एवं कृत्वा भगवान् पुनः स्वदेहम् आकाशे पितरं स्वरूपेण दृष्टवान्, हे नृपश्रेष्ठ। स तु देहः रजःकणवत् अतीव सूक्ष्मरूपेण समस्तेषु भूतेषु अप्रत्यक्षः, समदर्शिना तयोः परमसुखेन मनः प्राप्य दुःखं नश्यत्। एष एव पुरुषः स्वरनाम्ना महान् तपस्वी, तस्य रूपं व्यक्तम् इति प्रोक्तम्, शिरो महानव्यक्तम् इति कथ्यते। अनेनैव चरितेन, हे नृपश्रेष्ठ, सृष्टिः समुत्पन्ना; प्रलये तु केवलम् एतद् अवशिष्यते। एष एव सर्वस्य जगतः प्रथमः आख्यानः; यः एतद् सत्येन वेत्ति, स कर्मणि भक्तिमान् भवति। ततः भद्राश्वः उवाच— "हे द्विजश्रेष्ठ, ज्ञानोत्पत्तिं कामयमानस्य कः पूजनीयः? कथं च पूजनीयः? तद् ब्रूहि मे।" अगस्त्यः उवाच— "एक एव विष्णुः सर्वदा पूजनीयः, सर्वैः देवैः अपि; स एव वरदः भवति, तस्य साधनं ते कथयामि।" सर्वदेवर्षिमानुषाणां परमगुह्यम् नारायणः परमेश्वरः; तस्मै प्रणम्य कश्चित् न पतति। श्रूयते, हे नृप, प्राचीनकाले महात्मा नारदः विष्णुप्रीतिकरं व्रतम् अप्सरःसु अपि न्यवेदयत्। कदाचित् पूर्वकल्पे नारदः मानससरोवरं गत्वा स्नानाय ययौ, तत्र च सर्वाः अप्सरसः अपश्यत्। ताः क्रीडमानाः नारदं दृष्ट्वा—जटामुकुटधारिणम्, अस्थिप्रायदेहम्, दण्डछत्रकपालधारिणम्—ब्रह्मपुत्रस्य दर्शनकाङ्क्षिण्यः, तपस्यासक्ताः, कलहप्रियं, देवदानवमानुषैः वाञ्छितं तं पृष्टवन्त्यः। अप्सरसः ऊचुः— "भगवन् ब्रह्मपुत्र, वयं पतिदेवता इच्छामः। कथं नारायणः अस्माकं पतिः स्यात्?" नारदः उवाच— "प्रणिपातपूर्वकः प्रश्नः सर्वत्र शुभदः; युष्माभिः तु अहंकारयौवनमदेन तद् न कृतम्। तथापि, यः देवदेवस्य विष्णोः नामोच्चार्यते, स एव पतिः भवति; हरिनामस्मरणेन सर्वं सम्पद्यते। व्रतं च वक्ष्यामि येन हरिः स्वयम् वरदः भवति।" "वसन्ते शुक्लद्वादश्यां तिथौ, यथाविधानं उपवास्य, रात्रौ हरिं पूजयेत्। चित्रविचित्रैः शय्यां कृत्वा तत्र रजतं हरिलक्ष्म्यौ स्थापयेत्। तस्योपरि पुष्पमण्डपं निर्माय, नृत्यवाद्यैः जागरणं कुर्यात्। मनसाजनाय शीर्षे, अनङ्गाय कट्यां, कामाय बाहुमूलयोः, शुभशास्त्राय उदरे, मनमथाय पादयोः, हरये सर्वत्र—एवं पुष्पैः, विशेषतः मल्लिकापुष्पैः, देवेशं पूजयेत्।" "ततः चतस्रः सुशोभनाः इक्षुदण्डाः चतुर्दिशं स्थापयित्वा, प्रणम्य, प्रभाते वेदवेदाङ्गपारगं, समग्राङ्गं, बुद्धिमन्तं विप्रं दद्यात्। विप्रपूजनं कृत्वा व्रतं सम्पूर्णं कुर्यात्; एवं विष्णुः पतिर् अवश्यं भवति।" "मम प्रणामं कृतवत्यः न, अहंकारात् पृष्टवत्यः; तस्मात् अस्य अविनयस्य फलम् लप्स्यध्वम्। अस्मिन्नेव सरसि, अष्टावक्रमहर्षिः युष्माभिः उपहासात् शापं दास्यति। व्रतेन देवपतिं लब्ध्वा, अहंकारात् अविनयं, गोपालैः च अपहरणं लप्स्यध्वम्। पूर्वं यो कन्यानां चौरः आसीत्, स एव पतिः भविष्यति।" एवं उक्त्वा नारदः तत्रैव प्रययौ। ताः महिलाः अपि तद्व्रतं कृत्वा, हरिः ताभ्यः तुष्टः अभवत्। अथ अगस्त्यः उवाच— "शृणु, राजन्, व्रतश्रेष्ठं यत्र विष्णुः शुभेन सम्पद्यते। मार्गशीर्षे मासे शुक्लप्रतिपदादारभ्य दशमीं यावत् एकभक्तेन चरितव्यम्। दशम्यां तु, मध्याह्ने स्नात्वा विष्णुं पूजयित्वा, द्वादश्यां पूर्ववत् संकल्पः कार्यः। ततः यथाविधि, विप्राय 'कृष्णाय' इति जौ दद्यात्, दाने, होमे, पूजायां वा।" "एवं चतुर्मासं समाप्त्य, पुनः चैत्रादारभ्य, यत्नेन पिष्टपात्रं सुवर्णेन विप्राय दद्यात्। श्रावणादिषु मासेषु त्रिमासं यावत् शाल्यन्नदानं कर्तव्यम्। कर्तिकादौ दशम्यां, विशुद्ध्या, भक्त्या, हरिं पूजयित्वा, मासनामोच्चारणं कुर्यात्। भक्त्या पूर्ववत् द्वादश्यां संकल्पः, एकादश्यां शक्त्या पृथिवीमण्डलस्य रचना।" "तत्र सुवर्णाङ्गानि पर्वतान्तरालयुक्तां पृथिवीं हरेः पुरतः स्थापयेत्। श्वेतवस्त्रयुग्मेन आच्छाद्य, सर्वबीजान्वितां, 'प्रियदत्ताय' इति पञ्चरत्नैः पूजयेत्। तत्र जागरणं कृत्वा, प्रभाते द्विजान् द्वाविंशतिं यावत् आमन्त्रयेत्। तेषां प्रतिग्रहे, गवां रथानां वस्त्रयुग्मस्य मुद्रायाश्च दानं कुर्यात्।" एवं व्रतं पूजां च यः श्रद्धया आचरति, स विष्णुम् अवश्यं प्राप्नोति, न संशयः।