वराहपुराणम्

सः पुरुषः, हे नृप, यस्य कृपया सोमरूपेण नारायणेन अनुगृहीतः, अस्मिन्नेव लोके दीप्तिमान्, सर्वज्ञः, मनोहरः च भवति। तस्मै नमः। यः स्वसंयमेन, अस्यैव मन्त्रेण, ब्राह्मणाय ददाति, सः तत्क्षणादेव दीप्तिमान् भवति। एष एव विधिः प्राचीनकालेऽपि कृतः, सोमेनात्रेः पुत्रेण, हे राजन्। स व्रतस्य समाप्तौ, जनार्दनस्य प्रसादेन, क्षिप्रमेव क्षयरोगं नाशयामास, तस्मै च अमृतनाम्नां भागं दत्तवान्। सः सोमः, तपसा तं भागं प्राप्य, सोमपदं प्राप्तवान्, औषधीनां च अधिपतित्वं अवाप्तवान्। द्वितीये दिने, हे राजन्, तौ अश्विनौ, ये सोमं पिबतः, तस्यां दिवसे पूज्ये स्तः। तौ एव शेषविष्णू, मुख्यपक्षौ, न संशयः। विष्णोः विना अन्यः कश्चन देवः नास्ति, सः परः ईश्वरः सर्वत्र, नानानामधेयेन, विराजते। अथ अगस्त्यः उवाच— शृणु, हे राजन्, सौभाग्यदं व्रतम्, येन स्त्रीणां पुरुषाणां च शीघ्रं समृद्धिः जायते। फाल्गुनमासस्य शुक्लपक्षस्य तृतीयायां, रात्रौ उपवसनं कृत्वा, शौचसत्याभ्यां सहितः, एतद्व्रतम् आचरितव्यम्। हरिं लक्ष्म्या सह, अथवा रुद्रं उमया सह, पूजयेत्। सा श्रीः एव गिरिजा, हरिः च त्रिनेत्रः। सर्वेषु शास्त्रेषु, पुराणेषु च, एवं शिक्ष्यते। यः अन्यथा विभज्य व्याचष्टे, सः मिथ्यावादी। यः वदति— ‘रुद्रः न शास्त्रकर्ता, न कविः, विष्णुः रुद्रेण न कृतः, श्रीः गौरी नास्ति’ इति, सः नास्तिकवाक्यं वदति, मनीषिभिः विवेच्यम्। एवं ज्ञात्वा, भक्त्या हरिं लक्ष्म्या सह, अस्य मन्त्रस्य प्रयोगेन, पूजयेत्। मन्त्रः— ‘गम्भीराय’ पादयोः, ‘शुभाय’ कट्यां, ‘देवदेवाय’ उदरे, ‘त्रिनेत्राय’ मुखे, ‘वागीश्वराय’ शिरसि, ‘रुद्राय’ सर्वत्र। एवं, विद्वान् विष्णुं लक्ष्म्या सह, अथवा हरं गौरीसहितं, गन्धपुष्पादिभिः यथाक्रमं पूजयेत्। तयोः पुरतः, मधुना घृतेन तिलैः सह, ‘श्रीपतये’ इति जपन्, होमं कुर्यात्। ततः, लवणक्षारस्निग्धवर्जितं गोधूमशाकं, भूमौ स्थापितं, भक्षयेत्; कृष्णपक्षेऽपि एवं नियमः। आषाढादारभ्य द्वितीये दिने उपवासभङ्गः। कात्तिकादिषु मासेषु, यथाक्रमं, यवशाकं वा श्यामाकं वा, त्रिमासान्, नियमेन शौचेन च, भक्षयेत्। माघमासस्य शुक्लतृतीयायाम्, प्राज्ञः सुवर्णमयां गौरीरुद्रयोः प्रतिमां निर्मायेत्। यथाशक्ति हृष्टचित्तः, हरिलक्ष्म्योः अपि प्रतिमां निर्माय, तां योग्याय ब्राह्मणाय दद्यात्। अन्नाभावे, वेदविदुषे, सदाचारे, धर्मिष्ठे वा ब्राह्मणाय दद्यात्, विशेषतः अल्पधने। षट्कुम्भान् ब्राह्मणाय दद्यात्— एकः मधुपूर्णः, द्वितीयः घृतपूर्णः, तृतीयः तैलपूर्णः, चतुर्थः गुडपूर्णः, पञ्चमः लवणपूर्णः, षष्ठः क्षीरपूर्णः। एते दत्त्वा, सप्तजन्मानि, स्त्री वा पुरुषः, सौभाग्यवान्, मनोहरः च भवति। अथ अगस्त्यः उवाच— शृणु, हे राजन्, विघ्ननिवारणोपायं वक्ष्यामि। येन सम्यक् आचरितेऽपि न कश्चन विघ्नः जायते। फाल्गुनमासस्य चतुर्थ्यां व्रतं कुर्यात्। रात्रौ एव भुञ्जीत, तिलोदनं पारणं; तत् एव होमे ब्राह्मणाय च दद्यात्। एतद्व्रतं मम कृते पञ्चवारं चतुर्मासं कृत्वा, सुवर्णमयां गजाननप्रतिमां निर्माय, ब्राह्मणाय दद्यात्। पञ्चपात्रैः क्षीरपायसतिलैः सह, एतद्व्रतं कृत्वा, सर्वविघ्नैः विमुक्तः भवति। पूर्वं, सगरस्य अश्वमेधकाले विघ्न आगतः; एतेनैव व्रतेन, अश्वमेधः समापितः। तथैव, पुरा रुद्रेण त्रिपुरविनाशे, एतद्व्रतं कृत्वा, त्रिपुरं निहतवान्। मम अपि समुद्रमथने, एतद्व्रतं कृतम्। अन्ये अपि राजानः, तपःज्ञानकामिनः, एतेनैव व्रतेन विघ्ननाशं प्राप्नुवन्ति। तस्मात् तस्मिन्नेव दिने, वीरं स्थिरं गजाननं महोदरं एकदन्तं पूजयेत्; पुनः विघ्ननाशाय होमं कुर्यात्। एतत्करणमात्रेण, सर्वविघ्नैः विमुक्तः भवति; विनायकस्य कृपया, सिद्धिम् आप्नोति। अथ अगस्त्यः उवाच— शृणु, हे राजन्, शान्तिव्रतं वक्ष्यामि; येन गृहीणां सदा शान्तिः भवति। कार्तिकमासस्य शुक्लपञ्चम्यां, एकवर्षपर्यन्तं, अम्लवर्जितं भोजनं कृत्वा, व्रतं आरभेत। रात्रौ, शेषे शयानं हरिं पूजयेत्; तस्य पादौ अनन्तरूपेण, कटिं वासुकिरूपेण पूजयेत्। उदरं तक्षकस्य, उरः कर्कोटकस्य, ग्रीवां पद्मस्य, भुजौ महापद्मस्य पूजयेत्। मुखं शङ्खपालस्य, शिरः कुटिलस्य रूपेण पूजयेत्; एवं विष्णुं एतेषु रूपेषु पूजयित्वा, पृथक् पृथक् अपि पूजयेत्। तान् दुग्धेन स्नापयेत्, पुनः हरिं अपि स्नापयेत्; तेषां पुरतः तिलयुक्तं दुग्धं होमयेत्। संवत्सरान्ते, ब्राह्मणभोजनं आयोज्य, सुवर्णमयं सर्पं निर्माय, ब्राह्मणाय दद्यात्। यः, हे राजन्, भक्त्या एतद्व्रतं आचरति, तस्य सदा शान्तिः, न च सर्पेभ्यः भयं भवति।