मुनयः माम् ऊचुः—"कलेः युगे, सर्वे द्विजश्रेष्ठाः तव रूपे एव भविष्यन्ति, जटिलाः मुकुटिनश्च, मृतवत्स्वरूपधारिणः, मिथ्याश्रमध्वजिनश्च, भगवन्।" तेषां हितार्थं ते पुनः ऊचुः—"कृपया काचित् शास्त्रसमिता दीयताम्, येन अस्माकं संततयः कलेन पीडिताः धर्ममार्गं चरन्तु।" तैः एवमर्थितः पुरा, द्विजश्रेष्ठ, अहम् वेदविधिसंयुक्तां संग्रहसहितां समितिं निर्मितवान्। तस्मिन्संग्रहे 'निःश्वास' इति ख्याते, बभ्रवशाण्डिलगोत्रे समावेशः अभवत्; बैडालगोत्रीयः तु लघ्वपकारात् केवलं श्रवणमात्रेण निवृत्तः। अहं तु, द्विजश्रेष्ठ, तद्विज्ञानपूर्वकं तान् मोहयामास, यतः कलेः युगे अर्थकामिनः स्वशास्त्राणि रचयिष्यन्ति। निःश्वाससंहितायाम् एकं लक्षं संख्याम्, तदेव पशुपतदिक्षा, अत्र योगः अपि पशुपतः। अत्र यत् वेदमार्गात् अन्यत् उदेति, तत् क्षुद्रकर्म, तीक्ष्णं च अशुद्धं च विज्ञेयम्। ये कलेः युगे रुद्राश्रिता बैडालाः च, अर्थकामिनः च स्वशास्त्राणि रचयिष्यन्ति; तान् 'उच्छुष्मरुद्राः' इति विद्धि, अहम् तेषु न प्रतिष्ठितः। पुरा भैरवरूपेण मया देवकारणाय नृत्यं कृतम्; तेन तेषां क्रूरताकर्मणां सम्बन्धः। दानवविनाशकामः अहं कदाचित् घोरं हास्यं कृतवान्; तत्र पतिताः मम अश्रवः तैः अनन्तैः तीक्ष्णैः भूविप्रसूताः भविष्यन्ति। ते उच्छुष्मभक्ताः, घोराः, मद्यमांसप्रियः, स्त्रीषु लोलुपाः, पापकर्मरता इति भूमौ जायन्ते। गौतमशापात् द्विजाः तेषां वंशे जाताः, तेषु ये सत्कर्मणा मम शिक्षायाम् अन्विताः। ये च स्वर्गमोक्षयोः संशयात् मम वंशं दूषयन्ति, ते मारीच्यलोकं पतन्ति। पूर्वं तु गौतमाग्निना दग्धाः, अधुना मम आज्ञया ते द्विजाः नरकं यास्यन्ति—अत्र विचारः न आवश्यकः। एवं मया ब्रह्मपुत्रेभ्यः उक्तं, ते यथागतं प्रस्थिताः; गौतमश्च रिपुघ्नः शीघ्रं स्वगृहं गतः। ब्राह्मणाः, एष धर्मलक्षणं मया वर्णितम्; यः तद्विपरीतं आचरति, सः पाखण्डे प्रवर्तते। श्रीवराह उवाच—अगस्त्यः सविनयं सर्वज्ञं सर्वकर्माणं सनातनं रुद्रं उपसृत्य पप्रच्छ। अगस्त्यः उवाच—"त्वं ब्रह्मा विष्णुश्च त्रयः, त्रैविद्यः स्मृतः; दीप इव अग्निना युक्तः, सर्वत्र सर्वशास्त्रेषु स्थितः।" "कस्मिन्काले त्र्यम्बक, भगवतः श्रेष्ठता? कस्मिन्काले पारम्यं? उत ब्रह्मणा? तद्वद देव।" रुद्र उवाच—"विष्णु एव परं ब्रह्म, अत्र त्रिधा उक्तं; वेदान्तमार्गे मोहिता एतत् न जानन्ति। 'विश्' धातोः ष्णु प्रत्यये, विष्णुः सर्वदेवतासु नित्यं परात्मा।" सः विष्णुः दशधा एकधा च स्तूयते, द्विजश्रेष्ठ; सः तेजस्वी आदित्यः, योगयुक्तः ईश्वरः। सः परः प्रभुः दिव्यकृत्यं करोति, मानुषं रूपं धारयन्; प्रतियुगे सः मम स्तुतिं करोति लोकमार्गस्थापनाय, देवकार्यसिद्धये। अहमपि तस्मै प्रत्येकं द्वापरे वरदः; कृतयुगे श्वेतद्वीपे सदा तं स्तौमि। सृष्टिकाले चतुर्मुखं स्तौमि, कालरूपेण तिष्ठामि; कृतयुगे ब्रह्मा देवासुराः मां सदा स्तुवन्ति; देवाः काम्यकर्मणि लिंगरूपेण मां पूजयन्ति। मोक्षकामिनः सहस्रशिरसं विष्णुं मनसा पूजयन्ति; स एव सर्वात्मा, भगवान् नारायणः। ये द्विजश्रेष्ठाः सदा ब्रह्मयज्ञेन पूजयन्ति, ते ब्रह्माणं तुष्यन्ति; वेदः ब्रह्मा इति कथ्यते। नारायणः, शिवः, विष्णुः, शंकरः, पुरुषोत्तमः—एतैः नामभिः परं नित्यं ब्रह्म निर्दिश्यते; तद्विदः तद् 'चिन्तायोग' इति वदन्ति। पशुशान्तिः हविर्दानं च यज्ज्ञे 'ओम्' इति प्रसिद्धं; तत्र अहं प्रतिष्ठितः। हे ब्राह्मण, ब्रह्मा, विष्णु, महेश्वरः कर्मवेदसंयुक्ताः; वयं त्रयः मन्त्रादिषु अपि तिष्ठामः—अत्र न विचारः। अहं विष्णुश्च, वेदाः, ब्रह्मा, कर्म च, स्थिरव्रत; एते त्रयः वास्तवतः एकः, न पृथक् ज्ञेयाः। यः अन्यथा मन्यते, पक्षपातेन, स पापी रौरवनामकं घोरं नरकं गच्छति। अहं ब्रह्मा, विष्णुश्च, ऋक्सामयजुर्वेदाः अपि; अत्र न कश्चित् विभागः, द्विजश्रेष्ठ, सर्वेषाम्। रुद्र उवाच—"शृणु पुनः, द्विजश्रेष्ठ, कुतूहलयुक्त, अद्भुतं यद्भूतपूर्वं जलान्तर्गतः सञ्जातम्।" पुरा ब्रह्मणा सृष्टः, 'सृज प्रजाः' इति उक्तः; किंतु अविज्ञाय जलमग्नः अभवम्, द्विज। तत्र एककाले, एकाग्रचित्तः, अंगुष्ठमात्रं पुरुषं परमेश्वरं ध्यानं कृत्वा स्थितवान्। ततः जलात् दश पुरुषाः एकश्च, प्रलयाग्निसदृशतेजसः, स्वतेजसा जलं तापयन्तः उत्पन्नाः। तांश्चाहम् अपृच्छं—"यूयं के? जलात् प्रभया युक्ताः, जलं तापयन्तः; कुत्र गमिष्यथ, वदत?" मया एवमुक्ताः ते उत्तमपुरुषाः किंचिदपि न ऊचुः; एवं ते मौनिनः प्रस्थिताः, द्विजश्रेष्ठ। तेषां पश्चात् महापुरुषः प्रादुरासीत्, अतिशयतेजस्वी, मेघसदृशवपुः, पद्मलोचनः।