एकदा, वीरवर, त्वं अश्वैः परिवृतः वनं प्रविष्टवान्, विशेषतः मृगशिकारार्थम्। तत्र, अन्येन कामेन प्रेरितः, दूरात् दण्डेन मुनिं मृगवेषधारिणं हत्वा भूमौ पतितम्। राजन्, ब्राह्मणस्य मृत्युनन्तरं त्वं हृष्टः अभवः, 'हरिणा मृगः हतः' इति मन्यमानः, मृगं तं पश्यन्। तं दृष्ट्वा, महराजन्, तव इन्द्रियाणि च मनः च विक्षिप्तानि अभवन्; गृहं प्रत्यागत्य, तद् अन्यस्मै निवेदितवान्। ततः, कतिपयान् दिनानन्तरं, नरपतिश्रेष्ठ, ब्रह्महत्या-पापात् भीतः, रात्रौ चिन्तितवान्—'किं करवाणि प्रायश्चित्ताय, येन पापात् विमुक्तः स्याम्?' ततो, राजन्, एकदा नारायणं ध्यायन्, शुद्धद्वादशीदिने उपवासं अकरोत्। शुभदिने, 'नारायणः मयि तुष्टः' इति उद्घोष्य, विधिवत् गौः दत्तवान्; किन्तु मृतः तत्रेव उदरशूलं अभवत्। द्वादशीव्रतस्य सम्पूर्णानुष्ठानस्य कारणं वक्ष्यामि—तव धर्मपत्नी नारायणी नाम्ना तत्र कारणम्। सा, राजन्, अवरुद्धस्वासेन उक्तवती, तव भाग्यं अभवत्—एकं कल्पं विष्णुपुर्यां जन्म। अहं च, तव शरीरे स्थितः, सर्वं अनन्तं जानामि; ब्रह्महत्या-तापः मां पीडितवान्—इति मे चिन्ता। ततः, विष्णुदूतैः गदाभिः ताडितः, नष्टः अभवम्; तव रोमकूपेभ्यः, राजन्, स्वबलात् स्थितः, स्वर्गे अपि। ततः, ब्रह्मणः दिवसस्य समाप्तौ, रात्र्याः आरम्भे, राजर्षे, सृष्ट्याः आरम्भे, एषा स्थितिः। महान् राजन्, तव जन्म राजा सुमनसः गृहे अभवत्; अहं अपि तव रोमात् काश्मीराधिपः अभवम्। त्वं बहूनि यज्ञान्य् अकरोत्, दानैः समृद्धानि; किन्तु तैः अहं न विजितः, विष्णुस्मरणस्य अभावात्। अधुना, त्वया पद्मनयनस्य स्तोत्रबलात्, अहं रोमाणि त्यक्त्वा, पुनः एकः भूत्वा, श्वपदरूपेण जातः, राजर्षे। भगवतः स्तोत्रं श्रुत्वा, पूर्वं पापरूपः, अधुना मुक्तः; धर्मनिष्ठा बुद्धिः मयि स्थितम्, प्रभो। एतत् श्रुत्वा, राजा महाविस्मयेन पूर्णः अभवत्; श्वपदाय वरं दत्तवान्। राजा उवाच—'यथा त्वं मां पूर्वजन्म स्मारितवान्, तथा मम प्रसादात् धर्मश्वपदः भविष्यसि।' यः पद्मनयनस्य एतत् आख्यानं शृणोति, पुष्करतीर्थयात्रायां विधिवत् स्नानस्य पुण्यं लभेत्। श्रीवराहः उवाच—एवं उक्त्वा, राजा उत्तमं दिव्यं रथं आरुह्य, परमशक्त्या सर्वधारिणा एकत्वं प्राप्तवान्। भूमिः उवाच—मुनेश्वर, रैभ्येन धनं प्राप्तं श्रुत्वा, स मुनिः ततः किं अकरोत्? एषा मम महान् शंका। श्रीवराहः उवाच—स मुनिश्रेष्ठः रैभ्यः, धनं प्राप्तं श्रुत्वा, पवित्रं गया-तीर्थं गतः, पितृतर्पणाय। तत्र, आगत्य, पितृभ्यः पिण्डैः भक्त्या तुष्टवान्। ततः, रैभ्यः, अतीव कठिनं तपः अकरोत्; तस्मिन् घोरतपसि, दिव्यरथस्थः महायोगी, तेजस्वी, आगतः। शुद्धरथे, परमसूक्ष्मे, सूर्यसदृशे, अणुरूपः पुरुषः प्रकटितः। स उवाच—'रैभ्य, दृढव्रत, किं प्रयोजनं तपसा?' इति उक्त्वा, स पुरुषः आकाशात् भूमिं मापयामास। तत्र, स पञ्चरथसदृशं दिव्यरथं दृष्टवान्, सूर्यसमानं, ब्रह्मलोकं व्यापयन्तम्। तदा, रैभ्यः विस्मितः, तं योगिनं नमस्कृत्य, पप्रच्छ—'कः त्वम्? कृपया वद।' स पुरुषः उवाच—'अहं रुद्रस्य अनुजः, ब्रह्मणः मानसपुत्रः। नाम्ना सनत्कुमारः, जनलोकवासी।' 'त्वं, तपस्विन्, स्नेहेन समीपं प्राप्तः। धन्यः त्वं, ब्रह्मवंशवर्धन।' रैभ्यः उवाच—'नमस्ते योगिश्रेष्ठ। कृपया अनुग्रहं कुरु, विश्वरूप। अत्र किं कर्तव्यम्? वद, योगिशार्दूल। कथं धन्यः अस्मि?' सनत्कुमारः उवाच—'धन्यः त्वं, द्विजश्रेष्ठ, यतः वेदव्रतपरः; मन्त्रैः, व्रतैः, जपैः, पिण्डैः, गयायां पितृन् तुष्टवान्।' शृणु—विशाला नाम राजा आसीत्, विशालायां नगरे स्थितः, पुत्रहीनः, विशालाधिपः। स ब्राह्मणान् पुत्रार्थं पप्रच्छ। ब्राह्मणाः अल्पतेजसः प्रत्युवाचुः—'गयायां गत्वा, विविधैः भोजनैः, राजन्, तव पुत्रः भविष्यति, पृथिव्याः दाता।' तैः उक्तः, विशालाधिपः राजा हृष्टः, प्रयत्नेन तीर्थं गतः, माघे मासे, श्रद्धया पितृकार्यं अकरोत्। स पितृभ्यः पिण्डान् प्रयत्नेन विधिवत् दत्तवान्। तत्र, श्वेतपीतकृष्णवर्णान् पुरुषान् दृष्ट्वा, राजा पप्रच्छ—'किम् एतत्, भोः, यद् उपेक्ष्यते? सर्वं वद, जिज्ञासा मम अभवति।' श्वेतः उवाच—'अहं सीतः, तव पूर्वजः, नाम, आचार, कर्मणा। एषः, मम पूर्वजः, रक्तवर्णः, क्रूरः, ब्राह्मणघ्नः, दुष्कृत्यकर्ता।' 'एषः, अधीश्वरः नाम, तस्य पिता, कृष्णाचारः, कृष्णकर्मा। एतेन, अनेके ऋषयः पूर्वजन्मनि हताः।' 'एतौ, पुत्र, मृत्युनन्तरं, रौद्राविच्यां नरके प्रविष्टौ। अधीश्वरः, मम पूर्वजः, कृष्णः, तस्य पिता, दीर्घकालं तत्र स्थितौ। अहं तु, शुद्धकर्मणा, इन्द्रासनं प्राप्तवान्।' 'मन्त्रविदा त्वया, गयायां पिण्डदानेन, एतौ—बलः च अन्यः—संयुक्तौ, तीर्थस्य पिण्डबलात्, नरके स्थितौ अपि।' 'शत्रुनिग्रह, तव तत्र जलदानेन, पितरः, पितामहाः, प्रपितामहाः तुष्टाः।' एवं श्रीवराहपुराणस्य उक्तेषु श्लेषु घटनानां कथा संस्कृतेन सम्यक् प्रवहति।