वराहपुराणम्

उच्चुष्मायै समर्पिताः, तीव्रस्वभाविनः, सदा सुरामांसप्रियाः, स्त्रीषु लम्पटाः, पापकर्मरताश्च ये जनाः, ते पृथिव्यां जन्म लभन्ते स्म। गौतमस्य शापेन तेषां कुलान्तर्गता द्विजातयः अपि जाताः, तेषु ये सुसंस्कृताः मम शास्त्रनिष्ठाश्च सन्ति। ये मम वंशं संशयं कृत्वा स्वर्गमोक्षयोः विचिकित्सन्ति, ते मूषिकयोनौ पतन्ति। प्राचीनकाले गौतमस्य अग्निना दग्धाः, अद्य मम आज्ञया ते द्विजातयः नरकं यान्ति—त्रुट्यर्थं नास्ति। एवं ब्रह्मपुत्रेभ्यः मया उक्तं, ते यथागतं निर्गता; गौतमः अपि शत्रुनाशकः शीघ्रं स्वगृहं प्रतिपेदे। ब्राह्मणाः, धर्मलक्षणानि मया युष्मभ्यं वर्णितानि; यः कश्चिद् एतेभ्यः विपरीतं आचरति, स पाखण्डनिष्ठः भवति। श्रीवराहः उवाच—अगस्त्यः सविनयं सर्वज्ञं सर्वकर्मणं सनातनं रुद्रं उपसृत्य पप्रच्छ। अगस्त्यः उवाच—त्वं, ब्रह्मा, विष्णुश्च त्रयः, त्रैवेद्य इति स्मृताः; दीप इव अग्निना युक्तः, सर्वत्र सर्वशास्त्रेषु व्याप्य स्थितः। त्रिनेत्र, कस्य काले भाग्यशाली प्रमुखः? कस्य काले परः? किम् वा ब्रह्मा? एतद् मे ब्रूहि, देव। रुद्रः उवाच—विष्णु एव परमं ब्रह्म, त्रैविध्येन इह कथ्यते; वेदान्तमार्गे मोहिताः तद् न जानन्ति। ‘विश्’ धातोः प्रवेशे ‘ष्णु’ प्रत्ययेन, विष्णुः सर्वदेवेषु नित्यं परात्मा। स विष्णुः दशधा स्तूयते, एकधा अपि, द्विज; स आदित्यः, योगबलसम्पन्नः, ऐश्वर्ययुक्तः। स परेश्वरः सदा दिव्यकर्माणि करोति, मानुषरूपं धारयन्; प्रतियुगे स मां स्तौति लोकमार्गप्रतिष्ठायै देवकार्यार्थं च। अहं च तस्मै प्रतिद्वापरे वरदः, द्विज; कृतयुगे श्वेतद्वीपे सदा तं स्तौमि। सृष्टिकाले चतुर्मुखं ब्रह्माणं स्तौमि, कालरूपं च भवामि; ब्रह्मा, देवाः, दानवाश्च कृतयुगे सदा मां स्तुवन्ति; देवाः भोगकामाः लिङ्गरूपेण मां यजन्ति। मुक्तिकामिनः सहस्रशिरसं भगवन्तं ध्यानयन्ति; स सर्वात्मा, नारायणः एव। ये द्विजश्रेष्ठाः सदा ब्रह्मयज्ञेन यजन्ति, ते ब्रह्माणं तुष्टवन्ति; वेदः ब्रह्मा इति घोषितम्। नारायणः, शिवः, विष्णुः, शंकरः, पुरुषोत्तमः—एतेषु नामसु परमं नित्यं ब्रह्म निगद्यते; मनीषिणः तं चिन्तायोग इति वर्णयन्ति। यद् पशूनां शमः यज्ञे, हविः समर्पणं च, तत् ‘ओम्’ इति प्रसिद्धम्; तत्राहं प्रतिष्ठितः। ब्रह्मा, विष्णु, महेश्वरः कर्मवेदेन संयुक्ताः; वयं त्रयः मन्त्रादिभिः अपि—त्रुट्यर्थं नास्ति। अहं विष्णुः, वेदाः, ब्रह्मा, क्रियाः अपि, स्थिरव्रत; एते त्रयः वास्तवतः एकः, बुधैः पृथक् न द्रष्टव्यः। यः पुनः अन्यथा मन्यते, पक्षपातपूर्वकं, स पापी रौरवनामकं घोरं नरकं याति। अहं ब्रह्मा, विष्णुः, ऋग्यजुःसामवेदाश्च; अत्र न कश्चन विभागः, द्विजश्रेष्ठ, सर्वेषाम्। रुद्रः उवाच—शृणु पुनः, द्विजश्रेष्ठ, कुतूहलसम्पन्न, यदद्भुतं जलान्तर्गतः अभवत्, महर्षे। पूर्वं ब्रह्मणा मया सृष्टः, सृष्टिम् कुरु इति उक्तः; तदा यथाविज्ञानं न प्राप्य, जलमग्नः अभवम्। तत्र एकक्षणं स्थित्वा, एकाग्रमनाः, परमेश्वरं पुरुषं अङ्गुष्ठमात्रं ध्यायन्। तदा जलात् दशैकपुरुषाः उत्पन्नाः, प्रलयाग्निसदृशतेजसः, स्वतेजसा जलं तापयन्तः। तान् पृच्छामि—‘के यूयं जलात् स्फुरन्तः तेजसा युक्ताः, जलं तापयन्तः? कुत्र गमिष्यथ, वदत।’ मया एवमुक्ताः, ते उत्तमपुरुषाः न किंचित् ऊचुः; एवं ते मौनिनः प्रस्थिताः, द्विजश्रेष्ठ। तत्पश्चात् महापुरुषः कश्चित् समुत्पन्नः, परमतेजस्वी, मेघसदृशः, पद्मलोचनः। तमपि पृच्छामि—‘कः त्वम्? के ते गता पुरुषाः? किमर्थम् अत्र आगतः? वद, पुरुषर्षभ।’ स पुरुषः उवाच—ये पूर्वं गताः तेजस्विनः, ते आदित्याः; ते ब्रह्मणा ध्याताः, भव्य, सृजनाय प्रस्थिताः। सृष्ट्यर्थं ब्रह्मा सृष्टिं करोति; तद्रक्षणाय एते प्रस्थिताः, न संशयः, देव। शम्भुः उवाच—‘भाग्यवन्, किमिदं त्वया ज्ञातम्? केन नाम्ना एष सर्वः प्रसिद्धः? वद, मम कौतूहलम्।’ एवं रुद्रेण पृष्टः, स पुरुषः प्रत्युवाच—‘अहं नारायणः, नित्यदेवः, सलिलाशयः।’ ‘दिव्यदृष्टिं ते ददामि; मां सम्यक् पश्य।’ इत्युक्त्वा, तदा अहं तमपश्यं। तस्मिन् क्षणे, अङ्गुष्ठमात्रं, सूर्यतेजोविभास्वरं, नाभौ पद्मयुक्तं तम् अपश्यं। तत्र ब्रह्माणं, आत्मानं च तस्य पार्श्वे अपश्यं; तं महात्मानं दृष्ट्वा, हर्षो मयि जातः, मनः स्तुतौ प्रववृते, द्विजसिंह। तदा तस्य रूपस्य जन्मनि, तपसा कर्मस्मृत्या भक्त्या च तं विश्वात्मानं स्तवं कृतवान्। रुद्रः उवाच—अनन्ताय, विशुद्धचित्ताय, नानारूपाय, सहस्रबाहवे, सहस्रकिरणप्रभाय, विशालदेहाय, शुद्धकर्मणे च, नमः।