तत्र अहम् भूमौ स्थितः तं मुनिं अपश्यं; तस्य महात्मनः हुंकारस्य शब्दात् भूमिं विदार्य पञ्च कन्याः पातालात् उत्पन्नाः। तासु एकया सुवर्णासनं समर्पितं, अन्यया हस्तयोर् जलं दत्तं। तृतीयया पादौ गृहीत्वा प्रक्षालितौ; शेषे द्वे पार्श्वयोः उत्तमचामरं धारयन्त्याः स्थिते। पुनः स महातपस्वी हुंकारं कृतवान्; तस्य शब्दात् सुवर्णपात्रं योजनविस्तीर्णं उत्पन्नं, तत्र झीलमध्ये मकरः प्रविष्टः। तस्मिन पात्रे शतशः शुभा कन्याः सुवर्णकलशैर् आगताः; तद् दृष्ट्वा स मुनिः माम् उवाच—"सर्वं स्नानार्थं ते सम्पादितं, ब्रह्मन्; त्वं पात्रे प्रविश्य स्नानं कुरु, महाभाग।" तस्य आदेशात् अहम् तद् झीलपात्रे प्रविष्टः; प्रविशन् पात्रं जलमध्यं गतम्। जलमग्नः इति मत्वा, ततः उद्गतः, अदृष्टपूर्वं लोकं अपश्यम्। तत्र विस्तीर्णं उत्तमं नगरं दृष्टवान्—विशालमार्गैः, शुद्धहृदया जनैः, ज्ञानिनः आत्मनिष्ठैः, धर्मस्थितैः प्राचीनराजैः सेवितम्। तद् दुर्गं, संसारपथात् अगम्यं, पातालान्तरे स्थितम्, शुक्लवस्त्रधारिभिः पाशहस्तैः पुरुषैः, विविधगजाश्वसमूहैः परिवृतम्। तत्र सरांसि, विविधपद्मैः शालिनी, नीलोत्पलैः, विविधपक्षिसमूहैः कूजितानि; पद्मपत्रेषु मधुकरीणां गुंजनं बहुविधगीतवत् श्रूयते। तटेषु कैलासशिखरप्रतीकानि गृहाणि, बहुप्रभापद्मैः भूषितानि, पुण्यजनैः निवासितानि, द्विजैः देवैश्च पूजितानि। पद्मानि मधुकरीभारात् नित्यम् कम्पन्ति; सरांसि मध्ये द्विजाः मधुरस्वरैः वेदमन्त्रान् पठन्ति। तेषां शरीराणि शुक्लपद्ममालाभिः भूषितानि, उत्तरीयाणि सुकुमाराणि, पक्षिसमूहैः पूर्णानि; तत्र बहुषु सरांसिषु द्विजाः यज्ञविधिं पठन्ति। तत्र विचरन् अहम् दिव्यकन्यासमूहान् अपश्यम्, तथा विद्याधरकन्याः स्नानार्थम् आगताः। पुनः विचरन्, राजन्, अन्यं सरः शुद्धजलम् अपश्यम्; तस्य तटे पूर्ववत् कुटीरम् अपश्यम्। तत्र प्रविश्य, तपस्विनं स्थितम् अपश्यं; समीपं गत्वा नमस्कृत्य, स स्मितं कृत्वा, अद्भुतबलः, मम प्रति उवाच—"ब्रह्मश्रेष्ठ, पूर्वं दृष्ट्वा अपि मां न जानासि? किम् मोहवशात् इमं लोकं पश्यसि?" "एष लोकः, देवैर् अपि अदृष्टः, त्वया मया प्रकटितः, द्विजश्रेष्ठ, तव हिताय, स्नेहात्। पश्य, महर्षे, मम लोकसंपदः—दधिमण्डस्रोतांसि, क्षीरनद्यः, घृतपूर्णानि सरांसि। गृहाणां स्तम्भाः सुवर्णरत्नमयाः, भूमिः रत्नसंकुला, पद्मरागवत् दीप्तिमती, पारिजातसंपन्ना, यक्षकिन्नरैर् सेविता।" एवं उक्तः तेन तपस्विना, राजन्, मम हृदयम् आश्चर्येण पूर्णम् अभवत्; तं पुनः पप्रच्छम्। "भगवन्, तव लोकः सर्वेषु लोकेषु श्रेष्ठः; ब्रह्मलोकं, इन्द्रलोकं च सर्वं दृष्टवान्। एष लोकः नूतनः इव मे दृश्यते, तपोबलसम्पन्न, ऐश्वर्यदीप्त, महाप्रासादरत्नसमूहयुक्तः। पुण्यसरांसि, शुद्धापः, विशेषतः पद्मैः—तव लोकम् अपश्यम्, महर्षे, अद्भुतम्।" "एवं लोकः कथम् अभवत्? तत्र त्वं कथं स्थितः? कारणं कथय, भगवन्, त्वं कः, ऋषिसत्तम। इलावृतप्रदेशे सरस्तटे त्वां दृष्टवान्; तत् सरः, सा कुटी—अस्य स्वर्णप्रासादयुक्तस्य लोके तव स्थानं किम्?" एवं मया पृष्टः, स महर्षिः यथावत् उवाच—"शृणु, राजन्। अहम् नारायणः, नित्यदेवः, आपरूपधारी; येन त्रैलोक्यं चराचरं व्याप्तम्। यत् परमेण परमेश्ठिनरूपं दृष्टवान्, अहम् सः, वरुणनामधेयः, परमं नारायणः। पूर्वे जन्मसप्तके त्वं मां उपासितवान्; तस्मात् त्रिलोकनाशे अपि त्वमेव मया वरः।" एवं उक्त्वा, अहम् निद्रालसः भूमौ पतितः, ततः क्षणेन पुनः उत्थितः। राजन्, दृष्टवान् स मुनिः, तत् नगरम्; ततः स्वयम् मेरुशिखरे आत्मानम् अपश्यम्। सप्तसिन्धून्, मुख्यपर्वतान्, सप्तद्वीपसमेतां भूमिं अपश्यम्। अद्यापि अहम् तं परमं लोकं ध्यानयन् स्थितः; मनसि चिन्तयामि—"कदा तं लोकं प्राप्स्यामि?" एवं, राजन्, तव प्रति परमेश्वरस्य अद्भुतकथां, मम शरीरस्य यथावृत्तम् आख्यातम्; किं अन्यत् श्रोतुम् इच्छसि? भद्राश्व उवाच—"भगवन्, तं लोकं अदृष्ट्वा तव किम् आसीत्? व्रतं, तपः, वा धर्मः किं तेन प्राप्तम्? हरिं भक्तिरेण उपास्य, केन बुद्धिमान् लोकान् इच्छेत्? हरिपूजायां सर्वे लोकाः हस्तगताः इव स्युः।" एवं चिन्तयन्, राजन्, अहम् शतवर्षं नित्यं विष्णुम् यज्ञैः, दानसम्पन्नैः, उपासितवान्। दीर्घकालात् अनन्तरं, राजशार्दूल, यज्ञकर्मणि देवदेवम् जनार्दनम् पूजयन्, देवाः इन्द्रसहिताः आहूताः समागताः।