वराहपुराणम्

मन्ये, इदानीं कथां शृणु, या वेदव्यासकृते वराहपुराणे वर्ण्यते। सर्वदेवानां प्रभोः पूजनकाले, मन्ये, श्रीमन्मथाय पादयोः, श्रीहरये सर्वत्र च, मल्लिकाद्यैः पुष्पैः विशेषेण सम्पूज्यं भगवन्तं समर्चयेत्। ततः चतुर्दिशं सुन्दरचतु:शर्कराखण्डान् समादाय, तान् देवतायाः चारुदिशं स्थापयित्वा, नमस्कृत्य, राजन्, तेषां विधिपूर्वकं समर्पणं कुर्यात्। एवं कृत्वा, प्रातःकाले वेदवेदाङ्गविद्यायुक्ताय, समग्राङ्गाय, बुद्धिमते ब्राह्मणाय तान् दातव्यं। ततो ब्राह्मणान् सत्कृत्य, व्रतमेतत् समाप्य, विष्णुः निःसंशयं पतिः भविष्यति। युष्माभिः मम अभिवादनं विना, अहंकारात् पृष्टं, हे सुन्दर्यः, तेन अवमानस्य फलम् अवश्यं भोक्तव्यम्। अस्मिन्नेव सरसि, महर्षिः अष्टावक्रः, युष्माभिः उपहसितः, शापं दास्यति। एतेन व्रतेन, देवानाम् ईश्वरं पतिं लब्ध्वा, पुनः अहंकारात् अवमानः च गोपालैः अपहरणं च भविष्यति। पूर्वं या कन्याचौर्येण देवता, स एव पतिः भविष्यति। एवं उक्त्वा, दिव्यः नारदः मुनिः तत्क्षणमेव निर्गतः। ताः स्त्रियः अपि एतद्व्रतम् अचक्रन्, हरिः ताभिः संतुष्टः अभवत्। अगस्त्यः उवाच—शृणु, राजन्, व्रतानां व्रतं श्रेष्ठं, येन शुभेन विष्णुः प्राप्यते—निःसंशयं। तत्र मार्गशीर्षमासे, शुक्लपक्षे, प्रतिपदादारभ्य दशमीपर्यन्तं एकभोजनं कृत्वा व्रतं आरभेत। दशम्यां दिने, मध्याह्ने स्नात्वा, विष्णुं सम्पूज्य, भक्त्या द्वादश्यां पुनः संकल्पं कुर्यात्। एवं कृत्वा, यथाशक्ति 'कृष्णाय' इति उच्चार्य, याज्ये दाने वा पूजायां वा, यवाः ब्राह्मणाय दातव्याः। चतुर्मास्यसमाप्तौ, पुनः चैत्रादारभ्य, यत्नेन व्रतं कर्तव्यम्, तत्र ब्राह्मणेभ्यः सुवर्णयुक्तान् पिष्टपात्रान् दातव्यः। श्रावणादिमासेषु अपि, त्रीणि मासानि, कार्तिकादिपर्यन्तं, तण्डुलदानं कर्तव्यम्। एवं कृत्वा, दशम्यां दिने, शुद्ध्या यत्नेन, हरिं सम्पूज्य, मासस्य नाम उच्चार्य, भक्त्या पूर्ववत् द्वादश्यां संकल्पः कर्तव्यः। एकादश्यां यथाशक्ति भूमिं समालभ्य, विधिवत् सुवर्णाङ्गीं भूमेः प्रतिमां, पर्वतान्तरालयुक्तां, पातालयुक्तां, हरिसन्निधौ स्थापयेत्। शुभ्रवस्त्रयुग्मेन आच्छाद्य, सर्वबीजयुक्तां, 'प्रियदत्तां' इति पञ्चरत्नैः सम्पूज्य, तत्र जागरणं कुर्यात्। प्रभाते, ब्राह्मणान् संख्या यावत् चतुर्विंशतिः, आहूय, तेषां प्रति गवां धेनुं च, वृषभं च, वस्त्रयुग्मं मुद्रां च दद्यात्। कङ्कणकुण्डलादिकं सुवर्णं च दद्यात्; प्रत्येकस्य ग्रामं अपि दद्यात्। मध्ये स्थिताय युग्माय, सर्वश्रेष्ठानि द्रव्याणि दद्यात्; दरिद्राणां यथाशक्ति भूषणानि दद्यात्। यथाशक्ति सुवर्णमयीं भूमिं कृत्वा, तद्वत् गोद्वयं, वस्त्रद्वयं च दद्यात्। गवां द्वयं, भूषणयुग्मं, सर्वं सुवर्णेन सहितं दद्यात्; ततो द्वादश्योः शुक्लकृष्णयोः व्रतम् आचरन्। यथाशक्ति रजतभूमिं कृत्वा, तां ब्राह्मणाय अन्नेन सहितां दद्यात्; यथाशक्ति पादुकाच्छत्रादिकं अपि दद्यात्। एवं दत्वा, 'कृष्णो दामोदरः सदा मयि तुष्टः अस्तु, हरिः सर्वरूपधारी सदा मम प्रीयताम्' इति वदेत्। एवं दानेन भोजनेन च यः पुण्यलाभः सः सहस्रवर्षेण अपि वर्णयितुं न शक्यते। तथापि, निष्पाप, किंचित् फलं संक्षेपेण वक्ष्यामि; शृणु, पूर्वकाले कृतं पुण्यं व्रतेनानेन। प्रथमयुगे, कश्चन राजा, व्रतनिष्ठः, ब्रह्मविद्यायाम् पारंगतः, सुतकामः सन् ब्रह्माणं जगत्पतिं पप्रच्छ। ब्रह्मा तं व्रतं प्रकट्य, स एव व्रतं अकरोत्। व्रतसमाप्तौ, साक्षात् विश्वात्मा तस्य पुरतः प्रादुर्बभूव, तुष्टः सन् 'वरं वृणीष्व' इति उवाच। राजा उवाच—'देवेश, वेदमन्त्रविशारदः, यजुषि निष्ठितः, कीर्तिमान्, दीर्घायुः, अनन्तगुणसम्पन्नः, शुद्धः, ब्रह्मसदृशः पुत्रः मम भवतु।' एवमुक्त्वा, पुनः उवाच—'परमेश, अन्ते मम पुण्यं स्थानं ददातु, यत्र गत्वा न शोच्यते, यत् मुनिस्थानं इति प्रसिद्धम्।' भगवान् उवाच—'एवमस्तु' इति, तत्रैव अन्तर्धानमगात्; तस्य पुत्रः जातः, वत्सप्रिय इति नाम्ना। स वेदवेदाङ्गनिष्णातः, यज्वा, बहुशास्त्रपारगः, तस्य कीर्तिः पृथिव्यां व्याप्ता। राजा, तादृशं पुत्रं विष्णुदत्तं लब्ध्वा, सर्वद्वन्द्वं त्यक्त्वा, तपस्यैव प्रवृत्तः। स हिमवति रम्ये, उपवासेन, जितेन्द्रियः, हरिं सम्पूज्य, तदा स्तोत्रं चकार। भद्राश्व उवाच—'ब्रह्मन्, किं स्तोत्रं तेन कृतम्? स च किं प्राप, यदा तं परं देवम् स्तौति?' दुर्वासा उवाच—'हिमवतः आश्रयेण, राजा तत्र मनसा संन्यस्य, विष्णोः स्तोत्रं चकार।' राजा उवाच—'स मां पातु जनार्दनः, यः क्षराक्षरः, क्षीराब्धिशायी, भूमिधरः, देहिनां परमगतिर्हि, अतीन्द्रियः, विश्ववक्षाः, साक्षात् व्याप्यव्याप्यः। त्वं आद्यः देवः, परमार्थस्वरूपः, सर्वव्यापी, सनातनः, परः पुरुषः; अतीन्द्रियः, वेदविदां श्रेष्ठः; त्वं पातु मां, शङ्खगदाधर।' एवं हिमवतः शिखरे, विष्णुदत्तराजा, व्रतकर्मणा, स्तोत्रपूजनाभ्यां, श्रीहरिं सम्पूज्य, परमं पुण्यं अलभत।