वराहपुराणम्

चक्रपाटात् समुत्थाय, पृथिव्यां संस्थिता नदी दृश्यते, या दशयोजनविस्तीर्णा ऊर्ध्वगामिनी प्रवहति। सा नदी अमरावतीपुर्यां प्रवहन्ती, शशिनिभा दीप्तिमती वर्तते; यदा सा तिरस्करोति, तदा सूर्यचन्द्रतारागणाः अपि तत्रावभास्यन्ते न। तस्मिन्नेकाले, ये द्विजश्रेष्ठाः सन्ध्यासमये प्रातःसायं च सेवनं कुर्वन्ति, ते सर्वान् द्विजातीन् चाष्टौ परमगिरिंश्च तुष्टिमन्तः कुर्वन्ति। तस्याः प्रकाशमण्डलस्य यः भ्रममाणः तेजस्वी प्रकाशः, स रुद्रेन्द्राभ्यां शुभं मन्यते। तत्रैव मेरोरपूर्वे भागे, परमतेजसा युक्ते, पर्वतरत्नमालया परिवृतं प्रदेशं रुद्रः प्रोवाच। तत्र सर्वामराणां पुरी पर्वतमालायां समुत्थिता, या देवदानवराक्षसबलैः दुरतिक्रम्या, तत्र दीप्तमयी प्राकारद्वारशोभिता जाम्बूनदसुवर्णनिर्मिता दृश्यते। तस्याः पूर्वोत्तरदिशि परमतेजस्विनी पुरी, दिव्यैः जनैः पूर्णा, शतशः विमानैः संकुला, महाह्रदसमृद्धा, नित्यसौभाग्यवती, पुष्पसमूहैः, पताकाध्वजमालाभिश्च शोभिता। देवैः, यक्षैः, अप्सरोगणैः, मुनिभिश्च भूषिता सा रम्या समृद्धा च पुरन्दरस्य पुरी अमरावती कथ्यते। अमरावत्याः मध्ये वैडूर्यवज्रपीठं त्रैलोक्यविख्यातं सभानाम्ना सुधर्मा प्रतिष्ठितम्। तत्रैव सहस्रलोचनः श्रीमान् शचीपतिः सिद्धादिभिः सर्वैः सुरगणैः परिवृतः निवसति। तत्रैव भास्करवंशः पुण्यात्मा, देवाधिदेवः स्वयं देवैः पूजितः स्थितः। तस्याः पुरीदिक्सु विविधगुणसमन्विता तेजोवती नाम पुरी हुताशनस्य महात्मनः वर्तते। अन्यत्रोत्तमगुणयुक्ता सायमनी नाम पुरी वैवस्वतस्य, या त्रैलोक्यविख्याता। तथैव चतुर्थदिशि शुभा दक्षिणापतेः कृष्णावती पुरी विरूपाक्षस्य प्राज्ञस्य। पंचम्यां उत्तरदिशि शुद्धवती पुरी, या महात्मनः वरुणस्य, जलाधिपतेः नगरी। तथैवोत्तरेषु दिशासु गन्धवती पुरी वायोः, सर्वगुणातिशायिनी ख्यातम्। तस्याः उत्तरदिशि गूढकाधिपतेः महोदयापुरी, शुभा वैडूर्यपीठयुक्ता। अष्टम्यां च अन्तःपुर्यां महात्मनः ईशानस्य मनोहरा पुरी, विविधजनसमाकुला, विविधपुष्पधान्या, वनाश्रमशोभिता। एष देवलोकः सर्वैः काम्यः, स्वर्ग इति प्रसिद्धः। अथ रुद्रः प्रोवाच—यद् मेरुमण्डलकोशमूलं कथ्यते, तत् सहस्रयोजनविस्तीर्णं माप्यते। तत्र चत्वारिंशत्सहस्रयोजनपरिधिः मेरुशिखरस्य आधारः। तत्रानन्तशैलमध्येषु, प्रत्येकदिशि शुभाः पर्वताः, अष्टासु दिशासु सीमाशैलाः सन्ति। पूर्वदिशि जठरः देवकूटश्च, पूर्वपश्चिमाभ्याम् आस्थितौ, अष्टदिग्बन्धनशैलौ विज्ञेयौ। स मेरुः सुवर्णशैलः, तस्य आधारांश्च वक्ष्यामि। चत्वारः मेरोरधाराः, चतुर्दिशं स्थिताः, येन सप्तद्वीपवती पृथिवी स्थिरा न कम्पते। प्रत्येकः दशसहस्रयोजनविस्तीर्णः, समतलविक्रमश्च, हरितालरेखाभिः शोभितः। तेषां शिलासु मञ्जिष्ठा सुवर्णानि, रत्नानि च निवेशितानि, सिद्धवासभूमयः रम्योपवनानि च प्रकाशन्ते। मेरोः पूर्वे मन्दरः, दक्षिणे गन्धमादनः, पश्चिमे विपुलः, उत्तरतः सुपार्श्वः प्रतिष्ठितः। तेषां शिखरेषु चत्वारि महावृक्षाणि, देवदानवाप्सरसां सेवितानि, सर्वगुणसम्पन्नानि। मन्दरशिखरे कदम्बवृक्षः दीर्घशाखा, पुण्यः कदम्बवृक्षः स्थितः। तस्य पुष्पाणि महाकुम्भसदृशानि, पूर्णकेसराणि, सुरभिणि, सर्वर्तुकुसुमितानि। स सर्वदिक्प्रदेशान् सुगन्ध्या व्याप्य, सहस्रयोजनव्यापी वर्तते। स एव भद्राश्व इति प्रसिद्धः, वर्षशैलेन जातः, रम्यः, शोभनः, महावृक्षवरः, यत्र हृषीकेशः सिद्धगणैः पूज्यते। तस्मिन्नेव कदम्बे, विष्णुः हयशीर्षरूपेण आगत्य, उत्तमं चामरं प्राप्य, पुनः पुनः शिखरमारोहति। तं देशं स एव द्विपदां पतिः दृष्ट्वा, तस्य नाम्ना भद्राश्व इति विख्यातम्, नात्र संशयः। दक्षिणशैले शिखरे, देवैः पूजिते, जम्बुवृक्षः स्थितः, यः सदा पुष्पफलप्रसवः, महाशाखाभिः भूषितः। तस्य फलानि अतीव महानि, मधुराणि, कोमलानि, अमृतसदृशानि, तानि पर्वतशिखरं पतन्ति। तस्मात् पर्वतश्रेष्ठात् दिव्या जाम्बूनदी नाम नदी प्रवहति, या फलेन रसयुता। तत्रैव जाम्बूनदं सुवर्णं जातं, यत् वह्निसमप्रभं, देवदिव्याभरणं, पापनाशनं च। एवं स देवलोकः, अमरावती च, मेरुः च, तदुपवेशाः च, सर्वे परमशोभया, दिव्यगुणसम्पन्नाः, पुण्यैः कृत्यैः पूज्यन्ते।