वराहपुराणम्

एवं मेरुः सर्वभूतानां पोषकस्थानैः परिवृतः, तस्य चतुर्दिशासु चत्वारि प्रदेशानि स्थापितानि। पूर्वदिशायां भद्राश्वः भारतश्च, पश्चिमे केतुमालः, उत्तरस्यां कुरवः पुण्यकृतां निवासस्थानानि सन्ति। तस्य कमलस्य गर्भः सर्वतः समवृत्तः, सहस्रयोजनविस्तीर्णः, निर्दिष्टः। नव च षड् धूतानि तस्य, चत्वारिंशद्योजनायामः, मध्ये मध्ये दृश्यन्ते। तस्य धूतानि त्रिंशत्सहस्रयोजनविस्तीर्णानि, सर्वतः प्रसारितानि। तस्य आयामः शतसहस्रयोजनः, विड्ढः अशीतिः; तत्र चत्वारि पत्राणि, प्रत्येकं चतुर्दशयोजनमितानि। यत्र कर्णिका इति पूर्वं वर्णितं, तत्र शृणु, संक्षेपेण प्रवक्ष्यामि। सा शतशः रत्नपत्रैः विभूषिता, नानावर्णदीप्तिभिः शोभिता। अनन्तपुष्पगुच्छयुक्ता, सुवर्णरक्तवर्णा, सुन्दरी, सहस्रभागविभक्ता, सहस्रगह्वरयुक्ता, सहस्रशतपत्रयुक्ता, एकः परमः वृत्तश्च पर्वतः। तस्य कन्दराणि रत्नैः संकृतानि, वेदिकाः रत्नैः भूषिताः, लक्षणानि सुवर्णरत्नैः अलङ्कृतानि, द्वाराणि रत्नतोरणैः शोभितानि। तत्र ब्रह्मणः रमणीयं सभास्थानं, ब्रह्मर्षिभिः ऋषिभिः पूर्णं, मनोव्रति नाम्ना प्रसिद्धं, सर्वलोकविख्यातम्। तत्र ईशानस्य प्रभा, सहस्रसूर्यतेजसा दीप्तः, महाप्रासादे निवसन्, सदा प्रकाशते। तत्र देवगणाः चतुर्मुखं भगवन्तं ब्रह्माणं समागताः, यथायोग्यं पूजया, नमस्कारैः, समर्पणैः च पूजयन्ति। तत्र दिव्यकालगणनायाम्, महात्मनः ब्रह्मचर्यं आचरन्ति, शुद्धचित्ताः, धर्ममार्गे स्थिताः। ते पूजार्थं यथाविधि कृत्यं कृत्वा, पितृदेवताभ्यां समर्पणं च, गृहस्थाः स्वधर्मनिष्ठाः, नम्राः, अतिथिप्रियाः। ये गृहस्थाः शुद्धकर्मनिरतः, विरक्ताः, निश्चलप्रवृत्तिः, आत्मसंयमदानादिभिः पापं दग्ध्वा। तेषां निवासः शुद्धं निर्मलं ब्रह्मलोकं, सर्वलोकात् परं, चतुर्दशसहस्रयोजनविस्तीर्णं। तस्योपरि, रमणीयः कृष्णः दीप्तः पर्वतः, नवसूर्यसदृशः, रत्नरेखाभिः शोभितः अन्यः पर्वतः। रत्नमण्डितगृहेषु, रत्नद्वारयुक्तेषु, मेरुं सर्वतः परिवृत्य, तत्र। तत्र परमः पर्वतः चक्रपाटः नाम, त्रिंशत्सहस्रयोजनपरिमाणः, तथा जरुधिः पर्वतराजः, उत्तरे प्रसिद्धौ। तत्र उत्तरेषु मुख्येषु पर्वतेषु, क्रमशः तटाकानि, अन्तःकन्दराणि, सरांसि च शृणु। चक्रपाटात् उद्भूतः नदी, दशयोजनविस्तीर्णा, ऊर्ध्वगामिनी, पृथिव्यां स्थितः। सा नदी अमरावतीपुरं प्रविश्य, चन्द्रसदृशः प्रकाशते; यदा सा तिमिरं यच्छति, सूर्यचन्द्रतारागणाः अपि तिमिरिताः भवन्ति। तत्र द्विजश्रेष्ठाः, सूर्योदयसमये, सूर्यास्तसमये, दिनरात्रिसन्धिषु, सर्वद्विजातिभिः, अष्टपर्वतश्रेष्ठैः च तुष्टाः भवन्ति। तद् दीप्तं प्रवर्तमानं ज्योतिः, रुद्र इन्द्रयोः शुभं मन्यते। रुद्रः उवाच – तत्र मेरु पूर्वभागे, परमतेजस्विनि, पर्वतरत्नमण्डलवेष्टिते, नानारत्नदीप्तिमयः। तत्र सर्वामराणां नगरी, पर्वतमण्डलमध्यस्थिता, देवदानवराक्षसबलैः दुर्गम्या; तत्र जाम्बूनदसुवर्णनिर्मितः भित्तिप्राकारः, महाद्वाराणि च शोभन्ति। तस्योत्तरपूर्वभागे, परमतेजस्विनि, दीप्तजनसमृद्धे, शतशः विमानैः पूर्णे। महातडागयुक्ता, सदा हर्षशुभा, पुष्पसमूहैः भूषिता, पताकाध्वजैः अलङ्कृता। देवयक्षअप्सरसामुनिैः शोभिता, रम्या, समृद्धा, पुरन्दरस्य नगरी, अमरावती नाम्ना प्रसिद्धा। अमरावतीमध्ये, हीरकवैदूर्यवेदिकायाम्, त्रिलोकविख्यातायां, सुधर्मा नाम सभा। तत्र सहस्राक्षः श्रीमान्, शचीपतिः, सिद्धादिभिः, सर्वदेवगणैः परिवृतः, निवसति। तत्र भास्करवंशः महात्मा, तत्र देवाध्यक्षः स्वयम्, सर्वदेवैः पूजितः। तस्य नगरीदिशासु, विस्तीर्णायाम्, नानाविधगुणयुक्तायाम्, तेजोवती नाम नगरी, हुताशस्य महानात्मनः। अन्यत्र रम्या नगरी, स्वगुणसम्पन्ना, वैवस्वतस्य, संयमनी नाम्ना, त्रिलोकविख्याता। चतुर्थदिशायाम्, शुभा नगरी, दक्षिणपतीः, कृष्णावती नाम्ना, विरूपाक्षस्य बुद्धिमतः। पंचमं उत्तरभागे, शुद्धवती नाम नगरी, महानात्मनः वरुणस्य, जलाधिपस्य। तथैव, उत्तरतमभागे, देवाधिपस्य, वायोः नगरी, गन्धवती नाम्ना, सर्वगुणाधिक्या प्रसिद्धा। उत्तरदिशि, गूढकाधिपस्य, महोदयाः नगरी, शुभा, वैदूर्यवेदिकायुक्ता। अष्टममध्यभागे, ईशानस्य महानात्मनः, मनोहरा नाम नगरी, नानाभूतसमृद्धा, नानापुष्पधान्ययुक्ता, वनाश्रमैः शोभिता। एषा देवतानां लोकः, कामितः, स्वर्ग इति प्रसिद्धः।