वराहपुराणम्

सदा अहं नित्ययज्ञपुरुषं नमामि, यस्य दन्ताः शोभमानाः, यस्य चक्षुषी चन्द्रसूर्यौ, यस्य उदरं वर्षस्य उत्तरायणदक्षिणायनयोः द्वयोः स्वरूपम्, यस्य रोमाणि कुशा, यस्य शक्तिः समिधः। तस्य देहेन स्वर्गभूम्योः मध्ये व्याप्तं, दिशः अपि तेन व्याप्यन्ति; तं श्रेयांसं लोकबीजं जनार्दनं सदा नमामि। देवदानवयोः जयपराजयार्थं प्रत्येक युगे अनादिः परमेश्वरः स्वं आद्यं शरीरं सृजति; तं यज्ञमूर्तिं नमामि। त्वं मायामयीं तीक्ष्णां शक्तिं धारयन्, शुद्धरश्मिसंपन्नं चक्रं विजयाय वहसि; चतुर्भुजः गदां खड्गं शार्ङ्गधनुषं च धारयति; तं यज्ञमूर्तिं सदा नमामि। कदाचित् सहस्रशीर्षा, कदाचित् पर्वतसमः, कदाचित् रजःकणसमः; तं नित्ययज्ञपुरुषं सदा नमामि। चतुर्मुखः सर्वसृष्टिकर्ता, रक्षायां चक्रधारी, संहाराय कालाग्निसमः; तं यज्ञमूर्तिं सदा नमामि। संसारचक्रगत्यर्थं पूज्यः, सर्वव्यापी, सनातनः, योगिभिः ध्यान्यः, अपरिमेयः; तं यज्ञमूर्तिं सदा नमामि। अहं तव मनः साक्षात् अर्पितवान्; यदा तव स्वरूपे तव तत्त्वं स्पष्टं दृश्यते, तदा मे मनः स्थिरं भवति, अन्यत् न जानाति; त्वं मे शुद्धभक्तिं रक्ष। एवं उक्ते, अग्निशिखासदृशं तेजः तस्य पुरतः प्रादुरभवत्; तस्मिन् राजा मनः स्थिरं कृत्वा प्रविष्टः, यज्ञमूर्तौ लयं प्राप्तवान्। ततः पृथ्वी उवाच— हे देव, यदा वसु: उत्तमः रैभ्यः च संशयरहितत्वं प्राप्तवन्तौ, आङ्गिरसस्य वचनं श्रुत्वा, किं तौ कृतवन्तौ? श्रीवराह उवाच— स धर्मज्ञः वसु: स्वं राज्यं शासन्, बहून् महायज्ञान् महादानैः अकुरुत्। स राजा तं आत्मन्यभिन्नं मन्यन्, हरिं नारायणं देवेशं विधिवत् पूजयामास। कालात्, राज्यसुखान् उपभोग्य, तस्य मनः द्वैतस्य अन्तं प्राप्तम्। ततः शतभ्रातृणां मध्ये श्रेष्ठं पुत्रं विवस्वन्तं स्वराज्ये स्थाप्य, स तपोवनं गतः। तत्र पुष्करं नाम तीर्थं, पुण्येषु सर्वश्रेष्ठं, यत्र केशवः पुण्डरीकाक्षः भक्तैः पूज्यते। तत्र काश्मीरराजः वसु: राजर्षिः अतितीव्रं तपः कृत्वा तनुं क्षीणवान्। स बुद्धिमान् राजा पुण्डरीकाक्षस्य परमं स्तोत्रं भक्त्या जपन्, निष्पापं नारायणं तुष्टुमिच्छन्; स्तोत्रान्ते स राजश्रेष्ठः तेन सह योगं प्राप्तवान्। पृथ्वी पुनः पप्रच्छ— हे प्रभो, पुण्डरीकाक्षस्य परमं स्तोत्रं कथं स्मृतम्? किम् स्वरूपम्? सत्यम् वद। श्रीवराहः उवाच— नमस्ते पुण्डरीकाक्ष, नमस्ते मधुसूदन, नमस्ते लोकनाथ, नमस्ते तीक्ष्णचक्रधारिन्। नमः पुण्डरीकाक्षाय विश्वरूपाय महाबाहवे वरदाय, सर्वव्याप्यतेजसे, ज्ञानाज्ञानस्वरूपाय। नमः मधुसूदनाय आद्याय महेशाय वेदाङ्गाधिपाय गम्भीराय देवेशाय। नमः कमलनयनाय विश्वरूपाय महारूपाय ज्ञानमूर्तये त्रिरूपाय देवपालकाय। नमः परमात्मने सहस्रशीर्ष्णे सहस्राक्षाय महाबाहवे, यः विश्वं व्याप्य स्थितः। नमः विष्णवे नित्याय विजयाय शरणाय रक्षाय मेघश्यामाय चक्रधारिणे। नमः हरये शुद्धाय सर्वव्यापिने नित्याय आकाशरूपाय पुरातनाय सत्-असत्-विवर्जिताय। हे अच्युत, त्वत्तः अन्यत् न पश्यामि; चराचरं सर्वं त्वया व्याप्यं पश्यामि। एवं वदत: तस्य शरीरात् एकः पुरुषः प्रादुरभवत्— मेघश्यामः, तीक्ष्णः, भीषणः। तस्य रक्ताक्षः, ह्रस्वः, दग्धस्तम्भवर्णः, स अञ्जलिं कृत्वा स्थितः, उवाच— “हे राजन्, किं करवाणि?” राजा पप्रच्छ— “त्वं कः? किं कारणम्? किमर्थम् आगतः? वद, हे व्याघ्र, ज्ञातुमिच्छामि।” व्याघ्र उवाच— “हे राजन्, पूर्वे काले कलियुगे, दक्षिणदेशे जनस्थानस्थः धर्मसम्भूतः राजा आसीः। एकदा, अश्वैः सहितः, वनं प्रविष्टवान्, मृगवधाय। तत्र, अन्यकामनया प्रेरितः, दूरात् दण्डेन, मुनिं मृगवेषधारिणं हत्वा भूमौ पातितवान्। ब्राह्मणस्य मृत्युना, त्वं हृष्टः, ‘हरिणा मृगः हतः’ इति मन्यसे, मृगं एव दृष्ट्वा। तं दृष्ट्वा, ते इन्द्रियाणि मनश्च विक्षिप्तानि, गृहं प्रत्यागत्य, अन्यस्मै उक्तवान्। पुनः, कतिपयदिनेषु, ब्रह्महत्या पापात् भीतः, रात्रौ चिन्तयन्, ‘किं कुर्यां प्रायश्चित्ताय, यथा पापात् विमुक्तः स्याम्?’ इति। ततः, एकदा, नारायणं ध्यानयित्वा, शुद्धद्वादशीदिने उपवासं कृतवान्। शुभदिने, ‘नारायणः मयि प्रसन्नः’ इति उक्त्वा, विधिपूर्वकं गौः दत्तवान्; किन्तु मृतः तत्र क्षणात् उदरपीडया पीडितः। द्वादशीव्रतस्य सम्पूर्णनास्य कारणं वक्ष्यामि— तव धर्मपत्नी नारायणी तस्य कारणम् आसीत्। सा कण्ठक्लिष्टं उच्चार्य, तव भाग्यं एककल्पपर्यन्तं विष्णुनगर्यां जन्म अभवत्। अहं तव शरीरे स्थित्वा, सर्वं अनन्तं जानामि; ब्रह्महत्या दुःखेन पीडितः, इति मे चिन्तनम्।