, शतम् योजनानां च विस्तीर्णम्, दिव्यं निर्मलं जलम्, दृष्ट्या मनोहरम्। तत्र सुवासितानि पद्मानि द्रोणपरिमाणानि, सहस्रशतपत्राणि महापद्मानि च शोभन्ते। तत् पुण्यं सरः श्रीसर इति विख्यातम्, यत्र देवाः, दानवाः, गन्धर्वाः, महोरगाश्च वसन्ति। निर्मलजलसम्पूर्णम्, सर्वभूतानां शरण्यम्; तत्र पद्मवनमध्यस्थे एकं महत् पद्मं तिष्ठति। तस्य अनन्तानि पत्राणि उदितार्कप्रभया दीप्तानि, सदा मधुरं विकसन्ति, मृदुलं समन्ताच्चलन्ति। तत्र शोभनानि केसरगुच्छानि, मदोन्मत्तभृङ्गनिनादैः रम्यम्; तस्य मध्ये साक्षात् देवी श्रीः नित्यं निवसति, लक्ष्मीः मूर्तिमती तत्र न संशयः। तस्याः सरसः तटे, सिद्धैर्नित्यं सेव्यमाने, महद् रम्यं बिल्ववनं स्थितम्, यत्र सदा पुष्पफलसम्पन्नानि वृक्षाः। तद् वनं शतयोजनविस्तीर्णम्, द्विशतयोजनदीर्घम्, अर्धक्रोशोन्नतानि शिखराणि, महावृक्षैः समन्तात् परिवृतम्, सहस्रशाखाभिः स्थूलकाण्डैश्च युक्तम्। तत्र फलं सहस्रसंख्या, हरितपीतवर्णम्, सुरभि, अमृतरससदृशम्, मृदङ्गपरिमाणम्। पतितैः पतमानैश्च फलैः भूमिः वनान्तश्च आवृतः। स एव देशः सर्वेषु लोकेषु श्रीवनमिति प्रसिद्धः। तत्र सर्वदिक्कृत्य देवैः, मुनिभिः च बिल्वफलाशिनः पुण्यकर्मभिः सेवितम्; तत्र श्रीः सदा सिद्धगणैरुपासिता वसति। प्रत्येकयोः पर्वतराजयोः रत्नशिखरयोश्च मध्ये, योजनशतम् विस्तीर्णम्, द्विशतयोजनदीर्घम् अन्तरम् अस्ति। तत्र निर्मलपद्मवनं, सिद्धचारणसेवितम्, यत्र लक्ष्म्या धृतं पद्मं नित्यं दीप्तिमान् तिष्ठति। तत् वनं महावृक्षैः परिवृतम्, स्थूलकाण्डैः, अर्धक्रोशोन्नतशिखरैः, तेषां शाखाः प्रस्फुटिताः सुवर्णवर्णाः शोभन्ते। तत्र द्विबाहुप्रमाणकाण्डानि, त्रिहस्तविस्तीर्णानि शाखाः, पीतकिसलयानि रक्तचूर्णसदृशानि केसराणि च। सर्वं वनं कुसुमसमृद्धम्, सुरभिसुगन्धिभिः पुष्पैः शोभितम्, मदोन्मत्तभृङ्गनिनादैः रम्यम्। तद् वनं दानवदैत्यगन्धर्वयक्षराक्षसकिन्नराप्सरसाम्, महोरगाणां च निवासस्थानम्। तत्र भगवतः कश्यपस्य प्रजापतेः आश्रमः, सिद्धमुनिगणैः समाकीर्णः, नान्याश्रमैः च पूरितः। महानीलपर्वतस्य कुम्भपर्वतस्य च मध्ये, सुखा नाम नदी प्रवहति; तस्याः तटे विस्तीर्णं वनं अस्ति। तत्र शोभनं तालवनं, रम्यं, पञ्चाशत् योजनदीर्घम्, त्रिंशद्योजनविस्तीर्णम्, अर्धक्रोशोन्नतानि वृक्षाणि च सन्ति। तत्र स्थूलबलिनः स्थिराः महावृक्षाः, स्थूलकाण्डाः, अञ्जनदण्डोपमाः, वक्राः, बृहद्फलसम्पन्नाश्च। तेषां सुरभिः गुणयुक्तिः, सिद्धसेवितत्वं च; तत्रैव ऐरावतः गजश्रेष्ठः वसति इति श्रूयते। ऐरावतस्य, रुद्रस्य, दिव्यपर्वतस्य च मध्ये, योजनसहस्रदीर्घा, योजनशतविस्तीर्णा भूमिः अस्ति। सा भूमिः एकशिलातलमयी, वृक्षलतानिर्मुक्ता, सर्वत्र पादोनजलसमाच्छन्ना च। एवं पुण्येषु पर्वतेषु सरः वनानि च, दिव्यगुणैः समालङ्कृतानि, देवदानवर्षिप्रभृतिभिः सेवितानि, लक्ष्म्या स्वयं सदा विराजितानि संप्रदर्शितानि।