श्रूयताम्, भगवन्, यथा पुरा सर्वयज्ञैः पूजितः स भगवान्, यस्मात् सर्वमिदं विश्वं समुत्पन्नं, येन च सर्वे देवाः सहितं सदा लीयन्ते, स एव नारायणः परदेवो जनार्दनः सत्त्वस्वरूपः, स भगवान् त्रिधा स्वरूपेण स्वयमेव सृष्टिं चकार। तत्र रजस्तमसि युक्तः स महाबलवान् सत्त्वात् रजः प्रमुख्येन ब्रह्माणं पद्मासनं नाभिपद्मात् ससर्ज। पुनः स एव रजस्तमसि युक्तः मामपि, प्रभो, असृजत्; तत्र सत्त्वं हरिः देवः, हरिरेव परमं पदम्। यः सत्त्वराजसि युक्तः स ब्रह्मा पद्मसम्भवः, स एव देवः चतुर्मुखः; यद् रजस्तमसि युक्तं तदहमेव न संशयः। सत्त्वं रजस्तमः इति त्रयं त्रैगुण्यं कथ्यते; सत्त्वेन जीवः मुच्यते, सत्त्वमेव नारायणस्वरूपम्। रजसा सत्त्वसंयुक्तेन सृष्टिर्भवति, रजः प्रमुख्येन; एष पितृपरम्परा सर्वशास्त्रेषु कीर्तिता। यत्किञ्चिद्वैदिकात् कर्म शास्त्रानुगमात् क्रियते, तद्घोरं, अधमपुरुषेभ्यः कथ्यते। यत्कर्म रजसः हीनं, यच्च शुद्धं तामसं, तद् दुःखाय नराणां लोकेऽस्मिन्परे च। सत्त्वेन जीवो मुच्यते, सत्त्वं नारायणस्वरूपम्; नारायणः भगवाँश्च यज्ञरूपेण प्रकाशते। कृतयुगे नारायणः शुद्धसूक्ष्मरूपेण पूज्यते; त्रेतायां यज्ञरूपेण, द्वापरे पाञ्चरात्रविधिना। कलौ तु मया प्रदिष्टमार्गेण, नानारूपैः तामसैः चोपायैः, परमात्मा जनार्दनः द्वेषयुक्तया चेतसा पूज्यते। नास्ति तस्मात् परो देवो, न भविष्यति; यः विष्णुः स एव ब्रह्मा, यः ब्रह्मा स एव अहम्। त्रिषु वेदेषु, अस्मिन्यज्ञे, वेदेषु हविः प्रतिष्ठितम्; द्विजश्रेष्ठ, यः अस्माकं त्रयाणां भेदं करोति, स पापकृत् दुष्टबुद्धिः, दुःखं प्राप्नोति। शृणु च मे, अगस्त्य, यथापूर्वं कलौ पुरुषा हरौ भक्तिं न कुर्वन्ति। ये पृथिव्यां वासिनः पूर्वं जनार्दनं पूजयित्वा भूवर्लोकं प्राप्नुवन्ति; ये तत्र वसन्ति केशवं पूजयित्वा स्वर्गं यान्ति, क्रमशः मोक्षं लभन्ते। एवं सर्वेषु लोकेषु मोक्षावस्थायां प्राप्तायां, योज्याः स्वर्गाय, देवाः तदा हरिं भक्त्या पूजयामासुः। स सर्वव्यापी सनातनः प्रादुरभूत्, उवाच च—"किं कर्तव्यम्, योगिश्रेष्ठ देवश्रेष्ठ?" इति। ते देवाः तं देवेशं प्रणम्य प्राहुः—"देवदेव, सर्वे जनाः मोक्षमार्गे स्थिताः; सृष्टिः कथं भविष्यति, के च नरकेषु वत्स्यन्ति?" एवं देवैः पृष्टः जनार्दनः प्रत्युवाच—"त्रिषु युगेषु बहुषु च, जनाः मामुपेयुः। अन्त्ये काले मयि भक्ताः दुर्लभा भविष्यन्ति; शीघ्रं मोहं सृजामि, येन जनाः मोहिताः स्युः। त्वं च, महाबाहो रुद्र, मोहशास्त्राणि निर्मुणुहि; अल्पप्रयत्नेन महाफलप्रदर्शकानि। मायां विपरीतान् चाचारान् दर्शय, तैः शीघ्रं सर्वान् जनान् मोहय, महेश्वर!" एवं उक्त्वा तदा तेन परमेश्वरेण मम तत्त्वं तत्क्षणाद् गुह्यं कृतम्, पुनः प्रकाशितम्। तस्मात् प्रभृते, उत्तमपुरुष, मया निर्मितशास्त्रेषु जनाः सामान्यतः प्रवृत्ताः। ये वेदमार्गानुसारं नारायणं एकत्वेन पश्यन्ति, ते मुच्यन्ते। ये मां वा ब्रह्माणं विष्णोः पृथग् विन्दन्ति, द्विजश्रेष्ठ, ते पापकृतः नरकं यान्ति। ये वेदमार्गं परित्यज्य मया दर्शितं शास्त्रं सिद्धान्तविप्रतिपत्तिपूर्वकं, तेषां मोहायैव। एष बन्धः पशुभावः; तस्य निवृत्तौ पशुपतशास्त्रं वेदसमाख्यं जायते। अहं वेदार्थस्वरूपः, मम तत्त्वं नान्यैः शास्त्रैः न च तेषां व्याख्याभिः ज्ञायते, केवलं वेदेन, विशेषतः ब्राह्मणैः, मुनिश्रेष्ठ। अहं त्रयः कालाः, मुनिश्रेष्ठ, यथा ब्रह्मा विष्णुश्च; त्रयः गुणजाः, त्रयो वेदाः, त्रयः चाग्नयः। त्रयः लोका, त्रिसन्ध्याश्च, त्रयो वर्णाः; यज्ञास्त्रिधा, त्रिविधं जगत् बद्धम्। य एवं वेद, मुनिश्रेष्ठ, परमं नारायणं, द्वितीयं पद्मसम्भवम्, तृतीयं माम्, स गुणैः श्रेष्ठं मां वेत्ति, अन्यत् तु मोहमेव। एवं श्रुत्वा, अगस्त्य उवाच—"ततः सर्वे देवाः मुनयश्चाहम्, राजन्, तं पिनाकिनं प्रणेमुः। प्रणिपत्य तं देवम्, राजन्, दृष्ट्वा रुद्रदेहान्तर्गतं पद्मयोनिं ददृशिम। तस्य हृदि तु नारायणं, सूक्ष्मं रजःकणसमप्रमाणं, तप्तहेमप्रभं, भवदेहात् प्रकाशितं ददृशिम। तम् दृष्ट्वा सर्वे सत्रिणः मया सह विस्मयं जग्मुः; जयघोषा: साम, ऋच, यजुःस्वरैः चक्रुः। ततः तं देवं पृष्टवन्तः—"भगवन्, किमेतत्? एके रूपे त्रिरूपत्वं दृश्यते।" रुद्र उवाच—"अस्मिन्यज्ञे, यद् हविः महर्षिभिः मम उद्देशेन दीयते, तत् त्रयः वयम्, कविश्रेष्ठ, पृथक् भागं प्राप्नुमः। मुनिश्रेष्ठाः, अस्माकं भावभेदः नास्ति; ये सम्यग्दर्शिनः, ते सम्यक् पश्यन्ति, विपरीते तु बहवः अन्यद् दृष्टिं कुर्वन्ति।