एतेषु देशेषु, ये नानाविधानदीभिः विभक्ताः परस्परमगम्याः, सर्वप्रकारजीविभिः नानाविधयोनिभिश्च निवास्यन्ति। अत्रैव हिमवत्प्रदेशः, यत्र भारतवंशः प्रतिष्ठितः; तस्य परतः हेमकूटस्य पार्श्वे किंपुरुषाख्यं देशं विद्धि। हेमकूटात् परतः निषधः, यः हरिवर्षेण प्रसिद्धः; हरिवर्षात् परतः मेरुपार्श्वे इलावृतमिति देशः स्थितः। इलावृतस्य परतः नीलाख्यः प्रख्यातः प्रदेशः, ततः राम्यकं विख्यातं; राम्यकस्य परतः श्वेतं, हिरण्मयं नाम, हिरण्मयात् परतः शृङ्गवान् कुरुशब्देन स्मृतः। धनुराकारभूमौ द्वौ प्रदेशौ दक्षिणोत्तराभ्यां विभक्तौ; चत्वारः द्वीपाः तत्र, इलावृतमध्यम्, सर्वे चतुष्कोणाः। निषधस्य दक्षिणे दक्षिणार्धं वेदीत्युच्यते; शृङ्गवतः परतः उत्तरार्धं वेदीत्यभिधीयते। दक्षिणार्धे वेद्याः त्रयः प्रदेशाः, उत्तरार्धेऽपि त्रयः; तयोर्मध्ये मेरुसंस्थितं इलावृतं ज्ञेयम्। नीलस्य दक्षिणे निषधस्य चोत्तरे महद् माल्यवत्पर्वतमुत्तिष्ठति, यः उत्तरदिशं प्रसारितः। तस्य विस्तारः, उन्नतिः च द्वौ सहस्रयोजनौ; दीर्घता चतुर्दशसहस्रयोजनानि। तस्य पश्य्चिमे गन्धमादनः पर्वतः, यः माल्यवत्समः सर्वतो दीर्घेण, उन्नत्या, विस्तारेण च। एतयोः मध्ये मेरुः सुवर्णमयः पर्वतः, वर्तुलः, चतुर्वर्णः, सुवर्णमयः, चतुष्कोणः, उन्नतः स्थितः। सर्वे भूतद्रव्याणि, अव्यक्तरूपेणोत्पन्नानि—आपोऽन्ये च; तस्मादव्यक्तात् भूम्याः पद्मं सञ्जातम्, तस्य कर्णिकायां मेरुः प्रतिष्ठितः। तस्मात् चतुर्दलम्, प्रकटम्, पंचगुणयुक्तं महत् पद्ममुत्पन्नम्; तस्मात् सर्वे सृष्टिस्रोतांसि प्रवृत्तानि। अनन्तकोटिजन्मान्तरेषु, बहुभिः प्राणिभिः, पुण्यकर्मभिः, संयमशीलैः, महात्मभिः पुरुषोत्तमः प्राप्यते। स योगी महादेवो जनार्दनः, यं लोकः ध्यानं कुर्वीत, यः सर्वलोकव्यापी, अनन्तः, सर्वगतः, मूर्तिमान्, अव्ययः च। तस्य रूपं न स्थूलमांसचर्मास्थिनिर्मितम्; स योगबलैश्वर्येण शुद्धसत्त्वमयं रूपमधत्ते। तस्यैव हेतोः नित्यं पद्ममुत्पन्नं लोके; कल्पशेषारम्भे एवं कालधर्मः प्रवर्तते। तस्मिन् पद्मे देवदेवः चतुर्मुखः ब्रह्मा, प्रजापतिपतिः, ईशानः, जगदधीशः उत्पन्नः। तस्य पद्मबीजस्य यथावत् उत्पत्तिः, सर्वभूतसृष्टिः च विस्तारतः वर्णिता। सा आपः विष्णोः शरीरं भूत्वा, रत्नैः भूषिता, तस्मादुत्पन्ना भूमिः पद्मरूपिणी, विपुलवना आवृताः। अधुना शृणु, द्विजश्रेष्ठ, यथाक्रमं विस्तारतश्च तस्य विश्वपद्मस्य प्रमाणं, यथोक्तं सिद्धैः। तत्र चत्वारः महाप्रदेशाः प्रतिष्ठिताः, तेषां मध्ये मेरुः पर्वतराजः स्थितः। तस्य पार्श्वेषु विविधवर्णाः—पूर्वे श्वेतः, दक्षिणे पीतः, पश्चिमे भृङ्गवर्णः। उत्तरपार्श्वे रक्तवर्णः; मेरुः शुभ्रदीप्तिमान्, राजवंशेषु प्रतिष्ठितः। स मेरुः उदयाचलसदृशः, अनिलधूमवर्जिताग्निसदृशः, चत्वारिंशदधिकाष्टसहस्रयोजनमुत्तुङ्गः। अधस्तात् षोडशयोजनपरिमाणः, तावतः एव विस्तीर्णः; शीर्षे पाटीररूपेण द्वात्रिंशद्योजनं व्याप्तः। तस्य विस्तीर्णता परिधेः त्रिगुणा, सर्वतोऽपि; एवं परिमाणमुपदिश्यते। तस्य संपूर्णपरिधिः नवति-सहस्रयोजनानि, चतुरस्ररूपेण षण्णवतिसहस्रयोजनानि परितः। स महान् दिव्यः पर्वतः दिव्यौषधिभिः सुसम्पन्नः, सर्वतो हेममणिप्रस्थैः परिवृतः। तत्र देवगणाः, गन्धर्वाः, नागाः, राक्षसाः, अप्सरसां समूहाश्च, पर्वतराजे रमन्ते। स मेरुः सर्वतः जीवसमृद्धिस्थानैः परिवृतः, चतुर्धा प्रदेशाः तत्र प्रतिष्ठिताः। पूर्वे भद्राश्वः, भारतं च; पश्चिमे केतुमालः; उत्तरस्यां दिशि कुरवः, पुण्यकृतां विश्रामस्थानानि। तस्य पद्मस्य कर्णिका सर्वतो वर्तुला, सहस्रयोजनविस्तीर्णा। नव षट् च तस्य सूत्राणि, चत्वारिंशदधिकाष्टयोजनमायामानि, सूक्ष्मदर्श्यन्ते तत्र। त्रिंशत्सहस्रयोजनविस्तीर्णानि सूत्राणि सर्वतो विततानि। तस्य आयामश्च लक्षयोजनमितः, विस्तीर्णता चाशीतिः; चत्वारि तत्र दलानि, चतुर्दशयोजनानि प्रत्येकमिति। यत् कर्णिकाख्यमुक्तं मया, तदधुना संक्षेपेण शृणु, एकाग्रचित्तः—शतशः मणिदलैः शोभितम्, नानावर्णप्रभाभिः दीप्तिमत्। अनन्तपुष्पगुच्छयुक्तं, सुवर्णरक्ताभम्, सुन्दरम्, सहस्रभागयुक्तम्, सहस्रगुह्यम्, शतसहस्रदलोपेतम्, एकं परमं वर्तुलं पर्वतम्। तस्य कन्दराः रत्नैः संयोजिताः, मञ्चाः मणिभिः भूषिताः, रूपाणि सुवर्णरत्नैः अलङ्कृतानि, द्वाराणि मणितोरणैः शोभितानि। तत्र ब्रह्मणः रम्या सभा, ब्रह्मर्षिभिः ऋषिभिः चाकीर्णा, 'मनःव्रति'ति नाम्ना, सर्वेषु लोकेषु विख्याता, विराजते।