सर्वदेवान् सहितः स राजा दिव्यं मानससरोवरं जगाम। तत्र सरःमध्ये विशालं श्वेतपद्मं ददर्श। तस्य पद्मस्य मध्ये अङ्गुष्ठमात्रः परमपुरुषः रक्तवस्त्रधारी, द्विबाहुः, तीव्रतेजस्वी तिष्ठति स्म। तं दृष्ट्वा राजा सारथिं सम्बोधितवान् – "एतत् पद्मं मम आनय। यदि अहं एतत् सर्वेषां लोकानां पुरतः शिरसि धारयिष्यामि, तदा अहं प्रशंसनीयः भविष्यामि। अतः शीघ्रं आनय।" राजस्य आज्ञया सारथिः सरःमध्ये प्रविश्य तद् पद्मं ग्रहीतुं आरब्धवान्। पद्मं स्पृशति च, तत्र महती शब्दः उत्पन्नः। तस्य शब्देन भयभीतः सारथिः पतितः मृतः च अभवत्। तस्मिन्नेव क्षणे, तस्य शब्दस्य प्रभावात् राजा कुष्ठरोगेण पीडितः, वर्णहीनः, बलविक्रमविहीनः च अभवत्। स्वयं एवं व्यथितः स उत्तमपुरुषः दुःखातुरः तत्र स्थित्वा चिन्तयामास – "किमिदं?" इति। तस्य चिन्तयतः ब्रह्मपुत्रः महातपस्वी वसिष्ठः तत्र आगत्य पृच्छति स्म – "हे राजसिंह! किमिदं ते शरीरे अभवत्? किम् कर्तव्यम्? वद यथा पृच्छामि।" महात्मना वसिष्ठेन एवमुक्तः राजा पद्मस्य सर्वं वृत्तान्तं निवेदितवान्। ततः वसिष्ठः उक्तवान् – "यदि त्वं धर्मतः आचरिष्यः, तदा स्थितः अस्याः। अधर्माचरणेन ते कुष्ठरोगः अभवत्।" एवमुक्तः राजा कम्पमानः अञ्जलिं कृत्वा पृच्छति स्म – "कथं धर्मोऽधर्मः कृतः? कथं कुष्ठरोगः मे अभवत्? एतद् ब्रूहि।" वसिष्ठः अवदत् – "एतत् पद्मं ब्रह्मोद्भवम् इति त्रैलोक्ये प्रसिद्धम्। तस्य दर्शनमात्रेण सर्वदेवदर्शनं भवति। एषः प्रत्येकषट् मासे दृश्यते। तस्य दर्शनमात्रेण यदि मानवः जलं प्रविशति, सर्वपापात् विमुक्तः परममोक्षं प्राप्नोति। ब्रह्मणः पूर्वरूपं जलमध्ये स्थितम्। तस्य दर्शनं जलप्रवेशः च संसारात् मोक्षं ददाति। तव सारथिः तस्य दर्शनं कृत्वा जलं प्रविश्य गतः; त्वं पुनः तद् पद्मं ग्रहीतुं प्रविष्टवान्। अतः दुष्टचित्त, पापात्मन्, कुष्ठरोगः ते अभवत्। दर्शनं कृत्वा मया 'धर्मात्मा असि' इति उक्तम्। परन्तु त्वं मोहं प्राप्तः, अतः 'न धर्मात्मा असि' इति उक्तम्। अहं ब्रह्मपुत्रः, अहं परमेश्वरं पश्यामि, प्रतिदिनं अत्र आगच्छामि, त्वं पुनः तं दृष्टवान्। देवाः अपि एतत् पद्मं श्रेष्ठं सुवर्णमयं इति वदन्ति। मानससरोवरस्थं ब्रह्मपद्मं हरिं च दृष्ट्वा, तं परमं ब्रह्म प्राप्नोमः, यत्र गत्वा पुनरागमनं न भवति। शृणु कुष्ठरोगस्य अन्यं कारणम् – सूर्यः अस्मिन्पद्मयोने स्थितः। तं सत्यं दृष्ट्वा, एषः सनातनः परमात्मा, अहं तं शिरसि भूषणरूपेण धारयामि। एवं तव वचनैः देवेन पापं प्रकाशितम्। अतः, बुद्धिमन्, केवलं तं पूजयं।" इत्युक्त्वा वसिष्ठः दिव्यं सूर्यपूजनं, आरोग्यव्रतम्, तस्य विधिं विवृणोत्। राजा अपि श्रद्धया तद्व्रतं कृत्वा, त्वरितं आरोग्यं प्राप्तवान्, परमं सिद्धिं च। ततः अगस्त्यः उवाच – "अद्य अहं तव पुत्रलाभाय शुभं व्रतं संक्षेपेण कथयामि। शृणु। भाद्रपदमासे कृष्णपक्षे अष्टम्यां उपवासः पुत्रलाभव्रतम्। षष्ठ्यां संकल्पः, सप्तम्यां देवकीगर्भस्थं हरिं मातृभिः सहितं पूजयेत्। अष्टम्यां शुद्धप्राते भक्त्या हरिं पूजयेत्, गोविन्दं विधिवत्। ततः यव, तिल, घृत, दधि मिश्रितं हविः दद्यात्, ब्राह्मणान् श्रद्धया भोजनं दद्यात्, दानेन च। ततः उत्तमं बिल्वफलम् आदौ भक्षयेत्, अनन्तरं यथेष्टं स्वादु, तैलयुक्तं च। एवं मासे मासे व्रतं कृत्वा, पुत्रहीनः अपि कृष्णाष्टमी उपवासेन निश्चितं पुत्रं लभते। एतत् श्रूयते – शूरसेनः पुत्रहीनः, हिमवद्वन्यां तपः कृतवान्। तस्य तपस्याः देवः व्रतं प्रकाशितवान्, राजा तद्व्रतं कृत्वा पुत्रं प्राप्तवान्। स वसुदेवः भाग्यवान्, बहुस्वाध्यायकृत्, परमं मोक्षं प्राप्तवान्। एवं कृष्णाष्टमीव्रतं तव उक्तम्। वर्षान्ते कृष्णवर्णौ गौ द्विजाय दद्यात्। एतत् पुत्रलाभव्रतं मया उक्तम्। तस्य पालनात् सर्वपापविमुक्तिः। अथ अगस्त्यः पुनः उवाच – "अद्य वीर्यलाभाय परमं व्रतं कथयामि। तेन भीरुः अपि क्षणात् महान् वीर्यं प्राप्नोति। अश्वयुजमासे शुद्धनवम्यां उपवासः, सप्तम्यां संकल्पः, अष्टम्यां संयमः। नवम्यां राजा भक्त्या प्रथमं पिठं दद्यात्, ब्राह्मणान् श्रद्धया भोजनं दद्यात्, देवीं दुर्गां महामायां महाबलां पूजयेत्। एवं संवत्सरपर्यन्तं विधिवत् व्रतं कृत्वा, व्रतान्ते कन्याभिः यथाशक्ति भोजनं दद्यात्।" एवं अगस्त्यवचनानुसारं, राजा विविधानि व्रतानि श्रद्धया कृत्वा, आरोग्यं, पुत्रलाभं, वीर्यं च प्राप्तवान्।