श्रीरुद्रः प्राह – शृणु, द्विजश्रेष्ठ, अद्भुतं यत् कदाचित् सलिलेषु निमग्नः मया दृष्टं। पूर्वं ब्रह्मणा मया सृज्येति सृष्टः, तदा यथाविधि न अवबोधः आसीत्, अतः सलिलेषु निमग्नः अभवम्। तत्र एकक्षणं एकाग्रचित्तः अङ्गुष्ठमात्रं परमात्मानं ध्यायन् स्थितवान्। ततः सलिलात् दश एक च पुरुषाः उत्पन्नाः, प्रलयाग्नेः प्रकाशेन दीप्ताः, तेषां किरणैः जलं तापयन्तः। तान अहम् अपृच्छम् – “के यूयं सलिलात् दीप्तिमन्तः उत्पन्नाः, जलं तापयन्तः? क्व गमिष्यथ? कथयत।” एवम् उक्ताः तैः उत्तमपुरुषैः किञ्चित् न उक्तम्, त एव मौनं गत्वा निर्गताः। तदनन्तरं महापुरुषः महान् आकाशवत् दीप्तिमान्, कमलनेत्रः, प्रकटितः। तं अहम् अपृच्छम् – “कः त्वम्? कः एते पुरुषाः गताः? किमर्थं आगतः? कथय, नरश्रेष्ठ।” सः पुरुषः प्राह – “एते पूर्वं गताः पुरुषाः आदित्याः, ब्रह्मणा ध्याताः, तेजसा दीप्तिमन्तः। ब्रह्मा सृष्टिं सृजति, तस्मिन्नर्थे एते पुरुषाः सृष्टिपरिपालनाय गच्छन्ति। नात्र संशयः, देव।” शम्भुः पुनः अपृच्छत् – “भाग्यवान्, कथं एतद् त्वया ज्ञातम्? केन नाम्ना एतत् सर्वं प्रसिद्धम्? कथय, उत्सुकः अस्मि।” रुद्रेण एवम् उक्तः सः पुरुषः प्राह – “अहं नारायणः, सनातनः देवः, सलिलेषु शयानः। दिव्यदृष्टिं लभस्व, सावधानं मां पश्य।” तेन उक्ते अहम् तं अपश्यं – अङ्गुष्ठमात्रं सूर्यप्रभं, नाभौ कमलं। तत्र ब्रह्माणं अपश्यं, तस्य समीपे स्वं अपि ददर्शम्। तं महात्मानं दृष्ट्वा हर्षः अभवत्, मनः स्तुत्यां प्रवृत्तम्। तदा अहम् तं विश्वात्मानं जन्मन्युत्पन्नं, तपसा कृतध्यानस्मरणेन भक्त्या स्तुतिम् अकृवम्। रुद्रः प्राह – “अनन्ताय, शुद्धचित्ताय, नानारूपाय, सहस्रबाहवे, सृजते, सहस्रदीप्तये, विशालशरीराय, शुद्धकर्मणे नमः। शम्भवे, सर्वदुःखनाशकाय, सहस्रसूर्यवायुप्रभाय, चक्रपाणये, सर्वज्ञानधारिणे, नित्यनिष्कलङ्काय, सर्वदेवस्तुत्याय नमः। अनादिदेवाय, अच्युताय, शेषमौलये, सर्वव्यापिने, भूतनाथाय, महेश्वराय, वायुनाथाय, सर्वनाथाय, लोकनाथाय, भूमिनाथाय, विश्वनाथाय पुनः पुनः नमः। सलिलनाथाय, नारायणाय, विश्वहिताय, भूमिनाथाय, सर्वदृशे, सोमसूर्याय, अच्युताय, वीराय, सर्वव्यापिने, अद्भुतरूपाय, अमृताय, अव्ययाय नमः। नारायणाय, whose blazing circle opposes the flames of fire, protector, whose faces are everywhere—salutations to you, remover of the gods’ distress, immortal, imperishable; protect me, O Infallible One, who has sought your refuge. सर्वव्यापिने, तव अनेकानि मुखानि पश्यामि, मध्ये ब्रह्माणं पुरातनं लोकस्रोतः; तुभ्यं नमः, पितामहे। अनन्तसंसरचक्रे, देवादिदेव, केचित् सत्पथान्वेषिणः ज्ञानशुद्धचित्ताः त्वां प्राप्नुवन्ति; तस्मात् अहं किं वदामि, तव स्तोत्रे किं प्रयासः? यो त्वां प्रकृतिपरं वेत्ति, स सर्वज्ञः, बुद्धिश्रेष्ठः; तव गुणाः तेषु न विवेचनीयाः, तव विशालरूपं अतीव सूक्ष्मम् अपि। त्वं वाचोऽतीतः, मनसः अतीतः, इन्द्रियाणाम् अतीतः; कर्मणा न बध्न्यसे, नैककर्मनिष्ठः; संसारबन्धनात् मुक्तः – कथं त्वं ज्ञेयः, देवादिदेव? तव रूपं व्यक्तं च अव्यक्तं च, अतुलं, शुद्धचित्तैः यज्ञविहितैर् संसारच्छेदकैः प्राप्यते; तदा त्वं चतुर्भुजः अनुभूयसे। तव तद् परमं रूपं, आश्चर्यकारणं, देवैर् अपि न ज्ञायते; तस्मात् ब्रह्मा च अन्ये तव पुरातनं रूपं अवतारकथासु पूजयन्ति। महात्मन्, पद्मजः सृष्टिकर्ता अपि तव रूपं न पूर्णं वेत्ति; अहं तपसा शुद्धः तव पुराणर्षिं प्रथमं प्रपश्यामि। पद्मस्थः पितरं मम ज्ञायते, स प्राचीनानां स्रोतः; किन्तु अहं यथा त्वां न वेद्मि, तपशून्याः त्वां न प्राप्नुवन्ति। देव, ब्रह्मा च बुधश्रेष्ठाः अपि त्वां न जानन्ति; अज्ञानिनः त्वद्भक्त्याहीनाः ज्ञानं इच्छन्ति, किन्तु तेषां ज्ञानं न जायते, न वेदाः अस्ति, यद्यपि प्रसिद्धाः। प्रभो, वेदविदां विवेकः बहुजन्मानि तव प्रसादेन जायते; तव प्राप्ते मानवत्वं न अस्ति, न देवगन्धर्वपथः, न मोक्षः। त्वं विष्णुरूपः अतीव सूक्ष्मः; स्थूलः अपि, सर्वकर्मसिद्धिः; देव, स्थूलसूक्ष्मः, सुलभः, किन्तु विपरीतकर्मिणः नरकं पतन्ति। किं तव उक्तिः, यः विश्वं व्याप्य आकाशं, आत्मानं, सोमं, अग्निं, सूर्यं, भूमिं, वायुम्, तत्त्वानुसारं रूपाणि स्वभावेन व्याप्य स्थितः। प्रभो, तव स्तुतिं मम भक्तस्य विशेषतः स्वीकुरु; यथा आज्ञापितम्, सृष्टिं कुरु, सर्वज्ञत्वं दत्त्वा; विष्णवे नमः। यदि मानवः चतुराननः, दशकोटिमुखः, शुद्धचित्तः स्यात्, देवश्रेष्ठ, तव अनन्तगुणान् वर्णयितुं न शक्नुयात्; कृपया भव। ध्याननिष्ठस्य, शुद्धबुद्धेः, तव एकचित्तस्य, हृदयस्थः सदा त्वमेव; नमः तुभ्यम्, तवातिरिक्तं किञ्चित् नास्ति। एवं प्रभो, तव सर्वव्यापित्वं ज्ञात्वा, अहं स्तुतिं कृतवान्; संसारचक्रे विधिना, अच्युत, मां विशुद्धं कृत्वा, परमं मोक्षं दत्त्वा, नमः तुभ्यम्। एवं रुद्रस्य अनुभवः, तस्य स्तुतिः च, नारायणस्य दिव्यरूपस्य साक्षात्कारः च, ब्रह्मविष्णुस्वरूपस्य अद्वैतभावः च, वेदकर्मब्रह्मणां अभिन्नत्वं च, श्रुत्वा द्विजश्रेष्ठः हर्षितः अभवत्।