जम्बूद्वीपः विशालः शोभनश्च सर्वतः समवृत्तः, नवभिः प्रदेशैः परिवृतः, सर्वभूतानां जननस्थानं च कथ्यते। सः सर्वतः लवणसमुद्रेण परिवृतः, यः जम्बूद्वीपस्यैव तुल्यपरिमाणः। तस्मात् पूर्वदिशं प्रति षट् दीर्घाः पर्वतानि प्रवर्तन्ते, ये वार्षपर्वताः कथ्यन्ते; तयोः पार्श्वयोः पूर्वपश्चिमसमुद्रौ गभीरतया प्रविशतः। तत्र हिमवत् पर्वतः प्रायः हिमाच्छन्नः, हेमकूटः सुवर्णमयः, महापर्वतः निशधः सर्वत्र रम्यः। मेरुः पर्वतः चतुर्वर्णः, सुवर्णमयः, स्फटिकमयः, समवृत्तः, चतुरश्रः, उन्नतः च दृश्यते। तस्य पार्श्वानि विविधवर्णानि, प्रजापतेर्गुणैः युक्तानि; सः ब्रह्मणः परमेश्वरस्य नाभिचक्रात् उद्भूतः। तस्य पूर्वपार्श्वे शुक्लवर्णः ब्राह्मण्यं सूचयति, दक्षिणपार्श्वे पीतः वैश्यत्वं चिन्त्यते। पश्चिमपार्श्वे भृङ्गपक्षसदृशवर्णः शूद्रत्वं दर्शयति, यथा मेरोः नामकर्म। उत्तरपार्श्वे रक्तवर्णः दृश्यते, यः क्षत्रियत्वं सूचयति; एवं वर्णाः निरूपिताः। सः स्वभावतः समवृत्तः, वर्णेन च परिमाणेन च; नीलमणिमयः, शुक्लः, दीप्तिमान्, सुवर्णमयः, मयूरपुच्छसदृशवर्णः, सुवर्णशिखरश्च। एते पर्वतराजानः सिद्धचरनैः सेव्यमानाः, तेषां मध्ये नवसहस्रपरिमाणविस्तारः स्यात्। तत्रैव मध्ये इलावृतं नाम क्षेत्रं, महमेरोः समुत्थितं, सर्वतः नवसहस्रविस्तीर्णम्। तस्यैव मध्ये महमेरुः धूमरहिताग्निसदृशः स्थितः; तस्य अर्धं दक्षिणतः, अर्धं च उत्तरतः। अत्र षट् वार्षपर्वताः प्रदेशाः; तेषां शिखरं प्रतिप्रदेशं योजनेन निर्दिष्टम्। प्रतिप्रदेशं द्विसहस्रयोजनोत्थानं, एषा जम्बूद्वीपस्य दीर्घता कथ्यते। पर्वतानां दीर्घता द्विशतसहस्रयोजनानि; नीलनिशधौ तयोः न्यूनौ; श्वेत, हेमकूट, हिमवत्, शिखरयुक्ताश्च तत्र गण्यन्ते। निशधः जम्बूद्वीपसमः, हेमकूटः तस्मात् द्वादशांशेन न्यूनः, हिमवान् च हेमकूटात् विंशत्यंशेन न्यूनः। हेमकूटः महापर्वतः अष्टाशीतिसहस्रयोजनपरिमितः, हिमवान् पर्वतः अष्टसहस्रयोजनविस्तीर्णः पूर्वपश्चिमतः। समवृत्तत्वात् द्वीपस्य, प्रदेशानां पर्वतानां च वृद्धिह्रासः वर्ण्यते; तथैवोत्तरेषु अपि। तेषु प्रदेशेषु जनवासः दृश्यते, ये पर्वतैः तीक्ष्णैः विषमैश्च परिवृताः। एते प्रदेशाः नद्यः विभक्ताः, परस्परं दुर्गमाः, तत्र सर्वविधानि भूतानि, नानाप्रकाराणि च वसन्ति। एषः हिमवत्प्रदेशः, यत्र भारतवंशः विद्यमानः; हेमकूटात् परतः किम्पुरुषाख्यं देशं वदन्ति। हेमकूटस्योपरि निशधः, यः हरिवर्षः कथ्यते; हरिवर्षस्योपरि इलावृतं, मेरुपार्श्वे स्थितम्। इलावृतात् परतः नीलाख्यः प्रदेशः, ततः प्रसिद्धं राम्यकं, राम्यकात् परतः श्वेतः हिरण्मयः, हिरण्मयात् परतः शृङ्गवान् कुरुसंज्ञकः। धनुषाकारे भूमौ द्वौ प्रदेशौ, दक्षिणोत्तराभिधानौ; चत्वारि च द्वीपानि, इलावृतं मध्ये, सर्वे चतुरश्रमुखाः। निशधस्य दक्षिणे यज्ञवेद्याः दक्षिणार्धः, शृङ्गवतः परे उत्तरार्धः कथ्यते। दक्षिणार्धे त्रयः प्रदेशाः, उत्तरार्धे अपि त्रयः; तयोर्मध्ये इलावृतं ज्ञेयम्, यत्र मेरुः स्थितः। नीलस्य दक्षिणे, निशधस्योत्तरे, उत्तिष्ठति महापर्वतः माल्यवान्, उत्तराभिमुखः। तस्य विष्कम्भः ऊर्ध्वता च द्विसहस्रयोजनमिता, दीर्घता च चतुस्त्रिंशत्सहस्रयोजनानि। तस्य पश्चिमे गन्धमादनः पर्वतः, यः माल्यवतः समः दीर्घता, ऊर्ध्वता, विष्कम्भेन च। एतयोर्मध्ये मेरुः सुवर्णमयः पर्वतः, समवृत्तः, चतुर्वर्णः, सुवर्णमयः, चतुरश्रः, उन्नतः च स्थितः। सर्वे तत्त्वानि, अव्यक्तानि, आपः चादयः, अव्यक्तात् भूमिपद्मं समुत्पन्नं, तस्य मेरुः कर्णिकाभूतः। चतुष्पद्मदलयुक्तं महत् प्रकटं पञ्चगुणं पद्ममुत्पन्नम्; तस्मात् सर्वे सृष्टिस्रोतांसि प्रवृत्तानि। अनेकैः प्राणिभिः, अनन्तकल्पान् जीवद्भिः, पुण्यकर्मभिः, जितेन्द्रियैः, महात्मभिः, परमपुरुषः प्राप्यते। महायोगी, महादेवः, जनार्दनः, यं जगत् ध्यायेत्, सः सर्वलोकव्यापी, अनन्तः, सर्वगतः, साकारः, अविनाशी च। तस्य रूपं न स्थूलं, न च मांसमज्जास्थिमयं; योगबलाधिपत्येन सः शुद्धसत्त्वमयं रूपं धारयति। तस्यार्थं नित्यं पद्ममुत्पन्नं लोके, कल्पशेषे कालक्रमः एवं प्रवर्तते। तस्मिन्नेव पद्मे देवदेवः चतुर्मुखः उत्पन्नः, प्रजापतिपतिः, ईशानः, जगदधीशः। तस्य पद्मस्य बीजसम्भवः यथावत् सृष्टिसहितः विस्तारतः वर्ण्यते। सा आपः विष्णोः शरीरं रत्नमण्डितं जाता, तस्मात् भूमिः उत्पन्ना, पद्मवद्विस्तीर्णा, वनैः आच्छादिता च।